Ga naar boven
Home / Beleidsbegroting / Paragrafen / Bijzonder programma Duurzaamheid

Bijzonder programma Duurzaamheid

Duurzaamheid: voldoen aan internationale afspraken en voorop lopen als kennisstad
Eind 2015 heeft de gemeenteraad de Duurzaamheidsambities ‘Leiden Duurzaam 2030: een kansrijke, leefbare stad voor nu en straks’,  en de Duurzaamheidsagenda 2016-2020 vastgesteld. Vooruitlopend hierop is in het voorjaar van 2015 reeds besloten om een Programma Duurzaamheid in te richten met een programmamanager (RV 15.0013). Besloten is om vanaf 2017 het bijzondere Programma Duurzaamheid in de Programmabegroting op te nemen.
Leiden heeft de consequenties van het Klimaatakkoord van Parijs, Energieakkoord en andere (inter)nationale afspraken vertaald naar de eigen gemeente en wil tevens als kennisstad voorop lopen op het gebied van innovatie en duurzaamheid. Duurzame vernieuwing is één van de 3 pijlers van de Ontwikkelingsvisie 2030 ‘Leiden, Stad van ontdekkingen’.
Het duurzaamheidsbeleid is na actieve participatie van burgers, bedrijven en organisaties uit de stad tot stand gekomen. Het duurzaamheidsbeleid spitst zich toe op zes thema’s en zestien concrete doelstellingen. Deze doelstellingen worden bereikt door inzet en samenwerking van overheden, burgers, bedrijven en organisaties.

Leiden gaat de komende jaren met een ambitieuze Duurzaamheidsagenda 2016-2020 aan de slag met de zestien duurzaamheidsdoelstellingen. Hiermee willen we bereiken dat Leiden in 2030:

  • haar bijdrage levert aan het terugdringen van de factoren die het leven van huidige en toekomstige generaties belasten. Dit gaat om de factoren CO2-uitstoot, de uitputting van grondstoffen, bodem- en drinkwater, de vervuiling van lucht en water, de achteruitgang van de biodiversiteit en het producten van (rest) afval;
  • is toegerust op de mogelijke effecten van het veranderende klimaat;

zodat de stad wint aan kwaliteit en haar aantrekkelijkheid als woon-, werk- en verblijfsgebied wordt vergroot.

Duurzaamheidsdoelstellingen
De zestien doelstellingen zijn als volgt verdeeld over de zes thema's:

Energie
1. Meer energie besparen; 1,5% per jaar
2. Meer gebruik van duurzaam opgewekte energie; 20% van de energie duurzaam en regionaal in 2020
3. Gemeente gaat voorop in energietransitie; organisatie klimaatneutraal in 2020

Duurzaam ondernemen
4. Duurzaam ondernemen vanzelfsprekend;
5. Transitie naar circulaire economie;

Biodiversiteit
6. Uitbreiding en verbinding groen voor biodiversiteit en recreatie;
7. Bewoners vergroenen mee;
8. Biodiversiteit als uitgangspunt

Afvalstromen
9. Minder afval;
10. Minder zwerfafval;
11. Minder restafval;

Duurzame mobiliteit
12. Verschuiving naar duurzame en slimmere mobiliteit;
13. Schonere lucht, betere gezondheid;

Klimaatadaptatie
14. Waterbestendige stad;
15. Klimaatrobuuste stad;

Algemeen
16. Duurzaamheid uitdragen en stimuleren; CO2 uitstoot in 2030 40% minder dan in 1990

