Programmabegroting 2022

Sociaal domein - werken aan een sociaal Leiden

Inleiding
Leiden is een sociale stad, waarin iedereen meedoet en meetelt. Gedurende de coronacrisis is des te meer zichtbaar geworden hoe veerkrachtig de inwoners van Leiden zijn, ondanks de vele beperkingen. Voor alle inwoners blijven we ook in 2022 de Visie Sociaal Domein onverminderd uitvoeren. We werken aan een sterke basisinfrastructuur voor alle inwoners en aan goede collectieve voorzieningen voor inwoners die wat hulp en ondersteuning nodig hebben. Op die manier willen we voorkomen dat er later meer individuele ondersteuning nodig is. We sluiten hierbij ook aan bij de Propositie voor het sociaal domein die gemeenten in 2021 hebben opgesteld. Hierin zijn het realiseren van bestaanszekerheid, het stimuleren gezondheid en het vergroten van kansengelijkheid de centrale doelen voor het sociaal domein.

In deze begroting vallen de programma’s 7 Jeugd & Onderwijs, 8C Sport, 9 Maatschappelijke Ondersteuning, 10 Werk & Inkomen onder het sociaal domein. Activiteiten die geschaard kunnen worden onder andere programma’s, hebben echter ook invloed op het sociaal domein. Zoals de programma’s 8A Cultuur, 6 Stedelijke Ontwikkeling (wonen, Omgevingswet) & 3 Economie. De Visie Sociaal Domein is leidend. Bij alle activiteiten die we organiseren geloven we dat investeren in een sterke sociale basis en een collectieve, preventieve aanpak beter werkt dan later inzet van zwaardere (en duurdere) voorzieningen.

1.2.1 Werk en integratie

Terugblik
Inclusie begint bij werk (naar vermogen) en acceptatie. Met het combineren van de portefeuilles werk&inkomen en economie is een belangrijke verbinding gelegd tussen deze beleidsvelden. De samenhang van deze beleidsvelden is concreet terug te zien in het beleidsplan Werk en Participatie, waarbij het economisch perspectief duidelijk is meegenomen met het Human Capital actieplan van Economie071, de Pilot Talent op Maat en het Stagepact071. Ook is er meer aandacht geweest voor de sociale economie en het ondersteunen van sociaal ondernemers. Dit heeft tevens geleid tot de start van de doorontwikkeling van Spark om Maatschappelijk bewust ondernemen te stimuleren. Samen met DZB is een nieuwe aanpak, ‘Perspectief op werk’, gestart waarbij de nadruk meer is komen te liggen op de personeelsbehoefte van bedrijven. Hierdoor kon vaker een match tussen vraag en aanbod tot stand komen. Het succes van dit programma vertaalde zich uiteindelijk in een historisch laag aantal bijstandsuitkeringen in 2020.

Door in te zetten op jobcoaches zorgen we voor behoud van deze banen. Ook met het project JAS, gericht op het bevorderen van arbeidsparticipatie, sociale netwerken en onderwijs van statushouders, boeken we heel goede resultaten. Het uitstroompercentage naar werk van deze groep ligt inmiddels op ruim 60%.

Eind 2020 is het Regionaal Programma Integrale Aanpak Laaggeletterdheid Holland Rijnland 2020-2024 vastgesteld in de Leidse gemeenteraad. Het Taalnetwerk Leiden-Leiderdorp is aan de slag gegaan met het Taalpact Leiden en Leiderdorp 2021-2024.

Ook tijdens de coronacrisis heeft de samenwerking tussen Economie en W&I zich bewezen. Er is intensief samengewerkt om ondernemers zo goed mogelijk te ondersteunen, bijvoorbeeld als het gaat om de tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) en inkomensondersteuning, de ondernemersdesk en het Regionaal Mobiliteitsteam. Ook hebben de accountmanagers van DZB en de gemeente Leiden met elkaar opgetrokken om met ondernemers die daar behoefte aan hadden in gesprek te gaan en te helpen waar mogelijk.

Vooruitblik

  • In 2022 werken we aan de implementatie van de Wet Inburgering die per 1 januari 2022 ingaat
  • Uitvoeren Taalpact tegen laaggeletterdheid
  • Uitvoeren Toekomstvisie DZB

1.2.2 Een toegankelijke en gezonde omgeving en 2.3 Preventie als uitgangspunt; ondersteuning waar nodig

Terugblik
Naast werk, heeft het college de focus gelegd op het creëren van een sterke sociale basis. Met het uitvoeren van de visie sociaal domein en het inrichten van de sterke sociale basis is de onderlinge samenhang van basisvoorzieningen en sociale netwerken, rondom ouders, jeugd en jongeren, versterkt.
De nieuwe opdracht Toegang Jeugdhulp is gegund aan de Stichting Jeugdteams Leidse regio. Per 1 juli 2021 gaan de vernieuwde Jeugdteams van start met hun nieuwe opdracht. Deze opdracht vraagt meer inzet van de teams op preventief werken en versterking van de pedagogische basis. Daartoe zal ook een praktijkondersteuner jeugd bij de huisarts worden ingezet. Een goede ontwikkeling is de oprichting van de stuurgroep wijkgerichte ketenaanpak 0-100 door de partijen SSB, SWT, JGT en JGZ. Deze stuurgroep heeft als doel een sluitende wijkgerichte ketenaanpak te ontwikkelen. Ook hebben we de decentralisatie van de maatschappelijke zorg en de vernieuwde inkoop Wmo voorzieningen voorbereid.

