Inleiding

Al jaren wordt hard gewerkt aan het realiseren van de mobiliteitsambities zoals opgenomen in de Mobiliteitsnota en de Parkeervisie. Leiden kiest bewust voor schoon en ruimte-efficiënt vervoer. In een groeiende stad is de overgang naar duurzame vervoersvormen essentieel om de leefbaarheid, bereikbaarheid en luchtkwaliteit op peil te houden. Daarbij zoeken we een balans tussen bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid, economische ontwikkeling en verstedelijking. Verbetering van de verkeersveiligheid is altijd het uitgangspunt bij de inrichting van de openbare ruimte. In 2030 loopt de Mobiliteitsnota Leiden Duurzaam Bereikbaar af. Voor die tijd moet deze geactualiseerd worden.

In 2027 zetten we de inzet op verkeersveiligheid voort, met een belangrijke ontwikkeling richting meer risicogestuurd werken. Dit betekent dat we onze maatregelen steeds gerichter inzetten op locaties en doelgroepen waar de risico’s het grootst zijn. Daarnaast blijven we investeren in gerichte campagnes om verkeersgedrag positief te beïnvloeden en de bewustwording onder weggebruikers te vergroten. Ook ronden we in 2027 de evaluatie parkeervisie en beleidsregels parkeernormen af.

Leefbaarheid en mobiliteit en verkeer

Mobiliteit is in Leiden geen doel op zich, maar een belangrijk middel om bij te dragen aan een leefbare, bereikbare en toekomstbestendige stad. Dit vraagt om een sterk multimodaal netwerk, met heldere uitgangspunten zoals het concentreren van autoverkeer op hoofdwegen, parkeren op de juiste plek, het versterken van doorfietsroutes en het creëren van hoogwaardige verblijfsgebieden. Deze aanpak krijgt onder andere vorm via projecten en beleid zoals de ontwikkeling van Groene Lopers, de Leidse Ring Noord (LRN) en het zero-emissie beleid.

Mobiliteitstransitie en duurzame verstedelijking in Leiden

Leiden groeit, en met die groei neemt de behoefte aan meer woningen en voorzieningen verder toe. Het project Leidse Ring Noord speelt hierin een belangrijke rol en is volop in uitvoering om ruimte te creëren voor verstedelijking: nieuwe woonwijken, herontwikkeling van bestaande gebieden en betere verbindingen tussen stad en regio. De verbeterde infrastructuur rond de Plesmanlaan, Schipholweg en Willem de Zwijgerlaan legt daarbij de basis voor de verdere ontwikkeling van gebieden zoals Park de Zwijger, de Schipholwegzone en het Leiden Bio Science Park, waar wonen, werken en voorzieningen steeds meer samenkomen.

Sinds de opening van de Corbulotunnel in juli 2024 is de doorstroming rondom de stad merkbaar verbeterd en wordt verkeer vaker om het centrum geleid. Dit biedt blijvend ruimte voor de ontwikkeling van Groene Lopers in de binnenstad: autoluwe zones met meer plek voor voetgangers, fietsers en groen. Deze ontwikkeling zet door en draagt structureel bij aan een gezondere leefomgeving en een aantrekkelijkere stad voor bewoners en bezoekers.

Ook het parkeren verandert: minder parkeerplaatsen op straat, meer deelmobiliteit en betere laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen. Zo benutten we de ruimte optimaal en maken we verstedelijking mogelijk op een duurzame manier.

Inleiding programma’s Leiden Duurzaam Bereikbaar en Autoluwe Binnenstad 

In dit begrotingsprogramma zijn de mobiliteitsambities vertaald in een doelenboom met drie hoofddoelstellingen. Deze doelstellingen realiseren we door het maken en uitvoeren van beleid (denk aan Omgevingsvisie met als onderdeel daarvan de mobiliteitsnota, de parkeervisie, de agenda Autoluwe Binnenstad etc). Vanuit de uitvoeringsprogramma’s werken we aan deze doelstellingen door het realiseren van projecten. Alle projectinspanningen binnen de programma’s zijn gekoppeld aan een doelstelling. Deze projecten dragen overigens ook sterk bij aan doelen en beoogde effecten uit bijvoorbeeld hoofdstuk 5 Omgevingskwaliteit en hoofdstuk 3 Economie. De hoofddoelstellingen zijn:

4A1 – Verduurzaming Mobiliteit

4B1 – Verbeteren Bereikbaarheid

4C1 – Verbeteren Verkeersveiligheid

Aan de programma’s wordt sturing gegeven door de voortgang en ontwikkeling van de projecten te monitoren aan de hand van de gekoppelde doelstelling. Door de sturing op doelstellingniveau kunnen we prioriteren tussen projecten en overige inspanningen binnen de doelstelling. Als er een project stil komt te liggen kan voortvarend voorgesteld worden om het budget te gebruiken voor een ander project binnen dezelfde doelstelling. Hiermee blijven we tempo houden op het behalen van de doelstellingen. Daarnaast worden de trends binnen de doelstellingen gemonitord om bij te sturen. 

