Ga naar boven
Home / Beleidsbegroting / Paragrafen / Bijzonder programma Duurzaamheid

Bijzonder programma Duurzaamheid

Duurzaamheid: voldoen aan internationale afspraken en voorop lopen als kennisstad:

Leiden heeft de consequenties van het Klimaatakkoord van Parijs, Energieakkoord en andere (inter)nationaleafspraken vertaald naar de eigen gemeente en wil als kennisstad voorop lopen op het gebied vaninnovatie en duurzaamheid. Duurzame vernieuwing is één van de 3 pijlers van de Ontwikkelingsvisie 2030‘Leiden, Stad van ontdekkingen’.

Eind 2015 heeft de gemeenteraad de Duurzaamheidsambities ‘Leiden Duurzaam 2030: een kansrijke, leefbarestad voor nu en straks’, en de Duurzaamheidsagenda 2016-2020 vastgesteld. Het duurzaamheidsbeleid is na actieve participatie van burgers, bedrijven en organisaties uit de stad tot standgekomen en spitst zich toe op zes thema’s en zestien concrete doelstellingen. Deze doelstellingen worden bereikt door inzet en samenwerking van overheden, burgers, bedrijven en organisaties. Leiden is sinds 2016  met de uitvoering van deze ambitieuze Duurzaamheidsagenda 2016-2020 aan de slag en zal hiermee in 2030:

  • haar bijdrage leveren aan het terugdringen van de factoren die het leven van huidige en toekomstige generaties belasten. Dit gaat om de factoren CO2-uitstoot, de uitputting van grondstoffen, bodem- endrinkwater, de vervuiling van lucht en water, de achteruitgang van de biodiversiteit en het producten van(rest) afval;
  • toegerust zijn op de mogelijke effecten van het veranderende klimaat; zodat de stad wint aan kwaliteit en haar aantrekkelijkheid als woon-, werk- en verblijfsgebied wordt vergroot.

Duurzaamheidsdoelstellingen

De zestien doelstellingen zijn als volgt verdeeld over de zes thema's:

Energie

1. Meer energie besparen; 1,5% per jaar

2. Meer gebruik van duurzaam opgewekte energie; 20% van de energie duurzaam en regionaal in 2020

3. Gemeente gaat voorop in energietransitie; organisatie klimaatneutraal in 2020

Duurzaam ondernemen

4. Duurzaam ondernemen vanzelfsprekend

5. Transitie naar circulaire economie

Biodiversiteit

6. Uitbreiding en verbinding groen voor biodiversiteit en recreatie

7. Bewoners vergroenen mee

8. Biodiversiteit als uitgangspunt

Afvalstromen

9. Minder afval

10. Minder zwerfafval

11. Minder restafval

Duurzame mobiliteit

12. Verschuiving naar duurzame en slimmere mobiliteit

13. Schonere lucht, betere gezondheid

Klimaatadaptatie

14. Waterbestendige stad

15. Klimaatrobuuste stad

Algemeen

16. Duurzaamheid uitdragen en stimuleren; CO2 uitstoot in 2030 40% minder dan in 1990

Uitvoeringsstrategie Programma Duurzaamheid

Met de vaststelling van de Duurzaamheidsambities 2030 en de Duurzaamheidsagenda 2016-2020 is het gemeentelijk beleid en de richting voor de komende jaren neergezet. De focus van het Programma Duurzaamheid ligt op de uitvoering van maatregelen en het boeken van resultaten. Centraal staat de uitvoering van maatregelen in samenwerking met de stad. De gemeente, naast dat zij zelf maatregelen neemt, faciliteert, informeert en subsidieert de stad om te verduurzamen. De raad heeft voor het bereiken van deze doelstellingen per doelstelling een krediet vastgesteld.

