Meerjareninvesteringsplan 2027-2030

Hoe werkt het ook alweer met investeringen?

De gemeente investeert jaarlijks vele tientallen miljoenen euro’s in fysieke infrastructuur, groenvoorzieningen, (onderwijs)huisvesting, ICT, bedrijfsmiddelen etc. Het kenmerk van deze investeringen is dat zij hun nut over meerdere jaren bewijzen. Daarom moeten de (kapitaal)lasten van een investering (rente en afschrijving) over meerdere jaren gespreid worden. Een investering wijkt daardoor af van een exploitatiebudget in de begroting. Een exploitatiebudget beperkt zich tot één jaar en wordt aan het einde van het jaar via de jaarrekening afgerekend. Een investeringsbudget wordt veelal pas na meerdere jaren afgerekend en afgesloten.

De voorgenomen investeringen worden jaarlijks, in het meerjareninvesteringsplan, voor de komende vier jaar inzichtelijk gemaakt. Daarnaast kennen we de investeringen die door de Raad beschikbaar zijn gesteld en in uitvoering zijn. Over de voortgang van deze investeringen wordt in de jaarrekening gerapporteerd en zo nodig tussentijds in de voortgangsrapportages.

Een investering kan geheel of gedeeltelijk worden gedekt uit inkomsten, zoals bijdragen uit reserves of bijdragen van rijk, provincie of derden. Het overgrote deel van de investeringen wordt, volgens de wet- en regelgeving, gedekt door de investering over meerdere jaren af te schrijven. De kapitaallasten van de investering (de rente en afschrijving) worden dan in de begroting opgenomen.

Het berekenen van de kapitaallasten vindt plaats door het maken van een reële inschatting van de cashflow van investeringen in de jaren dat het werk wordt uitgevoerd (de kasuitgaven op een investering). Dat geldt voor de investeringen uit het meerjareninvesteringsplan 2027 - 2030 maar ook voor de lopende investeringen.

Waar besluit de raad over bij de programmabegroting?

De investeringsvolumes uit het meerjareninvesteringsplan worden opgesteld volgens de bepalingen uit de financiële verordening,

In het meerjareninvesteringsplan zijn de totale investeringsvolumes opgenomen in het jaar dat deze door de Raad beschikbaar worden gesteld om tot uitvoering over te gaan (dat is dus iets anders dan de cash-flow van de investering die zich over meerdere jaren uitstrekt, beginnend in het jaar van beschikbaar stellen).

Voor het beschikbaar stellen van de investering (naar een krediet in de gemeentelijke administratie) zijn er drie mogelijkheden:
1. Routinematige investeringen: deze worden voor het eerste begrotingsjaar van het meerjareninvesteringsplan door de raad beschikbaar gesteld bij het vaststellen van de programmabegroting.
2. Investeringen in bedrijfsmiddelen: deze worden, conform financiële verordening, beschikbaar gesteld door het college van burgemeester en wethouders. Onder de randvoorwaarde dat de afschrijvingstermijnen in overeenstemming zijn met de financiële verordening en er dekking is in de begroting.
3. Overige “nieuwe” investeringen: hier stelt de raad later, via een apart raadsbesluit, het krediet beschikbaar

Motie van de raad ten aanzien van informatie over de status van investeringen:

De gemeente Leiden heeft een omvangrijk en ambitieus meerjareninvesteringsplan. In de motie M.23.0049.09: Meer inzicht in status van projecten en investeringen, is verzocht om meer inzicht te geven in de status van projecten en bijbehorende investeringen door te vermelden in welke fase ze bevinden. Hieronder gaan wij in op deze motie en de wijze waarop we deze invullen.

Vervangings-en nieuwe investeringen:

Eerst is het van belang een onderscheid te maken tussen vervangingsinvesteringen en nieuwe investeringen. Dit wordt aangegeven in de kolom nieuw/vervanging van het meerjareninvesteringsplan.

Een vervangingsinvestering is een investering die dient ter vervanging van afgeschreven kapitaalgoederen, bijvoorbeeld in de openbare ruimte van de gemeente of voor (onderwijs)huisvesting. Vervangingsinvesteringen zijn noodzakelijk om het bestaande voorzieningenniveau in de gemeente op peil te houden. In de beheerplannen van de gemeente worden de vervangingsinvesteringen voor de komende jaren inzichtelijk gemaakt. In het meerjareninvesteringsplan categoriseren we deze als vervangingsinvestering (“V”).

