Programmabegroting 2020

Sociaal domein - werken aan een sociaal Leiden

1. Visie Sociaal Domein uitgangspunt voor bijsturing
Leiden is een sociale stad waarin iedereen mee telt en mee doet. Alle activiteiten in het sociaal domein dragen hieraan bij. In deze begroting vallen deze activiteiten in elk geval onder de programma’s: 7 Jeugd & Onderwijs, 8C Sport, 9 Maatschappelijke Ondersteuning en 10 Werk & Inkomen. Er zijn echter ook activiteiten in de andere programma’s die bijdragen aan een sociale stad waarin iedereen meetelt en meedoet, zoals culturele voorzieningen waar Leidenaren aan deel kunnen nemen (8A Cultuur), het realiseren van leefbare wijken en voldoende diverse/betaalbare woningen (6C Wonen) en een arbeidsmarktklimaat waarin werkgevers alle Leidenaren kansen bieden op een baan (3 Economie).

In het Beleidsakkoord 2018 – 2022 ‘Samen maken we de stad’ is aangegeven dat het sociaal domein in beweging is met als doel Leidenaren beter en dichterbij te ondersteunen. Er zijn diverse trajecten gestart (en soms al afgerond): de Visie Sociaal Domein is geschreven (RV 19.0029), we werken aan een sterke sociale basis, aan de stad als lab (Leiden als Kennisstad) en aan meer Leidse regie in jeugdhulp.

De beweging naar ‘dichtbij en gerichter ondersteunen’ wordt de komende jaren urgent door de financiële opgaven die nu op ons af komen. We verwachten de komende jaren onvoldoende bijdrage van het Rijk. Hiervan uitgaande en zonder (snelle) bijsturingsmaatregelen lopen de tekorten in het sociaal domein de komende jaren fors op.

In dit hoofdstuk Sociaal Domein geven we een overzicht van een aantal prioriteiten voor 2020. Vaak zijn dit trajecten op het snijvlak van twee of meer beleidsterreinen. Door meer samenhang aan te brengen in het sociaal domein kunnen we inwoners beter en dichterbij ondersteunen. De Visie Sociaal Domein is hier een basis voor. Deze visie gaat uit van een ordening van activiteiten binnen de gemeente op drie niveaus (zie ). Deze niveaus geven gelijk het niveau van sturing aan. In de inleidende teksten van de programma’s 7 tot en met 10 staan hier voorbeelden van genoemd. We sluiten af met een paragraaf over en de .

2. Iedereen telt mee en doet mee
De Visie Sociaal Domein ‘Iedereen telt mee en doet mee’ gebruiken we als basis voor het maken van strategische en financiële keuzes. De visie bestaat uit een aantal elementen:

  • Alle Leidenaren voelen zich gezond en veilig;
  • Alle Leidenaren nemen naar vermogen deel aan de samenleving, en er is zo nodig een vangnet;
  • Alle Leidenaren ontwikkelen zich, delen hun kennis en vormen hun omgeving.

We werken aan deze elementen op drie niveaus:

  • Stadsklimaat;
  • Collectief;
  • Individueel. 

Om ervoor te zorgen dat iedereen mee telt en mee doet en we de doelen bij deze visie realiseren is de volgende passage uit de Visie Sociaal Domein leidend: ‘We geloven dat investeren in een sterke sociale basis en een collectieve, preventieve aanpak beter werkt dan later met zwaardere (en duurdere) voorzieningen de problematiek oplossen.’ Dit houdt in dat we willen investeren in het stadsklimaat en collectieve voorzieningen.
Hieronder lichten we de niveaus toe. Per niveau gaan we in op onze prioriteiten voor het komende jaar.

2.1 Stadsklimaat: een goede infrastructuur voor alle Leidenaren
In het stadsklimaat werken we aan een goede basisinfrastructuur voor alle Leidenaren, zowel fysiek als sociaal. Dit gebeurt in de Programma’s 7 tot en met 10, maar bijvoorbeeld ook in Programma 6 Stedelijke Ontwikkeling (wonen) en Programma 2 Veiligheid. Voorbeelden van stadsklimaat zijn een goed ondernemersklimaat, Leiden kennisstad met goed onderwijs en jeugdgezondheidszorg, veiligheid, toegankelijke (sport)voorzieningen en voor iedereen geschikte woningen. Een goed stadsklimaat zorgt er ook voor dat iedereen zich prettig voelt, dat er inclusiviteit en diversiteit is. Dit uit zich in bijvoorbeeld sociale samenhang en veel interactie. Het gaat tevens om een klimaat waarin alle kinderen en jongeren uitgedaagd worden zichzelf te ontwikkelen en te ontplooien.

PRIORITEITEN

Arbeidsmarkt

Een betaalde baan geeft mensen de mogelijkheid volwaardig mee te doen in de samenleving, zich te ontwikkelen en zelfstandig hun leven in te richten. Wij stimuleren dat iedereen met arbeidsvermogen een plek op de arbeidsmarkt vindt. Werkgevers roepen we op om kansen te bieden aan alle Leidenaren op de arbeidsmarkt. Voor de mensen voor wie werk nog niet haalbaar is, worden andere vormen van participatie mogelijk gemaakt. Maatschappelijke activering en een betekenisvol leven staan daarbij centraal. Meer informatie staat in Programma 10 Werk & Inkomen en in Programma 3 Economie.