Om de doelstellingen te bereiken is in het voorjaar van 2015 besloten (RV 15.0013) om een per 1 juli 2015 programmaorganisatie in te richten (Programma Duurzaamheid) met een programmamanager. In de Kaderbrief 2018-2021 is voorgesteld het programmamanagement in ieder geval te verlengen tot eind 2018. Het programma wordt gestuurd vanuit het team Economie, Cultuur, Wonen, Duurzaamheid (ECWD, cluster Stedelijke Ontwikkeling) en de maatregelen worden door verschillende teams in de organisatie uitgevoerd. Het Werkplan Programma Duurzaamheid geeft een overzicht en een planning van de maatregelen onder de zestien doelstellingen. De gemeente is aanjager, facilitator en uitvoerder van maatregelen. De doelstellingen moeten bereikt worden door inzet en samenwerking van overheden, kennisinstellingen, burgers, bedrijven en organisaties.

Werkplan Programma Duurzaamheid 2018-2020:

In 2018 wordt verder vervolg gegeven aan de verschillende maatregelen die uitgevoerd worden onder de door de raad vastgestelde doelstellingen. Beleid en maatregelen kunnen grofweg teruggeleid worden langs drie grote pijlers: energietransitie, klimaatadaptatie & biodiversiteit en circulaire economie. Voor dit doel zijn de effectindicatoren en waar mogelijk de prestatie-indicatoren opgesteld.  

Binnen de drie pijlers worden de thema’s educatie, participatie en communicatie optimaal ingepast. Daarnaast wordt input geleverd aan de Omgevingsvisie en ruimtelijke ontwikkelingen en wordt gewerkt aan een duurzame gemeentelijke organisatie.

Energietransitie (besparing, opwekking, transitie rondom warmte en mobiliteit)

  • Verduurzaming woningen. Bewustwording en activering van bewoners en huiseigenaren voor verduurzaming van woningen door middel van GOED.-campagne, inzet van wijkambassadeurs, energiebespaaradvies en de uitvoering subsidieregeling Fonds Investeren in Thuis. Concreet worden er door energie adviezen en subsidieverleningen woningen verduurzaamd.
  • Verduurzaming corporaties door middel van intensieve samenwerking.
  • Verduurzaming van scholen en sportaccommodaties.
  • Uitvoering Warmtevisie: met inbreng van woningbouwcorporaties, burgers, energiepartijen, etc. is een breed gedragen kaderstellende Warmtevisie opgesteld in 2017 die antwoord geeft op de vraag hoe de toekomstige warmtevoorziening van Leiden er uit ziet. Onderdeel hiervan is de uitwerking van beleid voor aardgasvrije nieuwbouw en aardgasvrij gemeentelijk vastgoed. In 2018 en verder wordt uitvoering gegeven aan de Warmtevisie door een wijkgewijze aanpak in o.a. Leiden Zuidwest, Stationsgebied.
  • Warmtelevering Leidse Regio (verduurzaming van warmtebron stadsverwarming).
  • Energieprogramma Holland Rijnland: in Holland Rijnland verband wordt gewerkt aan realisatie van de in 2017 opgestelde gezamenlijke energiestrategie. Onderdelen van het gezamenlijk actieprogramma Energie zijn het maken van een plaatsingsvisie aangaande duurzame energie, Regionale uitvoering warmteprojecten, energiebesparing.
  • Opstellen bodemvisie: nader beleid voor het gebruik van de bodem zoals Warmte Koudeopslag, leidingen, geothermie wordt opgesteld.
  • Uitvoeringsprogramma Fiets.
  • Pilot Deelfietsen.
  • Verdere uitrol elektrisch laadpaal netwerk.
  • Uitvoer energiescans bij MKB. Het doel is gesteld op 100 maatwerkadviezen.
  • Stimuleren netwerk duurzaam ondernemers in samenwerking met SPARK en platform koplopers duurzame ondernemers.
  • Afgeven duurzaamheidsleningen voor bedrijven (besluitvorming vindt najaar 2017 plaats).