Dit college heeft zich ingezet om een stad te creëren waar voor iedereen perspectief is en voor iedereen gelijke kansen zijn, ongeacht opleidingsniveau, achtergrond, leeftijd, geaardheid of eventuele beperking. Daarom heeft het college in juni 2021 het Programma Leiden Inclusief vastgesteld waarmee de gemeente o.m. uitvoering geeft aan het VN-verdrag voor de rechten van personen met een handicap, het Regenboogakkoord uitvoert en zich inzet om racisme en discriminatie tegen te gaan.

Om te zorgen dat onze inwoners gezond kunnen opgroeien en gezond oud kunnen worden, hebben we de thema's sport en gezondheid verbonden in het Beleidskader Sport en Gezondheid 2019- 2023 'Samen maken we de stad gezond en actief'. We zetten vooral in op het verkleinen van de verschillen in gezondheid tussen praktisch geschoolden en hoogopgeleiden. We richten ons op een gezonde leefstijl: voldoende bewegen, gezonde voeding, verantwoord omgaan met middelen, en kennis daarvan.

Het is belangrijk dat kinderen gezond en veilig kunnen opgroeien. Daarom is Leiden het programma ‘Gezonde en Kansrijke Start’ gestart. Ook een rookvrije omgeving hoort bij gezond opgroeien. Gebieden waar veel kinderen komen zijn al rookvrij gemaakt.

In 2021 sloten de gemeente Leiden en ruim 40 andere partijen gezamenlijk het Leids Preventieakkoord 2021-2023 'Leiden Gezond en Vitaal’, waarin allen aangeven zich in te zetten voor een gezonde leefstijl. Hierbij is gekozen voor een wijkgerichte aanpak voor Zuidwest en Noord, waarbij ook de lessen van de wijkaanpak Stevenshof meegenomen worden. Voor een gezonde leefstijl is ook nodig dat de fysieke leefomgeving uitnodigt tot spelen en bewegen. Daarvoor hebben we in 2021 de Leidse Beweegsleutels opgesteld: richtlijnen voor het beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte. Gezondheid en sport (accommodaties) krijgen nadrukkelijk aandacht in de Omgevingsvisie, ontwikkelperspectieven en gebiedsvisies. Na vaststelling van het beleidskader voor sport en gezondheid is het lokaal sportakkoord opgesteld. Allerlei verenigingen en organisaties zijn daarbij betrokken, uit verschillende domeinen.

Om sport voor iedereen toegankelijk te maken streven we naar wijksportparken en multifunctionele en duurzame sportaccommodaties. In de komende periode openen we drie grote nieuwe sportaccommodaties: een indoor sportcentrum, een zwembad en een ijshal.In De Mors wordt een plan gemaakt om het sportpark te verbeteren met meer capaciteit voor rugby, voetbal en ongebonden sporters.

Op het gebied van onderwijshuisvesting is er grote voortgang geboekt dankzij extra investeringen. Er zijn schoolgebouwen gerenoveerd of nieuw gebouwd voor de Leimundo en De Ley (Zuid-West), de Pacelli ( Mors), het Stedelijk Gymnasium (Professoren- en burgemeesterswijk), het Leonardo College (Zuid-West) en De Leystede (Houtkwartier). Daarnaast start binnenkort de nieuwbouw voor De Tweemaster en de Meerpaal (Merenwijk) en de renovatie voor Het Metrum (Zuid-West).
Ondanks sterk stijgende marktprijzen heeft Leiden tot 2026 het investeringsbudget beschikbaar kunnen maken voor nieuwbouw en renovatie van scholen, vastgelegd in een nieuw Integraal Huisvestings Plan. Dit IHP beslaat de periode tot en met 2032, waarvan dus de eerste fase (46,3 miljoen) en tweede fase (24,1 miljoen) budgettair zijn gedekt in de begroting.

Er is aandacht voor de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van ouderen in Leiden. Eenzaamheid vormt hierbij een belemmerende factor. Leiden zet zich met een lokale coalitie vanaf 2020 gedurende vijf jaar in voor de bestrijding van eenzaamheid onder diverse doelgroepen, waaronder ouderen. Hiervoor is het actieplan Samen tegen eenzaamheid Leiden opgesteld. Daarnaast is op initiatief van de raad het Actieplan Leiden op Leeftijd opgesteld dat inspeelt op specifieke problemen van deze groep en mogelijke oplossingen aangeeft: wonen, sociaal netwerk, zorg en ondersteuning, en participatie.