Leiden Kennisstad

Samenwerking tussen stad en kennisinstellingen leidt tot welzijn en welvaart, tot successen op economisch en technologisch gebied en op maatschappelijk relevante gebieden als onderwijs, duurzaamheid, veiligheid, gezondheid en welzijn. In 2017 heeft de gemeente een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de Universiteit Leiden, LUMC en Hogeschool Leiden waarmee we onder andere in het sociaal domein met studenten, onderzoekers, docenten en inwoners werken aan oplossingen voor bestaande maatschappelijke vraagstukken in de stad. Hiermee hebben inwoners voordeel van de kennis die aanwezig is bij de kennisinstellingen. Ook creëren we meer mogelijkheden voor studenten om te leren in de praktijk.

Tegelijk met de ontwikkeling van Leiden als internationale kennisstad (een van de pijlers uit de stadsvisie Leiden van Ontdekkingen) zien we het aantal inwoners van Leiden met internationale achtergrond toenemen. Daarmee is ook de behoefte aan internationaal georiënteerd basisonderwijs gegroeid. Om huisvesting van dit type onderwijs mogelijk te maken is vanaf 2020 een structureel budget in de begroting opgenomen. Meer hierover staat in Programma 7 Jeugd & Onderwijs en in de paragraaf over het programma Kennisstad.

Sport & cultuur

Sport, cultuur(historie), bewegen, spelen en recreatie geven plezier en ontspanning en dragen bij aan sociale cohesie. Ze vormen een belangrijk deel van het stadsklimaat, onder andere via het rijke aanbod aan verenigingen. Het beoefenen van sport en cultuur heeft een preventieve werking op (psychische) kwetsbaarheid en het mogelijk gebruik van individuele voorzieningen op een later moment. We willen dat kinderen gezond kunnen opgroeien in een rijke omgeving met veel cultuur- en sportaanbod en dat ouderen in een dergelijke omgeving lang vitaal kunnen blijven. Zo bevorderen we sociale interactie, stimuleren we taalontwikkeling en voorkomen we laaggeletterdheid. Sport- en cultuurvoorzieningen zijn voor iedereen goed toegankelijk . In 2020 werken we onder andere aan de uitvoering van het beleidskader Sport en Bewegen en besteden we aandacht aan de invulling van de buurtsportcoaches. Meer informatie hierover staat vooral in Programma 8 Cultuur, sport en recreatie.

Sterke Sociale Basis (ook deels collectief): preventief, dichtbij en in de wijk

In heel Leiden streven we naar een Sterke Sociale Basis. Daarmee bedoelen we dat inwoners uit alle wijken met hun hulpvragen terecht kunnen op een plek die niet alleen dichtbij is, maar ook herkenbaar, overzichtelijk, laagdrempelig en toegankelijk. Er is een infrastructuur die past bij de sociale vraagstukken in de wijk, gebaseerd op inclusiviteit en gericht op het naar vermogen kunnen deelnemen, ontmoeten en opgroeien. Dit leidt in 2020 tot een gezamenlijk aanbod aan activiteiten. We lichten de Sterke Sociale Basis toe in Programma 9, maar er zijn ook verbindingen met Programma 7 Jeugd & Onderwijs en Programma 10 Werk en Inkomen. In aansluiting op de Sterke Sociale Basis verstevigen we in 2020 ook de wijkgerichte aanpak.

2.2. Collectieve sociale voorzieningen: per wijk of voor specifieke groepen

Bij collectieve sociale voorzieningen gaat het om voorzieningen voor specifieke groepen of in bepaalde gebieden.

PRIORITEITEN

Nieuwe opdracht Jeugd- en Gezinsteams (JGT's)

In 2020 werken we aan een nieuwe opdracht voor de JGT’s, waarmee we (ambulante) ondersteuning voor jeugdigen en/of ouders organiseren en de toegang tot gespecialiseerde jeugdhulp regelen. De hulp aan jeugdigen is gericht op normaliseren, dichterbij en integraal. We zetten onder andere in op collectief aanbod van JGT’s op scholen, een betere/meer samenwerking met de huisarts, de verbinding met de sterke sociale basis en volwassenenhulp. Met ingang van 2021 nemen we de beginselen uit de doorontwikkeling jeugdhulp (zie ook onder ) op in het nieuwe contract voor de JGT’s.

Nieuwe opdracht Sociale Wijkteams (SWT's)

De Sterke Sociale Basis leidt tot de mogelijkheid om meer vragen en problemen op te lossen in de sociale basisinfrastructuur. Hierdoor kan een maatwerkvoorziening soms niet meer nodig zijn. Dit leidt tot een opgave om de opdracht van de SWT’s in 2020 goed af te stemmen op wat er nu al via de Sterke Sociale Basis georganiseerd wordt. Meer hierover staat in Programma 9 Maatschappelijke Ondersteuning.