Uitvoeringsstrategie Programma Duurzaamheid
Met de vaststelling van de Duurzaamheidsambities 2030 en de Duurzaamheidsagenda 2016-2020 is het gemeentelijk beleid en de richting voor de komende jaren neergezet. De focus van het Programma Duurzaamheid ligt op de uitvoering van maatregelen en het boeken van resultaten. Centraal staat de uitvoering van maatregelen met de stad. De gemeente, naast dat zij zelf maatregelen neemt, faciliteert, informeert en subsidieert de stad om te verduurzamen.
De raad heeft voor het bereiken van deze doelstellingen per doelstelling een krediet vastgesteld. Om de doelstellingen te bereiken is een programmaorganisatie opgezet en een Werkplan Programma Duurzaamheid opgesteld (mei 2016) met een overzicht en een planning van de maatregelen onder de zestien doelstellingen.
Het programma wordt gestuurd vanuit het team Economie, Cultuur, Wonen, Duurzaamheid (ECWD, cluster Stedelijke Ontwikkeling) en de maatregelen worden door verschillende teams in de organisatie uitgevoerd. De gemeente is aanjager, facilitator en uitvoerder van maatregelen. De doelstellingen moeten bereikt worden door inzet en samenwerking van overheden, kennisinstellingen, burgers, bedrijven en organisaties.

Werkplan Programma Duurzaamheid 2016-2020: maatregelen 2017
In 2017 worden verschillende maatregelen uitgevoerd die de zestien door de raad vastgestelde doelstellingen dienen. Het Werkplan Programma Duurzaamheid geeft hiervan een overzicht. Prominente onderdelen die in 2017 worden uitgevoerd zijn onder andere:

  • stadsbrede duurzaamheidbewustwording en gedragscampagne Goed
  • Meet-Up Leiden 2030 en thema-platformbijeenkomsten
  • educatie Duurzaamheid (NME) en samenwerking met onderwijsinstellingen (lager-middelbaar-hoger)
  • stimuleren en faciliteren kleinschalige initiatieven
  • buurtgewijze aanpak voor bewustwording en activering van bewoners voor verduurzaming van hun woningen (eigenaren en huurders)
  • uitvoering van Fonds Investeren in Thuis
  • afspraken en samenwerking met corporaties voor verduurzaming
  • verduurzaming van scholen en sportaccommodaties
  • verduurzaming van de warmtevoorziening (nieuwe bron)
  • verduurzaming gemeentelijk vastgoed (inclusief herhuisvesting, stadhuis, combibad)
  • energiecoördinatie (besparing) gemeentelijke organisatie
  • realisatie groenstructuur: Singelpark, groene routes, Oostvlietpolder, Leidse Ommelanden
  • verbetering inrichting en beheer groen voor biodiversiteit d.m.v. plan van aanpak
  • aanjagen / faciliteren vergroening stad door bewonersparticipatie / initiatieven
  • uitvoering van Groene Dakensubsidie
  • afvalscheidingscampagne
  • project Omgekeerd inzamelen
  • bewustwording en faciliteren ondernemers in verduurzaming
  • Verduurzaming bedrijfsterreinen, o.a. Roomburg, BREEAM BioSciencePark
  • Uitvoeringsprogramma Fiets
  • Stimuleren elektrisch varen
  • Uitvoeringsplan Klimaatbestendige stad (INTERREG)

Naast dat en juist daarvoor is het noodzakelijk dat op verschillende onderdelen een uitwerkende slag op deelbeleid plaatsvindt. Hieronder volgt een opsomming van duurzaamheidbeleid dat nog wordt opgesteld.