Autoluwe Binnenstad

Met de Agenda Autoluwe Binnenstad verbeteren we de leefbaarheid, het ondernemersklimaat en de toegankelijkheid. De historische grachten en straten zijn niet geschikt voor doorgaand autoverkeer. Daarom streven wij naar autoluwe zones in de binnenstad, die wel bereikbaar blijft voor bezoekers, bewoners en bevoorrading. Vanaf het station ontstaat een groene loper naar het kernverblijfsgebied. Onderzoek naar bestedingen van bezoekers van de binnenstad (extern onderzoek Mobiliteit en Bestedingen, 2025) toont aan dat ook het ondernemersklimaat het meest profiteert van een binnenstad die aantrekkelijk is voor fietsers en voetgangers. Minder geparkeerde auto’s op straat verbeteren de kwaliteit van de openbare ruimte. Door de vrijgekomen ruimte van parkeerplekken te benutten voor bijvoorbeeld een bankje of fietsparkeren maken we de stoepen vrij toegankelijk en de binnenstad toegankelijker voor iedereen. Door de zero-emissie stadsdistributie zorgen we voor schonere lucht en minder geluid. De parkeerdruk wordt actief gemonitord en de transformatie van locaties zorgvuldig afgestemd.

Programma Leiden Duurzaam Bereikbaar

Leiden staat voor de uitdaging om te groeien binnen een dichtbevolkte stad met beperkte ruimte. Tegelijkertijd willen we de leefbaarheid verbeteren door te investeren in groen en duurzaamheid. Mobiliteit en bereikbaarheid vormen de ruggengraat van deze ontwikkeling. Het beleid is vastgelegd in de Mobiliteitsnota en uitgewerkt in het programma Leiden Duurzaam Bereikbaar 2020–2030. Hierin werken wij aan verduurzaming van mobiliteit, verbetering van bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Projecten zoals Leidse Ring Noord, Lammenschansweg en RijnlandRoute maken hier deel van uit, evenals diverse fiets(parkeer)projecten.

Het programma staat niet op zichzelf, maar is verbonden met andere stedelijke opgaven zoals verstedelijking, klimaatadaptatie en energietransitie. Deze thema’s leggen een groot beslag op de beschikbare ruimte en middelen en moeten daarom in samenhang worden aangepakt. 

Beleidsterrein 4A Duurzame Mobiliteit

Wil Leiden nu en in de toekomst bereikbaar blijven, ook met een groei in aantal inwoners en arbeidsplaatsen, dan is het noodzakelijk dat er een verschuiving plaatsvindt in vervoerswijze van auto naar fiets, lopen, openbaar vervoer en deelmobiliteit. Voor de leefbaarheid in de stad is het belangrijk dat de noodzakelijke gemotoriseerde vervoersbewegingen plaatsvinden met minder milieubelastende vervoersmiddelen, de zogenaamde zero-emissie voertuigen.

Doelen en prestaties bij 4A Duurzame Mobiliteit

4A1.1 Beïnvloeden modal shift ten gunste van fiets, voetganger en openbaar vervoer

De modal split geeft de verdeling weer van alle verplaatsingen over verschillende vervoerswijzen, zoals auto, fiets, openbaar vervoer en lopen. Deze verdeling biedt inzicht in hoe mensen zich verplaatsen en in hoeverre duurzame vervoersvormen worden gebruikt. In Leiden worden duurzame vervoerwijzen al veel gebruikt. Waar in Nederland gemiddeld het autogebruik ligt op zo’n 40% van alle verplaatsingen, is dat in Leiden zo’n 30%. Er wordt vooral heel veel gefietst. Ook het aandeel verplaatsingen met de trein is hoog.