2.3 Individuele voorzieningen: zorg of ondersteuning voor een huishouden of individu
Individuele voorzieningen zijn voorzieningen die aansluiten bij een specifieke vraag of behoefte van een persoon of gezin. 

PRIORITEITEN

Maatschappelijke Zorg

In 2020 herzien we de organisatie en inkoop van individuele Wmo-voorzieningen, zoals beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Dit traject loopt gelijk op met de nieuwe inkoop voor jeugdhulp, waardoor we meer samenhang kunnen creëren. We streven ernaar dat er vanaf 2021 meer mensen met ambulante begeleiding thuis kunnen blijven wonen. Om dat te bereiken werken we aan een vloeiende lijn van begeleiding naar beschermd wonen. Ook nieuwe beschutte woonconcepten kunnen hieraan bijdragen. Verder werken we aan een betere overgang van jeugdhulp naar Wmo, voor jongeren die 18 worden. Meer hierover staat in Programma 9 Maatschappelijke Ondersteuning.

Jeugdhulp & passend onderwijs

In Leiden is er, evenals in andere gemeenten, een toename in vraag naar specialistische jeugdhulp. Er is door het Rijk eind mei 2019 een compensatie toegezegd voor jeugdhulp: gemeenten krijgen in 2019 420 miljoen, in 2020 300 miljoen en in 2021 300 miljoen. Dit geeft gemeenten wat lucht. Het kabinet zegt hieraan echter geen structureel karakter te kunnen geven.

We werken in de Leidse Regio aan kwalitatief goede jeugdhulp door in te zetten op het normaliseren van gedrag van jeugdigen, het versterken van ouderschap en het dichtbij organiseren van hulp en ondersteuning en vroegsignalering. Daarbij werken we ook samen met het onderwijs (speciaal en regulier). Als onderwijs passender wordt gemaakt, is er mogelijk minder jeugdhulp nodig. Meer over jeugdhulp staat in Programma 7 Jeugd & Onderwijs.

3. Bijsturingsvoorstellen
In het najaar van 2019 brengen we bijsturingsmogelijkheden in kaart die we kunnen gebruiken om de toenemende tekorten in het sociaal domein te dekken. Hoe hoog die tekorten uitpakken zonder bijsturing, is moeilijk te zeggen. De cijfers zijn steeds in beweging. Dat komt door opeenvolgende wijzigingen in verdeelmodellen die het Rijk gebruikt voor bepaling van de uitkeringen aan gemeenten, door demografische ontwikkelingen en door veranderingen in zorggebruik. De bijsturingsvoorstellen liggen in lijn met de Visie Sociaal Domein.

De bijsturingsmaatregelen zoeken we binnen het “financiële hek” rond het sociaal domein. De Visie Sociaal Domein gebruiken we hierbij als vertrekpunt. Vanwege de omvang van de financiële problematiek is het onvermijdelijk dat de bijsturingsmaatregelen voelbaar zijn voor inwoners van de stad. Een voorbeeld daarvan is het verlagen vanaf 2020 van de gemeentelijke bijdrage in de aanvullende zorgverzekering voor minima (Programma 10). Hiermee kunnen we voor de gemeente een besparing realiseren van 954.000 (onder voorbehoud van het raadsbesluit hierover).

Het resultaat van de zoektocht naar bijsturingsmaatregelen bieden wij de gemeenteraad aan als afzonderlijk raadsvoorstel. Dat bevat dan een uitgewerkt voorstel voor het financieel toekomstbestendig maken van het sociaal domein (in brede zin).

We blijven samen met andere gemeenten actief lobbyen bij het Rijk om de oplopende tekorten in het sociaal domein te compenseren. Een concreet punt uit die lobby betreft compensatie invoering van het abonnementstarief in de Wet maatschappelijke ondersteuning. Het Rijk heeft besloten dat gemeenten zo’n abonnementstarief moeten invoeren. Dat heeft echter een aanzuigende werking. Voor gemeenten leidt dat tot hogere kosten. Dergelijke kostenstijgingen hoort het Rijk te compenseren.

4. Monitor Sociaal Domein gebruik indicatoren
Voor de monitoring in het sociaal domein gebruiken we niet alleen de indicatoren in deze programmabegroting, maar ook de aparte Monitor Sociaal Domein, die jaarlijks aan de raad wordt aangeboden. In de Monitor Sociaal Domein leggen we een betere verbinding tussen doelen, inspanningen en maatschappelijk effect. In de Monitor wordt ook aangesloten bij de door de VNG in 2018 vastgestelde indicatorenlijst. Dit maakt vergelijking met andere gemeenten mogelijk. In deze lijst zijn ook indicatoren opgenomen die in deze begroting gebruikt worden bij specifieke prestaties. Een meer op kwalitatief onderzoek gerichte onderzoeksagenda is ook onderdeel van de Monitor Sociaal Domein 2019. In 2020 wordt met deze onderzoeksagenda gestart.