Een nieuwe investering is een investeringen die de kapitaalgoederenvoorraad doet toenemen, bijvoorbeeld door de groei van de stad en/of nieuwe ontwikkelingen ten aanzien van duurzaam investeren. Nieuwe investeringen worden via de besluitvorming (meestal via de kaderbrief) toegevoegd in het meerjareninvesteringsplan en categoriseren we als (“N”)

Vervangingsinvesteringen en nieuwe investeringen kunnen dicht bij elkaar liggen. Het vervangen van een afgeschreven kapitaalgoed doen we in de huidige tijdgeest en met de kennis en technieken van nu. We categoriseren deze als “V”. Daar waar sprake is van uitbreiding van het voorzieningenniveau - en vervanging daar mogelijk een klein onderdeel van uitmaakt -, spreken we van een nieuwe investering. Bijvoorbeeld ten aanzien van grote reconstructies van bestaande wegen. We categoriseren deze als “N”.

Voor en na kaderbesluit

Daar waar sprake is van uitbreiding van het voorzieningenniveau met nieuwe investeringen kan mogelijk een prioritering plaatsvinden. Een belangrijk criterium daarbij vormt de fase waarin de investering zich bevindt. In het meerjareninvesteringsplan maken we onderscheid tussen investeringen vóór kaderbesluit (“VK”) en na Kaderbesluit (“NK”).

In de fase vóór Kaderbesluit worden interne kosten van voorbereiding (ambtelijke capaciteit) gemaakt die gedekt zijn in de begroting. Ook zijn de kosten van extern onderzoek en advies beperkt van aard en gedekt in de begroting. De (financiële) gevolgen van een keuze om de nieuwe investering voor Kaderbesluit geen doorgang te laten vinden zijn in de regel te overzien maar zullen per investering moeten worden onderzocht.

Na Kaderbesluit verandert de dynamiek van een nieuwe investering. Interne plankosten nemen substantieel toe. Hetzelfde geldt voor de externe kosten van onderzoek en advies. Er wordt aanbesteed en mogelijk grote financiële verplichtingen aangegaan. Omdat kosten na kaderbesluit in de regel worden geactiveerd zullen er bij een keuze om de nieuwe investering na kaderbesluit geen doorgang te laten vinden, incidentele middelen moeten worden gevonden om deze af te dekken. Of moeten (te) ontvangen subsidies worden terugbetaald aan de subsidieverstrekker. Per nieuwe investering zal dit, afhankelijk van het moment na kaderbesluit, in meer of mindere mate financiële consequenties hebben.

Los van bovenstaande financiële aspecten is het altijd van belang om te kijken naar afhankelijkheden tussen diverse nieuwe investeringen in het meerjareninvesteringsplan. Vrijwel geen enkele nieuwe investering in het meerjareninvesteringsplan is op zichzelf staand maar maakt onderdeel uit van een “samenhangende visie op...”.

Conclusie

Het geven van inzicht in de status van de Leidse investeringsvoornemens vergt verdieping in de opbouw van het meerjareninvesteringsplan van de gemeente. Hierbij van belang is het verschil tussen vervangings- en nieuwe investeringen. Binnen de nieuwe investeringen is vervolgens het stadium voor of na kaderbesluit het meest relevant. Daarbij moeten we opmerken dat elke prioritering te allen tijde maatwerk naar de inhoudelijke en financiële effecten van keuzes vereist. In onderstaand schema zijn deze effecten op hoofdlijnen samengevat:

Op deze manier denken wij op een goede manier tegemoet te komen aan de wens van de raad een beter inzicht te krijgen in de status van toekomstige investeringen.

Ontwikkeling kapitaallasten

1. Ontwikkeling kapitaallasten 2027 – 2030:

Het totaal van de kapitaallasten voor de begroting 2027 - 2030 laat, ten opzichte van de huidige begroting (2026 - 2029), de volgende ontwikkeling zien:

bedragen x € 1.000

De budgettaire effecten moeten gecorrigeerd worden voor bijvoorbeeld mutaties in kapitaallasten die worden verrekend met reserves ter dekking van kapitaallasten (de parkeerreserve, de reserve afschrijving investeringen etc.). Voor- en nadelen op de kapitaallasten van investeringen in bedrijfsmiddelen worden gestort in de reserve bedrijfsvoering concern of worden verrekend in de heffingen (riool- en waterzorgheffing en afvalstoffenheffing). Tot slot wordt de stelpost kapitaallasten waarbij in het laatste jaar de maximale kapitaallasten van het meerjareninvesteringsplan 2026 – 2029 staat opgenomen, gecorrigeerd naar nul.