Ten behoeve van het verduurzamen van Leiden en de verstedelijkingsopgave is het belangrijk actief in te zetten op het stimuleren en faciliteren van een verdere verschuiving binnen deze modal split richting duurzamere mobiliteit. Dat doen we door te werken aan aantrekkelijk openbaar vervoer, deelmobiliteit en goede fiets- en loopvoorzieningen. Op die manier dragen we niet alleen bij aan een betere bereikbaarheid, maar ook aan een gezonde en leefbare stad. Tegelijkertijd erkennen we dat de auto voor bepaalde verplaatsingen een belangrijke rol blijft spelen. Waar de auto nodig is, willen we ervoor zorgen dat deze goed wordt gefaciliteerd op de plekken waar dat het beste past binnen de stedelijke ontwikkeling, bijvoorbeeld op de wegen rondom de stad in plaats van in het centrum.

Overigens zijn er op dit moment maar beperkte brongegevens op basis waarvan we voor Leiden de modal split bepalen, afkomstig uit landelijk onderzoek. Dat maakt het lastig de effecten van ons beleid in te schatten. Bovendien gaan veranderingen in het verplaatsingsgedrag in het algemeen langzaam. We blijven de ontwikkelingen daarom monitoren en kijken hoe we meer data kunnen verkrijgen voor beter inzicht in de effecten van ons beleid.

In veel van onze maatregelen zit impliciet ook de doelstelling de modal shift te beïnvloeden. Sommige maatregelen gaan echter expliciet over het beïnvloeden van de modal split. We kijken wat het huidige netwerk aan kan en zetten in op het versnellen van de modal shift. Het doel is om een bredere onderbouwing te geven zodat we een integrale afweging maken tussen mobiliteit, verstedelijking, duurzaamheid en het vestigingsklimaat. Een modal shift is nodig om de ambities voor de duurzame verstedelijking van Leiden mogelijk te maken. De onderstaande maatregelen gaan over beïnvloeden van de modal split. Niet alleen onder bewoners en bezoekers, maar ook onder werknemers en bedrijven.

Zo wordt dankzij de inzet van de mobiliteitsmakelaar, logistiek makelaar(s) en laadconsulent het bedrijfsleven van adviezen op maat voorzien om hun bedrijfsvoering te verslimmen, hun wagenpark te verschonen en/of het reisgedrag van hun medewerkers te verduurzamen. Hier gaan we ook verder mee vanaf 2027.

Projecten in de programma’s Autoluwe binnenstad en Leiden duurzaam bereikbaar 

4A1.2 Stimuleren verduurzaming personen- en goederenvervoer

Duurzame mobiliteit draagt bij aan een leefbare binnenstad. Een veel gebruikte manier van verplaatsen met de veelal fossiel aangedreven auto, is niet duurzaam en een belangrijke veroorzaker van de uitstoot van verontreinigende stoffen als CO₂, fijnstof en NOx. Ook neemt de auto veel ruimte in beslag; ruimte die we ook nodig hebben voor groen, klimaatadaptatie, fietser, voetganger en openbaar vervoer. De inzet op efficiënt en duurzaam vervoer is noodzakelijk om de leefbaarheid en de economische activiteit in de binnenstad te kunnen garanderen. Naast inzet op de transitie van autogebruik naar fietsgebruik, openbaar vervoer gebruik en lopen (korte afstand) gaat het daarbij ook om de transitie van noodzakelijk gemotoriseerd autoverkeer naar emissieloos (deel)verkeer. Daarbij geldt de transitie in brede zin voor het personenvervoer en het goederenvervoer. Voor het goederenvervoer wordt daarbij ingezet op duurzaam (emissieloos), anders (kleinschalig op de last mile, vervoer over water) en minder bewegingen (meer gebundeld). Als convenantpartner van Zuid-Holland Bereikbaar en in Holland Rijnland verband wordt met publieke en private partners samengewerkt om de duurzame bereikbaarheid van de regio te verbeteren.

Verschoning van mobiliteit: Laadinfrastructuur

We stimuleren elektrisch rijden door het faciliteren van publieke laadpalen en nu vooral in de vorm van laadpleinen in de openbare ruimte. Daarnaast faciliteren we laadpunten in semi-publieke ruimten (garages) en stroompunten op evenementen/marktlocaties en bouwlocaties. De laadpalen zijn niet alleen bedoeld voor ondernemers in het kader van de zero-emissiezone, maar ook om de transitie te bevorderen naar duurzaam en schoon rijden onder bewoners en werknemers in de gemeente Leiden. 