 Klimaatadaptatie & biodiversiteit

  • Uitvoeringsplan Klimaatbestendige stad: ontwikkeling van kennis en ontwikkeling pilots Noorderkwartier, Lakenplein, Stationsgebied (i.k.v. Europees samenwerkingsverband INTERREG SPONGE 2020).
  • Uitbreiding en verbinding groen voor biodiversiteit en recreatie: verdere realisatie groenstructuur: Singelpark, groene routes, Oostvlietpolder, Leidse Ommelanden.
  • Verbetering inrichting en beheer groen voor biodiversiteit (vlinderidylles, bijennetwerk, uitvoering Groene Hoofdstructuur). Doel is gerichte verbetering groenlocaties.
  • Oplevering onderzoek knelpunten ecologisch netwerk en plan van aanpak.
  • Aanjagen/faciliteren vergroening stad door bewonersparticipatie/initiatieven: o.a. vervolg GOED.-campagne ‘Tegel d’r uit, Groen d’r in’ (voorjaar 2018), netwerk Groen Dichterbij 071. Doel is tenminste tien wijkacties en 40.000 stenen.
  • Uitvoering Groene Dakensubsidie. Het doel is een groot aantal m2 aan groene daken te realiseren.

 Circulaire economie

  • Uitwerking kaderstellend afvalbeleid: Het in 2017 vastgestelde kaderstellende afvalbeleid wordt uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma voor de komende collegeperiode.
  • GOED.-afvalcampagne (najaar 2018).
  • In samenwerking met Universiteit Leiden opstellen van onderzoeksvragen rondom circulaire economie en intensiveren samenwerking economie071 / regionale ondernemersorganisaties– creëren living lab circulaire economie.
  • Verduurzaming bedrijfsterreinen, o.a. Roomburg, Bio Science Park
  • Verduurzamen evenementen. In samenwerking met centrummanagement vervolg geven aan het verder verduurzamen evenementen en monitoren resultaten ecoglazen bij evenementen. Realisatie van gebruik ecoglazen bij een aantal evenementen in Leiden.
  • Stimuleren gescheiden afvalinzameling bij horeca ondernemers in samenwerking met Stichting Duurzame Horeca.

 Duurzaamheidseducatie

  • Stadsbrede duurzaamheidbewustwording en gedragscampagne GOED.
  • Verwonderpaspoort: verdere uitrol in 2018 van dit platform voor coördinatie en organisatie van natuur, techniek en duurzaamheid educatie in Leiden. Doel is deelname van kinderen.
  • NDE-programma (Natuur & Duurzaamheid Educatie):  Leiden heeft als kennisstad en sociale stad een breed maatschappelijk netwerk waardoor de sociale cohesie in de stad groot is en blijft groeien. Dit geldt ook voor de Leidse jeugd en kwetsbare groepen. Om alle doelgroepen in de stad te bereiken ligt de nadruk van het nieuwe duurzaamheidseducatie programma nog meer dan voorheen bij bewustwording en betrokkenheid. In het NDE-programma zal de focus liggen op het ontwikkelen en vergroten van de intrinsieke motivatie om duurzaam te handelen.
  • Uitvoer educatie vanuit centrum Weidezicht (boerderij Merenwijk).

Stappen naar een duurzame gemeentelijke organisatie, processen en ruimtelijke ontwikkelingen

  • In 2017 is nieuw  aanbestedingsbeleid opgesteld, het actieplan Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen opgesteld, en het convenant Duurzaam Inkopen ondertekend. In 2018 wordt dit nader geïmplementeerd in werkprocessen, inkooptrajecten en ruimtelijke ontwikkelingen voorgelegd aan de raden met daarin meer aandacht voor duurzaamheid.
  • Duurzaamheid in ruimtelijke ontwikkelingen wordt verder bestendigd door aanpassing processen (Handboek kwaliteit openbare ruimte, Planproces, duurzaamheidparagraaf), training en ontwikkeling regelgeving
  • Duurzaam energiebeleid gemeentelijke organisatie:
    - Verdere verduurzaming van gemeentelijk vastgoed inclusief huisvesting, stadhuis, combibad; 
    - Energiecoördinatie (besparing) binnen de gemeentelijke organisatie;
    - Routekaart naar energie neutrale organisatie;
    - Aanbesteding duurzame energie vanaf 2019.
  • Uitvoer intensiveren samenwerking met Universiteit, Hoge School, LUMC en Hoogheemraadschap rondom dit thema, uitvoer Sustainapril (competitie tussen werknemers van de genoemde organisaties) in samenwerking met studenten.