  • Regionale energie samenwerking en strategie: in verschillende samenwerkingsverbanden wordt gewerkt aan de energieopgaven. Het uitgangspunt van de gemeente Leiden is dat met gemeenten/ gemeentelijke verbanden word samengewerkt die welwillend zijn om door te pakken op bepaalde thema’s. In Holland Rijnland verband wordt gewerkt aan een gezamenlijk actieprogramma Energie en een overeenkomst met onder andere de Provincie Zuid- Holland (PZH) in 2017. De PZH heeft aangegeven om samen met regio’s verder te willen denken over ruimtelijke inpassing van duurzame energieopwekking. Dat wordt bij voorkeur gedaan in Holland Rijnland verband maar zou ook beperkt kunnen worden tot omgevingsvisie verband (10 gemeenten) of Leidse regio verband (5 gemeenten);
  • Omgevingsvisie: onder regie van Leiden wordt samen met 9 andere regiogemeenten de Omgevingsvisie nader geconcretiseerd. De ruimtelijke consequenties van energieopgaven, klimaatveranderingen en biodiversiteitambities worden nader uitgewerkt en op basis daarvan wordt in 2017 een strategie / ruimtelijk beleid voor de komende jaren opgesteld met specifieke aandacht voor energie, klimaat en biodiversiteitopgaven.
  • Warmtevisie: met inbreng van woningbouwcorporaties, burgers, energiepartijen, etc. wordt een breed gedragen kaderstellende Warmtevisie opgesteld in 2017 die antwoord geeft op de vraag hoe de toekomstige warmtevoorziening van Leiden er uit ziet.
  • Bodemvisie: er wordt in 2017 beleid opgesteld voor het gebruik van de bodem voor Warmte Koudeopslag.
  • Kaderstellend afvalbeleid: begin 2017 wordt het Kaderstellend afvalbeleid herijkt.
  • Visie NME/ Duurzaamheidseducatie: in 2017 wordt een visie opgesteld voor natuur- en milieu/ duurzaamheid educatie.
  • Gemeentelijk aanbestedingsbeleid: eind 2016 / begin 2017 wordt nieuw SP71 aanbestedingsbeleid voorgelegd aan de raden met daarin meer aandacht voor duurzaamheid.
  • Duurzaamheid belemmerende regelgeving: Eind 2016 / begin 2017 wordt een advies opgesteld aan de raad over aanpassing van mogelijk duurzaamheid belemmerende regelgeving.
  • Duurzaamheid en energiebeleid gemeentelijke organisatie: in 2017 wordt nader duurzaamheid en energiebeleid voor onze gemeentelijke organisatie opgesteld.
  • Benutten van Leidse kennis: Leiden werkt op veel deelgebieden al samen met de kennisinstellingen. De komende jaren zullen wij extra inzetten op het benutten en toepassen van deze kennis voor het bereiken van Duurzame Innovatie. De stad dient daarbij als laboratorium én als podium om innovatie te realiseren en overdraagbaar te maken. Samen met onze kennispartners zullen we naar vormen zoeken om deze samenwerking te bestendigen in de toekomst.

Resultaat van de maatregelen in 2017 is dat wij samen met de stad stappen maken in het bereiken van de zestien door de raad vastgestelde duurzaamheidsdoelstellingen voor 2030.

Financieel
In het Beleidsakkoord (2014) is een bedrag van € 7 miljoen bestemd voor Duurzaamheid. Van dit bedrag is bij raadsbesluit RV 15.0013 van 9 april 2015 € 1.188.000 bestemd voor de activiteiten in het kader van Duurzaamheidsprojecten 2015, voor de kosten van het participatietraject dat heeft geleid tot de duurzaamheidsambities en Duurzaamheidsagenda 2016-2020 en voor het programmamanagement voor de periode 1 juli 2015 tot 1 juli 2018. Eind 2015 is besloten het bedrag van € 5.812.000 toe te delen aan de zestien doelstellingen van de Duurzaamheidsagenda 2016-2020.

Nr

Doelstelling

 

Thema (1e is leidend)

Financiën ( € )

(totaal 5.812.000)