Daarbij is de doelstelling in kader van netcongestie de focus te leggen op netbewust laden met een combinatie aan maatregelen: inzet op laadconsulenten, slimme meters, benutting eigen opgewekte energie, delen van capaciteit etc. Daarbij wordt nauw samengewerkt met de NAL (Nationale Agenda Laadinfrastructuur) en aanbieders. Ook werkt gemeente Leiden regionaal mee aan een aanbesteding voor snellaadpleinen langs de randen van de stad en invalswegen die we, daar waar nodig, zullen faciliteren voor de aanbieder.  

Stimuleren van deelmobiliteit en hubs

Wij vergroten het keuzeaanbod in de vervoersketen door ook in 2027 samen met de aanbieders in te zetten op een goed aanbod aan deelauto's verspreid over stad. Tevens zetten we in op de deel(bak)fiets en faciliteren we de forens met parkeerfaciliteiten aan de randen van de stad (P+R) in combinatie met onder andere de deelfiets en openbaar vervoer. Daarbij wordt deelmobiliteit weloverwogen ingezet in samenhang met autoluwe maatregelen en mag deelmobiliteit niet de openbare ruimte belasten in de (binnen)stad. 

Aangezien inwoners en bezoekers ook buiten en over de gemeentegrenzen reizen is een aantrekkelijk netwerk van hubs en deelaanbod in de regio benodigd. In Holland Rijnland verband is een visie en actieagenda hubs en deelmobiliteit 2026-2030 (onderdeel RIA) opgesteld. Vanaf eind 2026 en in 2027 geven we uitvoering aan deze agenda. Dit moet leiden tot groei van het aantal hubs en aanbod en gebruik van deelmobiliteit in de regio. Een belangrijke actie is dat we regionaal onderzoeken en beslissen of we een regionaal deelfietssysteem willen introduceren in Holland Rijnland.

4A1.3 Invoering zero-emissie stadslogistiek

In 2025 is de emissievrije zone voor stedelijke distributie in de binnenstad (inclusief Stationsplein voorzijde) ingesteld. Dankzij aansluiting bij een centraal (landelijk) loket ontheffingen zero-emissie kunnen ondernemers en leveranciers ontheffingen aanvragen met een landelijke geldigheid voor alle zero-emissie steden. Daarbij blijft lokaal maatwerk mogelijk zoals voor bijzondere omstandigheden bij ondernemers.  Onderdeel van de zero-emissiezone is ook het handhavingsproces, waarvoor ANPR (kentekenregistratie) camera’s worden ingezet. Met deze camera's wordt ook gehandhaafd in het kader van de autoluwe binnenstad. Met deze camera’s en aan de hand van de RDW gegevens, ontheffingsaanvragen en overtredingen monitoren we de effecten van de zero-emissie zone jaarlijks.

Aan de hand van ervaringen van ondernemers, ondernemersverenigingen (Ondernemend Leiden en Centrummanagement) en op basis van monitoring kan indien nodig het beleid worden bijgesteld voor ondernemers. Daarbij houden we rekening met blijvende economische vitaliteit bij ondernemers, in het bijzonder MKB ondernemers. De inzet op gratis op maat adviezen en laadscans voor ondernemers door de laadconsulent en logistiek makelaar zetten we daarbij voort in 2027. Ook is een gemeentelijke duurzaamheidslening beschikbaar voor ondernemers.  En wordt samen met Ondernemend Leiden en Centrummanagement volop ingezet op communicatie en bewustwordingscampagnes

Tenslotte blijft de gemeente zelf volop inzetten op verduurzaming van het eigen wagenpark.

Effectindicatoren bij 4A Duurzame mobiliteit

* Voor het gebruik van de deelauto hebben we een nieuwe indicator ontwikkeld. In de begroting van 2026 was de indicator “percentage huishoudens dat gebruik maakt van een deelautosysteem”, met als bron de Stadsenquête. Dit gaf geen goed beeld van de werkelijke ontwikkeling van het gebruik van de deelauto. Om een beter beeld te geven wordt nu gerapporteerd over het aantal deelautoplekken in Leiden.

Beleidsterrein 4B Bereikbaarheid

Een goede bereikbaarheid is op veel manieren belangrijk voor de stad. Voor de leefbaarheid door het autoverkeer te bundelen op goed ingerichte hoofdroutes, zodat de verblijfsgebieden ontlast worden. Voor het aanbieden van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Zodat de vele fietsers en voetgangers zich veilig en vlot kunnen verplaatsen. Voor het mogelijk maken van vlotte en betrouwbare OV‑routes enzovoort. De basis om dit alles mogelijk te maken komt voort uit de structuur van het wegennet. In de Mobiliteitsnota is opgenomen hoe deze structuur er uit ziet.