Kennisstad: duurzame innovatie

Benutten van Leidse kennis: Leiden werkt op veel deelgebieden al samen met de kennisinstellingen. De komende jaren zal  extra ingezet worden op het benutten en toepassen van deze kennis voor het bereiken van Duurzame Innovatie. De stad dient daarbij als laboratorium én als podium om innovatie te realiseren en overdraagbaar te maken. Samen met onze kennispartners zullen we naar vormen zoeken om deze

samenwerking te bestendigen in de toekomst.

Omgevingsvisie en duurzaamheid

Onder regie van Leiden wordt samen met negen andere regiogemeenten de Omgevingsvisie Hart van Holland

nader geconcretiseerd. De ruimtelijke consequenties van energieopgaven, klimaatveranderingen en biodiversiteitambities worden nader uitgewerkt. Dit dient als input voor de verstedelijking en landschap discussie en op basis daarvan wordt in 2018 een strategie / ruimtelijk beleid voor de komende jaren opgesteld met daarin specifieke aandacht voor energie, klimaat en biodiversiteitopgaven.

Financieel

In het Beleidsakkoord (2014) is een bedrag van € 7 miljoen bestemd voor Duurzaamheid. Van dit bedrag is bij raadsbesluit RV 15.0013 van 9 april 2015 € 1.188.000 bestemd
(1) voor de activiteiten in het kader van Duurzaamheidsprojecten 2015,
(2) voor de kosten van het participatietraject dat heeft geleid tot de duurzaamheidsambities en Duurzaamheidsagenda 2016-2020 en
(3) voor het programmamanagement voor de periode 1 juli 2015 tot 1 juli 2018.

Eind 2015 is besloten het bedrag van € 5.812.000 toe te delen aan de zestien doelstellingen van de Duurzaamheidsagenda 2016-2020.

Nr

Doelstelling

 

Thema (1e is leidend)

Financiën ( € )

(totaal 5.812.000)

1

Meer energie besparen

Energie, Duurzaam ondernemen

1.375.000

2

Meer gebruik van duurzaam opgewekte energie

Energie, Duurzaam ondernemen

1.000.000

3

Gemeente gaat voorop in energietransitie

Energie, Duurzaam ondernemen

625.000

4

Duurzaam ondernemen vanzelfsprekend

Duurzaam ondernemen, Energie

205.000

5

Transitie naar circulaire economie

Duurzaam Ondernemen, Afvalstromen

325.000

6

Uitbreiding en verbinding groen voor biodiversiteit en recreatie

Biodiversiteit, Klimaatadaptatie

325.000

7

Bewoners vergroenen mee

Biodiversiteit, Klimaatadaptatie

225.000

8

Biodiversiteit als uitgangspunt

Biodiversiteit, Klimaatadaptatie

32.000

9

Minder afval

Afvalstromen,Duurzaam ondernemen

150.000

10

Minder zwerfafval

Afvalstromen

Andere financiering

11

Minder restafval

Afvalstromen, Duurzaam ondernemen

475.000

12

Verschuiving naar duurzame en slimmere mobiliteit

Duurzame mobiliteit, Energie

500.000

13

Schonere lucht, betere gezondheid

Duurzame mobiliteit, Energie

175.000

14

Waterbestendige stad

Klimaatadaptatie, Biodiversiteit

200.000

15

Klimaatrobuuste stad

Klimaatadaptatie, Biodiversiteit

100.000

16

Duurzaamheid uitdragen en stimuleren

Algemeen

100.000

In 2011 is in het raadsbesluit over de Perspectiefnota 2012-2015 (RV 11.0047) een ‘Bestemmingsreserve duurzaamheidfondsen’ opgenomen ter grootte van € 3.000.000. In oktober 2013 heeft de raad besloten twee fondsen in te richten (RV 13.0093 en RV 13.0094) waarvan het Fonds investeren in thuis nu nog actueel is:

Fonds Investeren in thuis

Duurzaamheidssubsidies: in augustus 2017 resteert van de € 1.5 miljoen nog € 488.000, - aan subsidie. De campagne gericht op verduurzaming van bestaande woningen met behulp van de wijkambassadeurs zal in 2018 gecontinueerd worden.

Duurzaamheidslening: in het najaar van 2016 is door de Leidse gemeenteraad ingestemd met een verhoging van het budget met € 500.000, - naar in totaal € 800.000, -. In augustus 2017 is daar nog een budget van € 400.000, - van over. Dit bedrag wordt met de tijd opgehoogd met de aflossingen van eerder verstrekte duurzaamheidslening.

Effectindicatoren en monitoring

Met de vaststelling van de Duurzaamheidsagenda 2016-2020 zijn effectindicatoren vastgesteld. Het verder ontwikkelen en waar mogelijk verbeteren van indicatoren is een doorlopende opgave die deel uitmaakt van de opdracht van het Programma Duurzaamheid. In 2016 heeft de Leidse Milieuraad hier een advies over gegeven en de aanbeveling gedaan om ook inspannings- en prestatie-indicatoren op te nemen. In deze begroting zijn onder het kopje Werkplan Programma Duurzaamheid 2018-2020 verschillende prestatie-indicatoren toegevoegd. Bovenstaande onderdelen uit het Werkplan kunnen gezien worden als inspanningsindicatoren.

De streefwaarden in onderstaande tabel zijn gebaseerd op startjaar 2015.

Nr

Doelstelling

Effect

Indicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

1

Meer energie besparen

Energiegebruik 1,5% per jaar omlaag

Gasverbruik in mln m3

111,5 (2013)
104,9 (2014)
106,0 (2015)
101,6 (2016)

101,3 (2018)
99,8 (2019)
98,3 (2020)
96,8 (2021)

Energie in beeld

Elektraverbruik in mln kWh

526,6 (2013)
521,7 (2014)
519,8 (2015)
517,7 (2016)

496,8 (2018)
489,3 (2019)
482,0 (2020)
474,7 (2021)

Energie in beeld

2

Meer gebruik van duurzaam opgewekte energie

Aandeel hernieuwbare energie in 2020 20% in regionaal verband

Percentage hernieuwbare energie

1,1% (2012)
1,2% (2013)
1,5% (2014)
1,4% (2015)

14,8% (2018)
17,4% (2019)
20,0% (2020)

Klimaatmonitor RWS

3

Gemeente gaat voorop in energietransitie

Energiegebruik gemeente 1,5% per jaar omlaag

Gasverbruik in mln m3 door gemeente

1,36 (2012)
1,54 (2013)
1,14 (2014)
1,17 (2015)

1,12 (2018)
1,10 (2019)
1,08 (2020)
1,07 (2021)

Gemeente Leiden

Elektraverbruik in mln kWh door gemeente

17,9 (2013)
20,5 (2014)
17,8 (2015)

17,0 (2018)
16,8 (2019)
16,5 (2020)
16,3 (2021)

Gemeente Leiden

4

Duurzaam ondernemen vanzelfsprekend

Energieverbruik bedrijven in Leiden met 1,5% per jaar omlaag

Gasverbruik in mln m2 door bedrijven

67,1 (2013)
62,9 (2014)
63,7 (2015)
58,8 (2016)

60,9 (2018)
60,0 (2019)
59,1 (2020)
58,2 (2021)

