Home / Inleiding programmabegroting 2018

Inleiding programmabegroting 2018

Samenwerken en Innoveren
Dit is de vierde en laatste programmabegroting die dit college van B en W aanbiedt aan de gemeenteraad. Over ongeveer een half jaar gaan de Leidenaren naar de stembus voor gemeenteraadsverkiezingen. Kort daarna zal een nieuw college van B en W aantreden. Met deze programmabegroting willen we bijdragen aan een voorspoedige start van de nieuwe raadsperiode. In deze begroting zijn de beleidswijzigingen en financiële aanpassingen verwerkt die eerder dit jaar in de kaderbrief waren vastgelegd. Dat zijn er overigens niet veel. Ook in de laatste maanden van deze raadsperiode blijven we vasthouden aan de koers die we in 2014 hebben ingezet met het beleidsakkoord "Samenwerken en innoveren".

In deze inleiding op de programmabegroting 2018 kijken we terug op de ontwikkelingen van de afgelopen jaren en we gaan in op enkele bijzonderheden in het volgende begrotingsjaar.

Met groot genoegen constateren wij dat Leiden zich ook in deze raadsperiode voorspoedig is blijven ontwikkelen als kennisstad, cultuurstad, ondernemende stad, sociale stad, duurzame stad én financieel gezonde stad. Talloze organisaties, bedrijven, inwoners werken met hart en ziel – samen met de gemeente – aan een sterke stad. Tegelijkertijd zou de stad lang zo sterk niet zou zijn zonder de kracht van de dorpen die haar omringen. In economisch, maatschappelijk en sociaal gebied zijn we onlosmakelijk met omliggende gemeenten verbonden.

Leiden vormt samen met andere gemeenten één stedelijk gebied. In ons beleidsakkoord schreven we dat Leiden bij voorkeur samen optrekt met de vier andere gemeenten in de Leidse regio: Leiderdorp, Oegstgeest, Voorschoten en Zoeterwoude. In 2014 was dat voor de andere gemeenten veel minder vanzelfsprekend dan nu, constateren we. Zowel de gemeenteraden in de Leidse regio als de colleges hebben de onderlinge banden verder aangehaald. In 2016 hebben we zelfs een gezamenlijke toekomstvisie 2027 vastgesteld, met "karaktervolle groei" als centrale ambitie: "Kwaliteiten versterken en krachten verenigen". De organisatie van regionale samenwerking zal bij de start van de nieuwe raadsperiode opnieuw bestuurlijke aandacht vergen.

Ondernemende stad
Leiden is steeds meer een ondernemende stad. Indicatoren voor de stand van de binnenstadseconomie ("binnenstadsindex") en van de regionale economie ("Index 071") laten aanzienlijke verbeteringen zien sinds 2014. Niet alleen het Leiden Bio Science Park heeft zich sinds 2014 verder ontwikkeld, maar ook het aantal zelfstandigen is in de afgelopen jaren fors toegenomen, van 4.482 in 2014 naar 5.578 in 2016 (meest recente cijfer).

Werkgevers in de Leidse regio laten iedereen meedelen in deze ontwikkeling. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de vele garantiebanen die ze hebben gecreëerd voor mensen met een arbeidsbeperking. Dankzij goede samenwerking en de inzet van vele werkgevers zijn de doelstellingen voor de creatie van garantiebanen ruimschoots behaald.

De regionale samenwerking met ondernemers, onderwijsinstellingen en overheden in Economie071 draagt daaraan bij, onder meer door uitvoering van de regionale retailvisie, door opening van Hubspot (een centrum voor innovatie en ondernemerschap), door dienstverlening in een nieuw Expat Center en diverse andere projecten.

In de binnenstad heeft het kernwinkelgebied een impuls gekregen met oplevering van de Catharinabrug en de Catharinasteeg (deel 2 van het Aalmarktproject) en de herinrichting van de Haarlemmerstraat. Daardoor is nu een aantrekkelijk "winkelrondje" ontstaan.

Veel initiatieven voor versterking van de Leidse en regionale economie vinden hun oorsprong in het Handelshuis, waar organisaties als Leiden Marketing, Centrummanagement, programmabureau Economie071, Expat center, ondernemersverenigingen en enkele ambtenaren van de gemeente samen op één handelsvloer hun bureaus hebben.