De diverse correcties geven het volgende beeld:

bedragen x € 1.000

Ten opzichte van de begroting 2025 - 2028 geeft dit de volgende voordelige budgettaire ontwikkeling in de kapitaallasten te zien:

bedragen x € 1.000

Opgesplitst per programma geeft dit het volgende beeld:

bedragen x € 1.000

Toelichting op de grote verschillen:

In het programma Mobiliteit is sprake van majeure voordelen vanaf 2029 die vooral te maken heeft met een geactualiseerde cash flow op de OV Knoop Leiden Centraal, op basis van de meest actuele planning, waarbij de Leidse werkzaamheden starten vanaf 2030. Het voordeel in de kapitaallasten bedraagt € 1,8 mln. vanaf 2029. De actuele planning van werkzaamheden voor de groene loper (stadsentree) leidt tot een voordeel van € 400.000 vanaf 2029. De werkzaamheden voor de Noord-Zuid verbindingsas vallen buiten het meerjarenbeeld. Dit geeft een voordeel van € 100.000 in 2027, oplopend tot € 300.000 vanaf 2030.

De verschillen binnen het programma Omgevingskwaliteit zijn nihil. Dat komt doordat, als onderdeel van de financiële verkenningen 2026 – 2030, de uitvoeringsprogramma’s beheer en onderhoud openbare ruimte 2027 – 2031 zijn geactualiseerd. De budgettaire effecten hiervan voor de kapitaallasten ontwikkeling worden apart aangemeld. Na besluitvorming over de begroting 2027 zullen deze kapitaallasten worden verwerkt in dit programma.

In het programma Stedelijke Ontwikkeling wordt het nadeel van € 846.000 veroorzaakt door de verbouwingbibliotheek Nieuwstraat. In de kapitaallasten ontwikkeling van vorig jaar stond deze buiten het meerjarenbeeld.

In het programma Jeugd en Onderwijs worden de voordelen veroorzaakt door een geactualiseerde planning van de bouw van diverse en scholen en gymzalen uit het integraal huisvestingsplan. Het grote voordeel in 2027 wordt veroorzaakt door scholencomplex Stevenshof + gymzaal (€ 830.000) en Internationale schakelklas (€ 370.000). Het voordeel in 2029 wordt veroorzaakt door de actuele planning van het Da Vinci College.

In het programma Algemene dekkingsmiddelen is sprake van majeure voordelen in de vervanging van het wagenpark als gevolg van vertraging in het realiseren van voldoende laadcapaciteit. Het grote voordeel in het jaar 2030 veroorzaakt door het corrigeren van de stelpost kapitaallasten waarbij in het laatste jaar de maximale kapitaallasten van het meerjareninvesteringsplan 2026 – 2029 stonden begroot. Daartegenover staat het begroten van de nieuwe maximale kapitaallasten van lopende kredieten en investeringen uit het meerjareninvesteringsplan 2027 – 2030.

2. Maximale kapitaallasten van lopende kredieten en investeringen uit het meerjareninvesteringsplan 2027 - 2030:

In de begroting 2027 - 2030 is in de laatste jaarschijf nog niet de volledige en maximale kapitaallasten van de lopende investeringen en investeringen uit het meerjareninvesteringsplan 2027 – 2030 meegenomen. Een aantal laatste cash-flows zal in en na 2030 plaatsvinden waardoor kapitaallasten buiten de begroting 2027 – 2030 vallen. Vooralsnog wordt voor het maximale niveau van deze kapitaallasten een toename verwacht van € 14,9 mln. Dit hangt samen met een te activeren investeringsvolume van € 429,9 mln.

Voor kredieten/investeringen met start cash flow in de periode 2027 – 2030 en laatste cash flow in 2030 (dus in gebruik name in 2030) bedraagt de toename in 2031 ten opzichte van 2030 € 5,6 mln.

Voor kredieten en investeringen met start cash flow in de periode 2026 – 2030 maar met de laatste cash flow vanaf 2031 en verder (dus in gebruik name vanaf 2031), bedraagt de toename ten opzichte van 2030 € 9,3 mln.

In onderstaand overzicht wordt een aantal grote veroorzakers van de maximale kapitaallasten per programma benoemd:

Een deel van de maximale kapitaallasten in het programma Omgevingskwaliteit wordt verrekend met heffingen voor de riool en waterzorg (€ 1,2 mln.) In het programma Mobiliteit wordt de maximale kapitaallast van € 1,5 mln. van de parkeergarage Morspoortterrein gedekt door de parkeerreserve.

Dat betekent dat de budgettaire ontwikkeling van de maximale kapitaallasten € 12,9 mln. bedraagt (€ 15,6 mln. - € 2,8 mln.).

3. Conclusies:

• De budgettaire ontwikkeling in de kapitaallasten 2026 – 2029 bedraagt:

Bedragen x € 1.000

• De voordelen in elk jaar zijn incidenteel van aard.