Energie in beeld

Elektraverbruik in mln kWh door bedrijven

404,4 (2013)
403,8 (2014)
398,2 (2015)
393,0 (2016)

380,5 (2018)
374,8 (2019)
369,2 (2020)
363,7 (2021)

Energie in beeld

5

Transitie naar circulaire economie

Plannen van aanpak voor bedrijfssectoren en - terreinen

-

-

-

-

6, 7, 8

Uitbreiding en verbinding groen voor biodiversiteit en recreatie,
Bewoners vergroenen mee,
Biodiversiteit als uitgangspunt

Soortenrijkdom flora en fauna

Aantal waargenomen soorten

982 (2013)
1.039 (2014)
1.111 (2015)
1.275 (2016)

positieve ontwikkeling

Waarneming.nl

Waardering van groen

Rapportcijfer voor recreatieve waarde

6,6 (2013)
7,0 (2015)
7,1 (2017)

positieve ontwikkeling

Stads- en wijkenquête

Omvang areaal groen

Aantal hectare groen

596 (2012)

positieve ontwikkeling

CBS

9

Minder afval

Hoeveelheid afval

Kilo's afval per inwoner per jaar

429 (2012)
406 (2013)
416 (2014)
406 (2015)

*

CBS / Gemeente Leiden

10

Minder zwerfafval

Minder overlast van zwerfafval

Percentage inwoners dat 'behoorlijk wat' tot 'zeer ernstig'zwerfvuil ervaart

43% (2011)
40% (2013)
47% (2015)
43% (2017)

39% (2019)

Stads- en wijkenquête

11

Minder restafval

Hoeveelheid restafval

Kilo's restafval per inwoner per jaar

267 (2012)
258 (2013)
258 (2014)
249 (2015)

*

CBS / Gemeente Leiden

12

Verschuiving naar duurzame en slimmere mobiliteit

Meer fietsbewegingen en OV-gebruik

Aantal fietsritten op 25 telpunten gemiddeld per werkdag

60.445 (2015)

66.489 (2020)

RVT Ontwerp en Mobiliteit

13

Schonere lucht, betere gezondheid

Aandeel auto's dat geheel of deels rijdt op niet-fossiele brandstoffen

Aantal geregistreerde elektrische en hybride personenauto's

517 (2013)
659 (2014)
735 (2015)

-

Klimaatmonitor RWS

Geen hoofdwegen * met stikstofgehalte > 35 µg/m³

Aantal hoofdwegen met stikstofgehalte > 35 µg/m³

21 (2012)
8 (2013)
10 (2014)

5 (2018)
2 (2019)
0 (2020)

Ministerie I & M

14

Waterbestendige stad

Afname van het aantal locaties met wateroverlast

Aantal locaties met problematiek van verwerking hemelwater

-

0 (2020)

Gemeente Leiden

15

Klimaatrobuuste stad

Water- en hittebestendige stad in 2030

-

-

-

-

16

Duurzaamheid uitdragen en stimuleren

CO2 uitstoot met 40% omlaag in 2030 tov 1990 (=285 mln kg)

CO2 uitstoot per jaar in mln kg

509,2 (2013)
494,5 (2014)
495,4 (2015)
486,4 (2016)

453,3 (2018)
439,2 (2019)
425,2 (2020)
411,2 (2021)

Energie in Beeld

* Bij vaststelling van kaderstellend afvalbeleid worden de definitieve indicatoren met streefwaarden bepaald. ** De 23 gemeentelijke hoofdwegen zijn: Churchilllaan, Dr Lelylaan, Haagweg, Haagse Schouwweg, Herenstraat, Hoge Rijndijk, Hooigracht,Kanaalweg, Kooilaan, Lammenschansweg, Langebrug, Langegracht, Levendaal, Noordeinde, Oranjeboomstraat, Plesmanlaan, Schipholweg,Schipholweg/ Stationsweg tunnelmonden, Stevenshofdreef, Vrijheidslaan, Willem de Zwijgerlaan, Willem van der Madeweg, Zijlsingel.