Doelen en prestaties bij 4B Bereikbaarheid

4B1.1 Verbeteren bereikbaarheid voor voetgangers

Iedereen is op een bepaald moment in zijn verplaatsing voetganger. Het beleidsprogramma voetganger, dat in 2021 is vastgesteld, geeft richting aan onze ambities en draagt bij aan het versterken van de positie van de voetgangers in het mobiliteitssysteem. In de mobiliteitsnota is opgenomen dat we streven naar een modal shift van auto naar duurzame vervoerswijzen als fiets, openbaar vervoer en voetganger. In het beleidsprogramma voetganger zijn de uitgangspunten uit de Mobiliteitsnota verder uitgewerkt. Deze uitgangspunten zijn:

• Een fijnmazig netwerk en continuïteit in routes;
• Passende maatvoering daar waar grote stromen voetgangers zijn;
• Inclusiviteit en lopen;
• Beleving en kwaliteit van routes;
• Voetganger in de ketenverplaatsing.

Met duurzame beleidsdoelen uit het beleidsprogramma voetganger 2020-2030 spelen we in op de actuele vraagstukken. We willen hiermee dat mensen meer kiezen voor de fiets, voet en het openbaar vervoer dan de auto.

In 2027 worden de vastgestelde richtlijnen en uitgangspunten uit het Voetgangersbeleid en de Oversteekwijzer: zebrapaden zoveel mogelijk meegenomen in projecten en wijkvernieuwingen om de positie van de voetganger te verbeteren.  

Ruimte op straat 

Een van de middelen om de binnenstad gezonder, prettiger en leefbaarder te maken is het weghalen van parkeerplaatsen op locaties waar de leefbaarheid onder druk staat. Het betreft bijvoorbeeld smalle historische straten waar het parkeren ten koste gaat van een plek voor de voetganger, of geparkeerde auto’s pal voor een raam van een woonhuis staan. Door het weghalen van parkeerplaatsen ontstaat er ruimte voor verblijven, groen of fietsparkeren. Het uitgangspunt bij het omvormen van de parkeerplaatsen is altijd dat er meer ruimte voor de voetganger ontstaat. Dit kan ook betekenen dat we maatregelen treffen die indirect meer ruimte voor de voetganger oplevert, door bijvoorbeeld op een parkeerplaats fietsvoorzieningen te realiseren waardoor er geen/ minder fietsen op de stoep geparkeerd worden. In 2027 wordt gewerkt aan de projecten Nieuwstraat en Oude Varkensmarkt.  

Projecten in de programma’s Autoluwe binnenstad en Leiden duurzaam bereikbaar

4B1.2 Verbeteren bereikbaarheid fiets

Op 15 december 2020 is het Beleidsprogramma Fiets 2020-2030 vastgesteld door de gemeenteraad. Met beleidsdoelen gericht op fietsparkeren, fietsroutes en fietsgedrag, spelen we in op de actuele vraagstukken. We willen dat mensen meer kiezen voor de fiets en het openbaar vervoer dan voor de auto. Ook de eventuele inzet van deelfietsen kan hieraan bijdragen. We verwachten in 2030 40% meer fietsers (t.o.v. 2017) door de toename van het aantal inwoners, werknemers, studenten, bezoekers en reizigers van het openbaar vervoer. Daarbij zorgt ook de verdere ontwikkeling van de elektrische fiets, als alternatief voor de auto, de leasefiets en een gezondere levensstijl van inwoners voor meer fietsgebruik. De veiligheid van onze fietsers staat altijd bovenaan, maar ook comfortabele, directe en aantrekkelijke fietsroutes dragen bij aan meer fietsgebruik. We willen dat de kinderen in Leiden zelfstandig kunnen deelnemen aan het verkeer. Daarom verbeteren we de fietsroutes, werken we aan verkeersveilige schoolomgevingen en zorgen we voor meer fietsparkeervoorzieningen, waaronder fietsenstallingen. In Leiden zetten we de Fiets op 1! Hierbij werken we samen met de regiogemeenten, provincie Zuid-Holland en op landelijk niveau met de andere fietsgemeenten, die gaan voor een 10 (F10 gemeenten) en Tour de Force. Naast voorzieningen zoals extra fietsenstallingen is het van groot belang het fietsnetwerk te verbeteren en uit te breiden om de huidige fietsers beter te faciliteren. We bereiden ons daarbij ook voor op de toekomstige groei van het aantal fietsers. Het fietsnetwerk in Leiden moet veilig, direct, samenhangend, comfortabel en aantrekkelijk zijn. Zo moet bijvoorbeeld de breedte van fietspaden afgestemd zijn op het aantal fietsers in de spits. Fietsroutes worden bij voorkeur uitgevoerd in rood asfalt zodat ze herkenbaar en comfortabel zijn en liggen bij voorkeur in een aantrekkelijke omgeving. De fietser, het fietsen en de fiets zijn uitgangspunt bij de inrichting van nieuwe infrastructuur. De verbeteringen aan het fietsnetwerk zijn zeer divers, van kleine aanpassingen ter verbetering van het comfort en veiligheid op een route (quick wins), tot aanleg van ontbrekende schakels en als onderdeel van reconstructies en wijkvervangingen.