In 2018:
We zetten het programma Binnenstad en Economie071 voort. Dit betekent onder andere blijvend actieve inzet op ondersteuning van vastgoedeigenaren en ondernemers bij de transitie voor kantoren, retail en bedrijventerreinen.

Sociale stad
Iedereen telt mee en doet mee in een sociale stad. Dat geldt ook voor mensen met een laag inkomen. In de afgelopen jaren heeft de gemeente geïnvesteerd in verbeterde schuldhulpverlening, armoedebestrijding en minimabeleid. Schuldhulpverlening is belangrijk, omdat schuldenproblematiek vaak leidt tot andere problemen, zoals gezondheidsproblemen en arbeidsverzuim. Met een combinatie van preventie, budgetbegeleiding, schuldenstabilisatie, budgetbeheer en schuldregelingen kunnen problemen worden tegengegaan.  Verder valt op dat het gebruik van minimaregelingen toeneemt, doordat de doelgroep deze steeds beter weet te vinden.

Maar “sociaal” is natuurlijk méér dan alleen inkomen. Eind 2015 heeft Leiden zich met buurgemeenten van haar meest sociale kant laten zien, toen een grote internationale vluchtelingenstroom op gang kwam. Honderden vrijwilligers bekommerden zich om het wel en wee van asielzoekers. Die betrokkenheid duurt nog steeds voort, zoals te zien was tijdens het evenement "We are Leiden" op 27 augustus 2017, waarin Leidenaren nieuwkomers in de stad hebben rondgeleid. Voor de gemeente leidde de vluchtelingenstroom tot extra noodzaak om het aantal sociale huurwoningen op korte termijn uit te breiden, in samenwerking met wooncorporaties. Dat heeft in korte tijd tot zichtbare resultaten geleid.

In 2018:
In deze begroting is (conform de kaderbrief) extra geld uitgetrokken voor minimabeleid (tijdelijk) en voor uitvoering van de participatiewet.

Zorgzame stad
In een zorgzame stad bekommeren inwoners zich om elkaar en steken ze een helpende hand uit wanneer dat nodig is. In Leiden is dat zeker het geval. In 2015 heeft de gemeente een spilfunctie gekregen, als gevolg van de "drie decentralisaties" (uitbreiding van de WMO, invoering Participatiewet en verantwoordelijkheid voor jeugdhulp). De invoering van deze taken per 1 januari 2015 vergde een grote inspanning van alle betrokken organisaties. Daarna zijn we met inwoners en organisaties uit de stad aan de slag gegaan met de zogenoemde transformatie: hervorming van de organisatie van zorg en ondersteuning. Sociale wijkteams en jeugd- en gezinsteams spelen daarbij een belangrijke rol. Er ligt nu meer nadruk op voorzorg en preventie, op "ontschotting" en samenwerking, en op inzet van het eigen sociale netwerk.

In 2018:
Zoals in de kaderbrief afgesproken, bevat deze begroting extra geld voor jeugdhulp. Een recente prognose van de tijdelijke werkorganisatie jeugdhulp Holland Rijnland voorspelt een fors nadeel voor 2017. De verwachting is dat deze tekorten in 2017 voor een belangrijk deel structureel zullen doorwerken naar latere jaren. Het landelijke beeld laat zien dat heel veel jeugdregio's met vergelijkbare problemen kampen. In samenhang met de sterke afname van de integratie uitkering, zoals blijkt uit de meicirculaire 2017, zet dit het streven om de uitgaven aan jeugdhulp te beperken tot het budget dat wij op basis van het landelijke verdeelmodel voor de jeugdzorg ontvangen verder onder druk. Op dit moment is nog niet duidelijk hoe groot het structurele tekort is in te schatten èn hoe het rijk op de landelijke problematiek zal reageren. Op basis van duidelijkheid hierover komen wij bij de 1e bestuursrapportage 2018 en kaderbrief 2019 hierop terug. Voor huishoudelijke ondersteuning richten we in overleg met regiogemeenten, aanbieders, cliënten en adviesraden een nieuwe maatwerkvoorziening in.