1

Meer energie besparen

Energie, Duurzaam ondernemen

1.375.000

2

Meer gebruik van duurzaam opgewekte energie

Energie, Duurzaam ondernemen

1.000.000

3

Gemeente gaat voorop in energietransitie

Energie, Duurzaam ondernemen

625.000

4

Duurzaam ondernemen vanzelfsprekend

Duurzaam ondernemen, Energie

205.000

5

Transitie naar circulaire economie

Duurzaam Ondernemen, Afvalstromen

325.000

6

Uitbreiding en verbinding groen voor biodiversiteit en recreatie

Biodiversiteit, Klimaatadaptatie

325.000

7

Bewoners vergroenen mee

Biodiversiteit, Klimaatadaptatie

225.000

8

Biodiversiteit als uitgangspunt

Biodiversiteit, Klimaatadaptatie

32.000

9

Minder afval

Afvalstromen,Duurzaam ondernemen

150.000

10

Minder zwerfafval

Afvalstromen

Andere financiering

11

Minder restafval

Afvalstromen, Duurzaam ondernemen

475.000

12

Verschuiving naar duurzame en slimmere mobiliteit

Duurzame mobiliteit, Energie

500.000

13

Schonere lucht, betere gezondheid

Duurzame mobiliteit, Energie

175.000

14

Waterbestendige stad

Klimaatadaptatie, Biodiversiteit

200.000

15

Klimaatrobuuste stad

Klimaatadaptatie, Biodiversiteit

100.000

16

Duurzaamheid uitdragen en stimuleren

Algemeen

100.000

In 2011 is in het raadsbesluit over de Perspectiefnota 2012-2015 (RV 11.0047) een ‘Bestemmingsreserve duurzaamheidfondsen’ opgenomen ter grootte van € 3.000.000. In oktober 2013 heeft de raad besloten twee fondsen in te richten (RV 13.0093 en RV 13.0094):

Fonds Investeren in thuis
Via het fonds ‘Investeren in Thuis’ kan een subsidie en / of lening worden aangevraagd voor het duurzaam maken van woningen. Bijvoorbeeld voor een zonneboiler of woningisolatie. Medio 2016 is hier nog circa € 1.000.000 voor beschikbaar. In september 2016 is een campagne gestart om aanvragen door huiseigenaren en huurders te intensiveren.

Fonds Lokale Initiatieven
Uit het fonds ‘Lokale Initiatieven’ kon ondersteuning worden gevraagd voor ideeën op het gebied van energiebesparing, duurzame mobiliteit en bijvoorbeeld stadslandbouw. Dit paste goed bij de periode voorafgaand aan concretisering van het duurzaamheidsbeleid en bij het aanjagen van de stad rondom duurzaamheid. Dit fonds is sinds begin 2016 uitgeput. Nieuwe initiatieven worden wanneer deze één van de zestien duurzaamheidsdoelstellingen dienen waar mogelijk en wenselijk medegefinancierd vanuit de Duurzaamheidsagenda 2016-2020.

Effectindicatoren en monitoring
Met de vaststelling van de Duurzaamheidsagenda 2016-2020 zijn effectindicatoren vastgesteld. Het verder ontwikkelen en waar mogelijk verbeteren van indicatoren is een doorlopende opgave die deel uitmaakt van de opdracht van het Programma Duurzaamheid. In begrotingsprogramma 5 (Omgevingskwaliteit) zijn streefwaarden opgenomen voor indicatoren waarbij dat relevant is.

Nr

Doelstelling

Effect

Indicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

1

Meer energie besparen

Energiegebruik 1,5% per jaar omlaag

Gasverbruik in mln m3

109,3 (2012
111,5 (2013)
104,9 (2014)
106,0 (2015)

102,8 (2017)
101,3 (2018)
99,8 (2019)
98,3 (2020)

Energie in beeld

Elektraverbruik in mln kWh

544,6 (2012)
526,6 (2013)
521,7 (2014)
519,8 (2015)

504,3 (2017)
496,8 (2018)
489,3 (2019)
482,0 (2020)

Energie in beeld

2

Meer gebruik van duurzaam opgewekte energie

Aandeel hernieuwbare energie in 2020 20% in regionaal verband

Percentage hernieuwbare energie

1,2% (2011)
1,7% (2013)

12,2% (2017)
14,8% (2018)
17,4% (2019)
20,0% (2020)

Klimaatmonitor RWS

3

Gemeente gaat voorop in energietransitie

Energiegebruik gemeente 1,5% per jaar omlaag

Gasverbruik in mln m3 door gemeente

1,36 (2012)
1,54 (2013)
1,14 (2014)
1,17 (2015)

1,14 (2017)
1,12 (2018)
1,10 (2019)
1,08 (2020)

Gemeente Leiden

Elektraverbruik in mln kWh door gemeente

17,9 (2013)
20,5 (2014)
17,8 (2015)

17,3 (2017)
17,0 (2018)
16,8 (2019)
16,5 (2020)

Gemeente Leiden

4

Duurzaam ondernemen vanzelfsprekend

Energieverbruik bedrijven in Leiden met 1,5% per jaar omlaag

Gasverbruik in mln m2 door bedrijven

68,7 (2012)
67,1 (2013)
62,9 (2014)
63,7 (2015)