In de regio Holland Rijnland werken we, samen met de provincie Zuid-Holland, aan het verbeteren van het doorfietsroutenetwerk. In Leiden zijn daarvoor projecten voorzien op de Lammenschansweg, Hoge Rijndijk, Lage Rijndijk (Spanjaardsbrug), Willem de Zwijgerlaan (Leidse Ring Noord), Haarlemmerweg, Wassenaarseweg, Rijnsburgerweg en de Plesmanlaan (Leidse Ring Noord). Ook omliggende gemeenten verbeteren de doorfietsroutes zodat fietsen in de regio nog meer gestimuleerd wordt.

Door deelname aan de City Deal ‘Fietsen voor Iedereen’ willen we bereiken dat zoveel mogelijk mensen gaan fietsen die nu om uiteenlopende redenen nog niet kunnen fietsen. Gebleken is dat er met name bij mensen die op latere leeftijd in Leiden zijn komen wonen veel vraag is naar fietslessen. Door het aanschaffen van lesmaterialen, fietsen en het aantrekken van fietsdocenten gaan we de fietslessen uitbreiden. Dat doen wij in samenwerking met Stichting BuZz die al locaties heeft in vier focuswijken in Leiden (Merenwijk, Noord, Mors en Zuid-West).

Er zijn onvoldoende middelen voor het uitvoeren voor alle fietsprojecten uit het beleidsprogramma fiets. Dit wordt versterkt doordat er structureel minder subsidie (20% in plaats van 50%) wordt binnengehaald dan voorheen verwacht. Veel lopende fietsprojecten kunnen gewoon worden gerealiseerd. Nieuwe projecten uit het beleidsprogramma of andere kansen die zich voordoen, kunnen niet zonder meer worden gestart. Om zoveel mogelijk projecten te realiseren gaan we de ambities en projecten van het beleidsprogramma Fiets herijken.

Projecten in de programma’s Autoluwe binnenstad en Leiden duurzaam bereikbaar

4B1.3 Verbeteren openbaar vervoer

Leiden heeft een uitstekende aansluiting op het landelijke openbaar vervoersnetwerk. Ons centraal station is het vijfde station van Nederland. Ook de stations De Vink en Lammenschans worden goed gebruikt. Lijn 400 tussen Katwijk, Leiden en Zoetermeer is de drukste R-net lijn van de provincie Zuid-Holland.  

Door de snelle regionale groei neemt de druk op het openbaar vervoer toe, evenals het belang van goede mobiliteit. Dit past niet in de beschikbaar ruimte of capaciteit van bestaande systemen. Een schaalsprong is hard nodig om in de toekomst de Leidse regio goed bereikbaar te houden voor iedereen. De kwaliteit van het openbaar vervoer is even sterk als de zwakste schakel. Gemeente Leiden werkt aan eigen projecten die de kwaliteit doen verhogen, in de stad en samen in de regio. Aan de belangrijkste knelpunten wordt gewerkt en financiering is toegezegd: LeiZo, LUBB, een groot deel van de MIRT Knoop Leiden CS. Echter zal er nog meer nodig zijn in de toekomst, bijvoorbeeld op de hoogwaardig openbaar vervoer (HOV) corridor naar Katwijk of de rest van de Knoop Leiden CS. Gemeente Leiden werkt actief mee in regionaal verband om de kwaliteit van het openbaar vervoer te waarborgen in de toekomst. De samenwerking loopt goed tussen het Rijk, de provincie, Regio Holland Rijnland en de gemeenten in de regio: NOVEX Zuidelijke Randstad (verstedelijkingsopgave), MoVe (samenwerking op de Oude Lijn), openbaar vervoer-visie Holland Rijnland (toekomstgericht openbaar vervoer).