• In de begroting 2027 - 2030 is in de laatste jaarschijf nog niet de volledige en maximale kapitaallasten van de lopende investeringen en investeringen uit het meerjareninvesteringsplan 2027 – 2030 meegenomen. Een aantal cash-flows zal in en na 2030 plaatsvinden waardoor kapitaallasten buiten de laatste jaarschijf van de begroting vallen. Vooralsnog wordt voor het maximale niveau van de kapitaallasten een toename verwacht van € 14,9 mln. Dit effect zit voornamelijk op programma’s Mobiliteit (betrekking hebbend op de Leidse Ring Noord en OV Knoop Leiden Centraal). Een deel (totaal € 2,7 mln.) van de maximale kapitaallasten wordt verrekend met de riool- en waterzorgheffing (€ 1,2 mln.) en de reserve parkeren (€ 1,5 mln.). Wat betekent dat de budgettaire ontwikkeling van de maximale kapitaallasten, op te nemen in het jaar 2030, € 12,9 mln. bedraagt.

• In de begroting 2027 - 2030 is naast de incidentele voordelen als gevolg van het aanpassen van cash-flows op basis van actuele planningen ook een stelpost onderuitputting kapitaallasten opgenomen omdat blijkt dat een zeker “planningsoptimisme” elk jaar leidt tot een voordeel in de kapitaallasten van een jaar.

• Bij het bepalen van de cash-flows voor de ontwikkeling van de kapitaallasten 2027 - 2030 is, in navolging van vorig jaar, extra aandacht gegeven aan een realistische planning van de cash-flows door een nog intensievere afstemming tussen budgethouder/projectleider, planning- en risicomedewerker en projectcontroller. Tevens heeft een review (door directie en ambtelijk opdrachtgevers) van de cash-flows plaatsgevonden voor de grote projecten, de projecten in de onderwijshuisvesting en de vervangingsinvesteringen in de domeinen van de openbare ruimte.

• Het resultaat hiervan heeft vorig jaar geleid tot het aanpassen van de stelpost onderuitputting kapitaallasten omdat we deze vanwege het meer reëel plannen van de cash flow vooral in de eerste jaren van het meerjarenbeeld de stelpost niet realiseren. Voor het meerjarenbeeld 2027 bedraagt de stelpost:

bedragen x € 1.000

Overzicht (niet) beschikbaar te stellen kredieten

Voor 2027 worden de volgende kredieten beschikbaar gesteld:

Vervangingsinvesteringen met maatschappelijk nut

Bedragen x € 1.000,-

Vervangingsinvesteringen met economisch nut

Bedragen x € 1.000,-

De volgende investeringen staan in het meerjareninvesteringsplan in jaarschijf 2026, maar worden in tegenstelling tot de hierboven getoonde investeringen niet beschikbaar gesteld bij de programmabegroting 2027. Voor deze investeringen zal later een separaat raadsvoorstel worden aangeboden. De kapitaallasten behorende bij de investeringen zijn, zoals voor alle investeringen die zijn opgenomen in het meerjareninvesteringsplan, opgenomen in de meerjarenbegroting.
Opmerking: In de kolom 'Waarvan gedekt door Leiden (reserves e.d.)' zijn ook de bedragen opgenomen die in de reserve afschrijvingen investeringen zijn gestort. De investering wordt afgeschreven. De jaarlijkse afschrijvingslast wordt gedekt door een vrijval vanuit de reserve afschrijvingen investeringen.

Niet beschikbaar te stellen investeringskredieten

Bedragen x € 1.000,-

Investeringen bedrijfsvoering

Het college heeft de volgende kredieten voor investeringen in bedrijfsmiddelen beschikbaar gesteld (conform financiële verordening gemeente Leiden 2023 (artikel 29 lid 4):

Investeringen in bedrijfsmiddelen

Bedragen x € 1.000,-

Meerjareninvesteringsplan 2027-2030

Alle investeringen voor de periode 2027 tot en met 2030 worden weergegeven in het meerjareninvesteringsplan. Bij iedere investering onderscheiden we een categorie en een investeringssoort.

Categorie

• Investering met economisch nut (econ.)
• Investering met maatschappelijk nut (maatsch.)
• Investering in bedrijfsmiddelen (bedrijfsm.)
• Bijdrage aan investeringen van derden (Inv. derden)

Investeringssoort en status investering

• Vervangingsinvestering (V)
• Nieuwe- of uitbreidingsinvestering (N)
• Voor (VK) en Na (NK) Kaderbesluit bij Nieuwe- of uitbreidingsinvestering (N)

In onderstaand meerjareninvesteringsplan zijn alle raadsbesluiten tot en met juli 2026 verwerkt