61,8 (2017)
60,9 (2018)
60,0 (2019)
59,1 (2020)

Energie in beeld

Elektraverbruik in mln kWh door bedrijven

432,1 (2012)
404,4 (2013)
403,8 (2014)
398,2 (2015)

386,3 (2017)
380,5 (2018)
374,8 (2019)
369,2 (2020)

Energie in beeld

5

Transitie naar circulaire economie

Plannen van aanpak voor bedrijfssectoren en - terreinen

-

-

-

-

6, 7, 8

Uitbreiding en verbinding groen voor biodiversiteit en recreatie,
Bewoners vergroenen mee,
Biodiversiteit als uitgangspunt

Soortenrijkdom flora en fauna

Aantal waargenomen soorten

1.046 (2012)
982 (2013)
1.039 (2014)
1.111 (2015)

positieve ontwikkeling

Waarneming.nl

Waardering van groen

Rapportcijfer voor recreatieve waarde

6,6 (2013)
7,0 (2015)

positieve ontwikkeling

Stadsenquête

Omvang areaal groen

Aantal hectare groen

596 (2012)

positieve ontwikkeling

CBS

9

Minder afval

Hoeveelheid afval

Kilo's afval per inwoner per jaar

445 (2011)
429 (2012)
406 (2013)
416 (2014)

*

CBS / Gemeente Leiden

10

Minder zwerfafval

Minder overlast van zwerfafval

Percentage inwoners dat 'behoorlijk wat' tot 'zeer ernstig'zwerfvuil ervaart

43% (2011)
40% (2013)
47% (2015)

43% (2017)
39% (2019)

Stadsenquête

11

Minder restafval

Hoeveelheid restafval

Kilo's restafval per inwoner per jaar

264 (2011)
267 (2012)
258 (2013)
258 (2014)

*

CBS / Gemeente Leiden

12

Verschuiving naar duurzame en slimmere mobiliteit

Meer fietsbewegingen en OV-gebruik

Aantal fietsritten op 25 telpunten gemiddeld per werkdag

60.445 (2015)

66.489 (2020)

RVT Ontwerp en Mobiliteit

13

Schonere lucht, betere gezondheid

Aandeel auto's dat geheel of deels rijdt op niet-fossiele brandstoffen

Aantal geregistreerde elektrische en hybride personenauto's

517 (2013)
659 (2014)
735 (2015)

-

Klimaatmonitor RWS

Geen hoofdwegen ** met stikstofgehalte > 35 µg/m³

Aantal hoofdwegen met stikstofgehalte > 35 µg/m³

21 (2012)
8 (2013)
10 (2014)

5 (2017)
5 (2018)
2 (2019)
0 (2020)

Ministerie I & M

14

Waterbestendige stad

Afname van het aantal locaties met wateroverlast

Aantal locaties met problematiek van verwerking hemelwater

-

0 (2020)

Gemeente Leiden

15

Klimaatrobuuste stad

Water- en hittebestendige stad in 2030

-

-

-

-

16

Duurzaamheid uitdragen en stimuleren

CO2 uitstoot met 40% omlaag in 2030 tov 1990 (=285 mln kg)

CO2 uitstoot per jaar in mln kg

516,0 (2012)
509,2 (2013)
494,5 (2014)
495,4 (2015)

467,3 (2017)
453,3 (2018)
439,2 (2019)
425,2 (2020)

Energie in Beeld

* Begin 2017 worden in het kaderstellend afvalbeleid de definitieve indicatoren met streefwaarden bepaald.
** De 23 gemeentelijke hoofdwegen zijn: Churchilllaan, Dr Lelylaan, Haagweg, Haagse Schouwweg, Herenstraat, Hoge Rijndijk, Hooigracht, Kanaaalweg, Kooilaan, Lammenschansweg, Langebrug, Langegracht, Levendaal, Noordeinde, Oranjeboomstraat, Plesmanlaan, Schipholweg, Schipholweg/ Stationsweg tunnelmonden, Stevenshofdreef, Vrijheidslaan, Willem de Zwijgerlaan, Willem van der Madeweg, Zijlsingel.