Knooppunt Leiden Centraal 

Het Stationsgebied van Leiden is de toegangspoort van onze stad en hét OV-knooppunt dat de regio verbindt met de rest van het land. Station Leiden Centraal is het vijfde station van Nederland en bedient een regio, die doorgroeit naar 400.000 inwoners. Dit zorgt in de toekomst voor een sterke groei van de reizigersstromen van openbaar vervoer, fiets en voetganger. Om deze groei te kunnen blijven faciliteren is een sprong nodig in kwaliteit en capaciteit van het OV-knooppunt. Dat doen we als onderdeel van de totale ontwikkeling van het Stationsgebied met een flink programma van woningbouw en kantoren in samenhang met het realiseren van ruimte voor ontspannen, reizen en ontmoeten. 

De ontwikkeling van knooppunt Leiden Centraal is onderdeel van het MIRT-project Oude Lijn, waarin de capaciteit van spoorlijn en nieuwe en bestaande stations tussen Leiden en Dordrecht wordt vergroot ten behoeve van woningbouw- en kantorenontwikkeling in heel de provincie. In Leiden werken we hiervoor samen met Rijk, provincie, NS en ProRail. Uiteraard worden ook omgevingspartijen en belanghebbenden bij het MIRT-project Knoop Leiden betrokken. Eind 2022 is de startbeslissing voor de MIRT-verkenning ondertekend. In lijn met het brede draagvlak in de stad hebben rijk en regio begin 2026 het voorkeursalternatief Verhoogd Stadszijde vastgesteld en gezamenlijk €674 miljoen beschikbaar gesteld. Met dit besluit is een grote belangrijke stap gezet om het trein- en busstation te verbouwen tot een toekomstbestendig, veilig en aantrekkelijk Leiden Centraal dat past bij de groei van onze stad en regio. Het voorkeursalternatief Verhoogd Stadszijde vormt de leidraad voor de verdere ontwikkeling van het stationsgebied: een nieuw en ruimer station met een brede reizigerstunnel, een verhoogd busstation aan stadszijde en een groene, prettige openbare ruimte die de binnenstad en het Leiden Bioscience Park beter met elkaar verbindt. 

In 2026 wordt de MIRT verkenning afgerond en de volgende MIRT Plan- en Studiefase voorbereidt. In 2027 volgt de planuitwerking en het ontwerpen van de de verschillende deelprojecten in het stationsgebied. Binnen de scope van het MIRT-project Knoop Leiden worden verschillende stations- en openbare ruimte elementen ontworpen, zoals het fietsparkeren, inrichting en locatie van het busstation, capaciteit van het reizigersdomein in het treinstation, het verbinden van stads- en LBSP-zijde van het spoor, de ontwikkeling van woningbouw, kantoren en voorzieningen, daarbij rekening houdend met belangrijke randvoorwaarden als duurzaamheid, verkeersveiligheid en toegankelijkheid.

Openbaar vervoervisie

Er zijn forse investeringen nodig om de groei en schaalsprong van het openbaar vervoer te kunnen realiseren Gemeente Leiden ziet een sterke rol voor het openbaar vervoer in het bereikbaar houden van de stad. In 2026 is regio Holland Rijnland begonnen met een openbaar vervoervisie, waar de autoluwe ambities van Leiden in terugkomen. Daar wordt de kans en systeemkeuze voor de openbaar vervoerschaalsprong verder uitgewerkt.

Regio Holland Rijnland zal in 2027 ook de aanbesteding voor de regiotaxi voorbereiden, waardoor het aanvullend openbaar vervoer straks nog beter aansluit op het regulier openbaar vervoer en werken we toe naar een systeem van publiek mobiliteit. De definitie en omvang hiervan is onderdeel van de openbaar vervoervisie van regio Holland Rijnland. 

Uitvoeringsagenda NOVEX Zuidelijke Randstad 

Tijdens het BO Leefomgeving (juni 2025) is de Uitvoeringsagenda NOVEX Zuidelijke Randstad vastgesteld door het Rijk, de provincie Zuid-Holland, waterschappen en 32 gemeenten in de Zuidelijke Randstad. In de Uitvoeringsagenda is onder andere afgesproken om gezamenlijk onderzoek te doen naar het opwaarderen van de HOV-corridor tussen de NL Space Campus in Noordwijk via de Duinvallei in Katwijk naar Leiden Centraal. Deze verbinding, die nu wordt bediend door R-net buslijnen 400 en 401, heeft in de toekomst – als zowel Valkenhorst, Zijlhoek-De Woerd en Westerpoort zijn ontwikkeld – onvoldoende capaciteit. Het onderzoek is gestart in 2026 en is erop gericht te ontdekken hoe de toekomst van deze HOV-corridor eruit zou moeten zien vanaf 2040. De resultaten worden meegenomen in de openbaar vervoervisie van regio Holland Rijnland.