Kennisstad
Veel steden noemen zichzelf "kennisstad", Leiden is het. Dat is te zien aan de verdere ontwikkeling van het Leiden Bio Science Park, aan de aanwezigheid van de vele onderwijsinstellingen (universiteit, maar ook: Hogeschool Leiden, MBO Rijnland en vele andere) en aan hun investeringen in de stad. Sinds de start van deze periode hebben we onder andere de opening meegemaakt van de nieuwe bètafaculteit ("Science Campus Gorlaeus") en de uitbreiding van de Leidse Instrumentmakersschool. Bovendien is de Universiteit met de gemeente voorbereidingen gestart voor een vernieuwde Humanities Campus aan de Witte Singel.

De samenwerking ter versterking van Leiden als kennisstad heeft afgelopen zomer nog een extra impuls gekregen, met de ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst 2017-2021 "Programma Leiden Kennisstad". De Universiteit Leiden, LUMC, Hogeschool Leiden en de gemeente hebben daarin afspraken gemaakt over campusontwikkeling, versterken van onderwijs en onderzoek, externe focus en internationalisering en “de stad als lab”. Een eerste aansprekend resultaat van deze samenwerking is het binnenhalen van het "European Sience Open Forum" in 2022 - het grootste multidisciplinaire wetenschappelijke congres van Europa. Leiden mag zich dan een jaar lang European City of Science noemen.

Leiden is er als kennisstad ook voor basis-, middelbaar en beroepsonderwijs. In de afgelopen jaren hebben we extra geïnvesteerd in onderwijsinnovatie, samenwerking en kennisuitwisseling. Het Leids Onderwijsfestival (LOF), waaraan leraren deelnemen, is daarvan een uitvloeisel.

In 2018:
Het gemeentelijke programma Kennisstad loopt door in 2018. Over voortzetting daarna kan het nieuwe college besluiten.

Cultuurstad
Cultuur & historie vormen samen de tweede pijler van "Leiden, Stad van Ontdekkingen". Dat is geen toeval, zoals blijkt uit het "Continuüm van Leiden", dat iedereen als tableau kan aanschouwen in het visitor center in de Stationsstraat. De historie van Leiden is een belangrijke inspiratiebron voor de ontwikkeling van de stad, zoals bijvoorbeeld is te zien in de herinrichting van de Haarlemmerstraat. Ook investeert Leiden in cultuur, zoals blijkt uit de opening (in 2014) van poppodium Gebr. De Nobel, uit de verbouwing van Stedelijk Museum de Lakenhal, die nu in volle gang is, en uit de vele culturele evenementen, met de Nacht van Kunst en Kennis als belangrijk uithangbord. Nationaal staan we extra goed op de kaart met de komst van "Trix", die een ereplek gaat krijgen in het uitgebreide museum Naturalis.

In 2018:
In de tweede helft van 2018 start de Lakenhal met de inrichting van zalen, publieksruimten, depots en overige ruimten, ter voorbereiding op de opening in 2019.

Bereikbare stad
Om de kracht van Leiden volop te kunnen benutten, is goede bereikbaarheid een noodzakelijke voorwaarde. Bereikbaarheid ontstaat door goede verbindingen (voor voetgangers, fietsers, OV en auto) en met een parkeermogelijkheid op de juiste plek voor elk vervoermiddel . Een belangrijk doel voor ons was vermindering van parkeeroverlast in de wijken rondom de binnenstad. Door invoering van betaald parkeren in 2016 is dat doel bereikt. Bezoekers van de binnenstad kunnen terecht in de Lammermarkt-parkeergarage en vanaf 2020 ook in de parkeergarage onder de Garenmarkt, waarvan de bouw al is gestart. Andere in het oog springende resultaten zijn onder meer de oplevering ongelijkvloerse kruising Plesmanlaan, oplevering van het eerste gedeelte van de centrumroute (met een vernieuwde Jan van Houtbrug), opening van de spoorwegonderdoorgang Kanaalweg en diverse investeringen in fietsvoorzieningen (“Flinke fietsverbeteringen”). Ook is gestart met aanleg van de Rijnlandroute, die A4 en A44 met elkaar verbindt. Verder bereiden we middels een participatietraject de besluitvorming voor over de toekomstige locatie van het busstation.