De enorme groei van jeugdhulp en met name individuele trajecten in de voorgaande jaren vroeg simpelweg om een antwoord van de gemeente. Sleutelen aan een individueel kind is vaak niet de oplossing; het gaat ook om de omgeving. Door brede samenwerking met scholen en ouders op te zoeken, is een effectiever stelsel van jeugdhulp opgezet met minder individuele trajecten. Door tevens in te zetten op onderwijskansenbeleid zorgt de gemeente voor verdere ondersteuning van kinderen in kwetsbare situaties.

We hebben in 2021 de sociale en maatschappelijke gevolgen van de coronacrisis voor de Leidse inwoners in kaart gebracht en aanbevelingen geformuleerd om deze gevolgen op de middellange en langere termijn te beperken. Dat gaat zowel om aanbevelingen voor bestaand beleid als extra te nemen (tijdelijke) maatregelen. Eind 2021 is dit uitgewerkt in een plan waarmee we de komende twee jaar invulling geven aan de inzet van de extra middelen die door het Rijk beschikbaar zijn gesteld in het kader van steun en herstel, als ook het Nationaal Programma Onderwijs. We richten ons met een integrale aanpak op gelijke kansen voor jeugd en jongvolwassenen, ondersteuning van kwetsbare inwoners en het versterken van de aanpak op het verkleinen de sociaal economische gezondheidsverschillen.

Vooruitblik

  • Komend jaar zetten we in op het uitvoeren van de actieplannen
    • Leiden op Leeftijd
    • samen tegen eenzaamheid
    • Leiden Inclusief
    • Preventie-akkoord
    • aanbevelingen Social impact team
  • Ontwikkeling van de wijksportparken en de realisatie van de drie grote nieuwe sportaccomodaties: indoor sportcentrum, een zwembad en een ijshal
  • Uitvoering nieuw IHP (integraal huisvestingsplan). Dit plan is in overleg met alle schoolbesturen voor primair en voortgezet onderwijs tot stand gekomen.
  • De ontwikkelingen op het gebied van de decentralisatie maatschappelijke zorg en de vernieuwe inkoop WMO vragen om vernieuwing van taken en rollen van de SWT’s. Dit betekent voor de SWT’s dat zij per 1 januari 2023 uitvoering zullen gaan geven aan hun vernieuwde taken. De herijking van het huidige Kader SWT vindt plaats medio 2022.
  • Opzet Healthy society center (met universiteit en Biosciencepark). Dit centrum gaat zich richten op het volgen, evalueren en evidence based inzetten van de gezondheidsinitiatieven die er zijn in de stad.
  • Het sociaal domein is altijd in beweging. Met het opleveren van de monitor sociaal domein eind 2021 krijgen we inzicht in de ontwikkelingen binnen het sociaal domein.
  • De lockdowns hebben geleid tot diverse onderwijsvertragingen en -achterstanden bij leerlingen. Met het Nationaal Programma Onderwijs gaan de scholen voor het schooljaar 2021/2022 en 2022/2023 aan de slag met het herstel en ontwikkeling tijdens en na coronatijd.
  • De opening van de Internationale Basisschool staat gepland voor het schooljaar 2022-2023.

1.2.4 Zo organiseren we ‘meedoen’

Terugblik
Om uitvoering te geven aan de Visie Sociaal Domein heeft dit college de basisinfrastructuur anders vormgegeven, we hebben een Sterke Sociale Basis (SSB) gecreëerd. Binnen het programma SSB is een samenhangend geheel aan activiteiten en voorzieningen gerealiseerd dat overzichtelijk en toegankelijk is en bijdraagt aan het welzijn van de inwoners. Onze uitvoerende partijen hierbij zijn Incluzio, Sol en Buzz. Op deze manier kunnen we beter sturen op de opgave in de wijken en versnippering te voorkomen. Hiertoe zijn de bestaande subsidierelaties binnen het welzijnsdomein per 1 juli 2020 beëindigd, waardoor ruimte is vrijgemaakt om verbeteringen aan te brengen.

Vanaf 2019 is het 'Beleidsplan Armoedebeleid Leiden 2019-2022' van kracht. Armoede is meer dan een geldprobleem. Goed armoedebeleid vraagt daarom om meer dan alleen inkomensondersteuning. Het armoedebeleid is meer ingericht op activering en het wegnemen van belemmeringen om mee te doen, dan op generieke inkomensondersteuning. Dankzij de inzet op vroegsignalering en schuldhulpverlening zien we dat de afgelopen jaren het aantal schuldhulpverleningstrajecten daalt. We houden rekening met een mogelijke stijging van dit aantal als gevolg van corona.

Ook jongerenparticipatie speelt een rol in ontwikkeling van talent, vaardigheden en burgerschap. Daarom hebben we ons door 'King for a day', een raad van kinderen, laten adviseren bij het opstellen van de nieuwe beleidskaders Armoede (2018) en Sport en Gezondheid (2019). In het afgelopen coronajaar is veel ingezet op jongerenparticipatie voor het tegengaan van eenzaamheid en depressieve gevoelens als gevolg van alle coronabeperkingen. Een mooi voorbeeld wat daaruit is voortgekomen, is het platform 'De Leidse burcht'. Kunnen we jongeren breder betrekken, bij bouwplannen, mobiliteit of andere belangrijke ontwikkelingen?