In 2018:
We gaan door met de uitvoering van het programma bereikbaarheid, met elementen als de Leidse Ring, een verbeterde route voor het Hoogwaardig Openbaar Vervoer en met het project "busstation". Ook gaan we aan de slag met extra fietsparkeervoorzieningen, onder andere bij station Lammenschans en aan de Breestraat.

Prettige stad om te wonen en te leven
Leiden wint snel aan populariteit als woonstad. Begin 2014 telde de stad 118.811 inwoners. In de begroting voor 2018 gaan we zelfs al uit van 126.422 inwoners. De populariteit van Leiden is onder meer te merken aan een snelle stijging van huizenprijzen.

Het aantal woningen in Leiden is van 2014 tot 2017 met ruim 4% toegenomen, tot 57.476. Vooral in het Roodenburgerdistrict is het aantal woningen gegroeid (met name in de Lammenschansdriehoek, rondom het nieuwe Bètaplein). Een andere belangrijke ontwikkeling is de oplevering van woningen, parkeergarage en winkelruimte aan het Kooiplein.

Leiden is niet alleen een aantrekkelijke plek om te wonen vanwege kennis, cultuur, historie en stedelijke voorzieningen, maar ook (of misschien wel vooral) door vele betrokken buurtbewoners. De samenwerking met buurtbewoners heeft in deze collegeperiode extra aandacht gekregen van de gemeente via de wijkaanpak. We hebben bijvoorbeeld nieuwe mogelijkheden gecreëerd voor buurtbewoners om invloed uit te oefenen en mee te doen aan inrichting, beheer en onderhoud van de openbare ruimte, zoals groen op straat. De nieuwe beheervisie "Ruimte voor de stad" is daarbij onze leidraad. Ook hebben we investeringen gedaan in het Singelpark en het Amberpark, waartoe burgers het initiatief hadden genomen. Verder werken we met buurtbewoners aan uitvoering van allerlei wijkplannen (Merenwijk, de Mors, Prinsessenbuurt, Zeeheldenbuurt, Meerburg, Jacques Urlusplantsoen).

Een belangrijke verbetering in de openbare ruimte is de vermindering van meeuwenoverlast. De plaatsing van ondergrondse afvalcontainers heeft daaraan een belangrijke bijdrage geleverd.

In 2018:

  • We gaan door met wijkregie en met wijkgericht werken. Hiervoor is structurele financiering beschikbaar in deze programmabegroting.
  • We gaan door met voorbereidingen op de invoering van de Omgevingswet. Invoering is door het rijk uitgesteld, omdat de voorbereiding voor gemeenten en andere overheden erg complex is (de geplande invoeringsdatum van 1 juli 2019 is van de baan).
  • In de programmabegroting is (in navolging van de kaderbrief) ruimte opgenomen voor investeringen drie belangrijke sportaccommodaties (zwembad de Vliet, een topsporthal en een regionale ijshal).
  • De ontwikkeling van het Stationsgebied wordt met kracht doorgezet, zowel met de bouw van de Lorentz als met andere ontwikkelingen die na besluitvorming over de locatie van het busstation in gang kunnen worden gezet.

Duurzame stad
Tot 2014 stond duurzaamheid bij onze gemeente minder hoog in het vaandel, maar in deze collegeperiode is dat ingrijpend veranderd. Eind 2015 heeft de raad een ambitieus duurzaamheidsprogramma vastgesteld, dat met veel betrokkenheid van Leidenaren tot stand was gekomen. Belangrijke elementen daarin zijn de vermindering van CO2-uitstoot ("energietransitie"), aanpassing aan klimaatverandering en verdere vergroening. Samen met andere gemeenten uit het Hart van Holland is veel kennis vergaard over de noodzaak en de mogelijkheden om een energieneutrale regio te worden. In onze Leidse warmtevisie hebben we dat verder uitgewerkt. Met die warmtevisie zijn we trendsetter. We weten nu welke opgave er voor ons ligt. En met de duurzaamheidscampagne “Leiden gaat goed” is het ook leuk om met verduurzaming aan de slag te gaan: die campagne is praktisch, enthousiasmerend en actiegericht: "Ga goed!"

In 2018:
Het programma duurzaamheid zetten wij voort in 2018. Wij laten het aan het nieuwe college om richting te geven aan de uitvoering van de duurzaamheidsambities vanaf 2019.

Financieel gezonde stad
De financiële positie van de gemeente Leiden kunnen we op dit moment als solide bestempelen. De gemeente Leiden heeft in de afgelopen jaren veel geïnvesteerd, zoals blijkt uit de opsomming van resultaten hierboven, maar blijft daarbij financieel gezond. In de meerjarenbegroting houden we het weerstandsvermogen op peil, met een structureel sluitend begroting. De concernreserve komt aan het eind van het meerjarenbeeld boven € 30 miljoen uit.

Wij zijn er trots op dat we de onroerendezaakbelasting voor woningeigenaren tijdens deze collegeperiode reëel hebben kunnen verlagen met 1,5% per jaar. Mede door deze verlaging blijven de lokale lasten voor bewoners in Leiden gemiddeld laag in vergelijking met omliggende gemeenten. Zie hiervoor ook de lokale woonlastenmeter op http://leiden.woonlastenmeters.nl/

De dienstverlening van de gemeente vindt steeds vaker digitaal plaats. De dienstverlening wordt door inwoners goed gewaardeerd, waarbij als reden aangegeven wordt dat er digitaal meer mogelijk is met de gemeente. Dit blijkt uit de resultaten in de stadsenquête, die dit jaar is afgenomen.

In 2018:

  • De OZB voor woningeigenaren verlagen we opnieuw reëel met 1,5%.
  • De afvalstoffenheffing en rioolheffing stijgen alleen trendmatig.
  • Onze meerjarenbegroting, die zoals gebruikelijk vier begrotingsjaren omvat (2018 t/m 2021), is structureel sluitend. Ter voorbereiding op de jaarschijf 2022 hebben wij opdracht gegeven ambtelijk een financiële verkenning uit te voeren (zie ook hieronder). Dat is onder meer van belang, omdat in 2022 geen precario meer geheven mag worden op kabels en leidingen. Met precario op kabels en leidingen is nu nog jaarlijks een bedrag gemoeid van 7,8 miljoen euro.
  • Leidse burgers kunnen het gehele jaar het gemak ervaren van een vernieuwde gemeentelijke website, die nog veel meer op hun behoefte is afgestemd.

Tot slot:
In de volgende raadsperiode zullen onderwerpen als verstedelijking, verduurzaming, de inclusieve samenleving en gezonde gemeentefinanciën veel bestuurlijke aandacht vergen. De Strategische verkenningen 2018-2022 bevatten hierover inhoudelijke informatie. Dit ambtelijke document is in juli gepubliceerd. Ter voorbereiding op de collegeonderhandelingen zal de ambtelijke organisatie ook een financiële verkenning uitvoeren. Tevens zal de ambtelijke organisatie een advies uitbrengen over de verdere ontwikkeling van en samenhang tussen belangrijke beleidsdocumenten zoals de ontwikkelingsvisie en omgevingsvisie voor Leiden. Bovendien zal de organisatie in beeld brengen welke doorontwikkeling van de organisatie nodig is om ambities van het gemeentebestuur met kracht, kunde en kwaliteit te kunnen blijven uitvoeren, in een omgeving die steeds meer digitaliseert, en waarin de verwachtingen van burgers jegens de gemeente geleidelijk veranderen. Over de totstandbrenging van deze aanvullende producten zullen wij uw raad op korte termijn nader informeren.

Ook nu de laatste fase van deze raadsperiode is aangebroken blijven wij volop aan het werk voor onze inwoners, de stad en de regio. We blijven ons inzetten voor voorspoedige ontwikkeling van Leiden, voor welvarende, leefbare en duurzame wijken, in een ondernemende kennis- en cultuurstad en -regio, en voor versterking van de sociale cohesie, samen met al onze stadspartners. En wij kijken dan ook uit naar de mogelijkheid om deze programmabegroting met uw gemeenteraad te bespreken.

Leiden, 26 september 2017

College van burgemeester en wethouders