Hoogwaardige openbaar vervoerroutes

Na de eerste onderzoeksresultaten van de corridor Noordwijk-Leiden, is in 2026 doorgewerkt aan oplossingen zodat HOV-lijnen op alle corridors de stad goed verbinden. Een koppeling met de stationsomgeving en het lopende MIRT-onderzoek is daarbij een belangrijk onderdeel dat moet worden vastgelegd in een bestuursovereenkomst, waarin alle afspraken staan rondom de doorontwikkeling van de HOV-lijn. We werken in 2027 door aan het tijdelijke en definitieve busstation bij Station Leiden CS, met een robuust ontwerp voor HOV-lijnen en stadslijnen. 

In 2023 is een verkenning naar een versterking van lijn 400 tussen Zoetermeer en Leiden gedaan, wat heeft geleid tot een maatregelpakket. De provincie Zuid-Holland is de trekker van de oplossingen in het pakket. Leiden werkt hieraan mee. Onderdeel van het tracé zijn bijvoorbeeld verbeteringen aan de N206 en de Plesmanlaan, waar Leiden met de provincie aan samenwerkt. Kleine maatregelen resteren rondom de openbaar vervoerhaltes langs de centrumroute, onder andere betere fietsparkeer mogelijkheden.

Samen met de provincie Zuid-Holland en de gemeenten Oegstgeest, Katwijk en Noordwijk hebben wij onderzocht op welke wijze de bestaande buslijn 20/21 kan worden opgewaardeerd naar een R-net-lijn en tegelijkertijd de leefbaarheid en verkeersveiligheid op deze corridor kan worden verbeterd. Hoofdconclusie van het onderzoek is dat het verminderen van de hoeveelheid autoverkeer op het Leidse gedeelte van de Rijnsburgerweg de sleutel tot succes is. In een bestuurlijk overleg is besloten dit nader uit te werken inclusief maatregelen om negatieve effecten zoveel mogelijk te mitigeren.

Op de corridor naar Leiderdorp werken we aan een goede inpassing van de HOV-halte Kooiplein in de Leidse Ring Noord, zodat het HOV niet vertraagt. 

Openbaar vervoer in de stad

Het streven is om de kwaliteit van het openbaar vervoer in de Leidse regio op een hoogwaardig niveau te brengen, waarbij zowel de drukke woon-werk routes hoogfrequent en snel bediend worden, als ook het onderliggende netwerk op voldoende niveau gehouden wordt.  Bussen moeten zonder uitstoot en comfortabel zijn en frequent rijden.

Openbaar vervoer is belangrijk voor alle doelgroepen maar is soms duur. In 2026 is een gratis ov-pas voor minima aangeboden. In 2027 wordt de pas om gratis te reizen voor minima in de daluren doorgezet. Met deze pas kunnen ongeveer 2500 inwoners van Leiden hun deelname aan de maatschappij versterken en hun kans op werk vergroten. 

Vanuit de visie en actieagenda hubs en deelmobiliteit Holland Rijnland werken we aan de stapsgewijze ontwikkeling van buurthubs en regionale hubs. Om hubs goed te verbinden met andere bestemmingen in de stad en regio, werken we vanuit de visie en actieagenda ook aan verdere ontwikkeling van het aanbod en gebruik van deelmobiliteit. Deze hubs vormen plekken waar reizigers kunnen overstappen tussen trein, bus, taxi, fiets, auto en/of deelvervoer. Daarbij streven we naar een samenhangend netwerk dat het voor reizigers makkelijker maakt om met het openbaar vervoer te reizen en de openbaar vervoerketen zelf versterkt. 

 Spoor 

Om de Leidse ambitie op het spoor te kunnen realiseren wordt er gewerkt aan de positionering van Leiden in langlopende beleidsinitiatieven in het spoornetwerk van de Randstad. Hiervoor is aansluiting gevonden bij onder andere het Programma Hoogfrequent Spoor (PHS), programma’s die in het kader van het Programma Mobiliteit & Verstedelijking (MoVe) van de Zuidelijke Randstad  worden opgesteld, de lange termijn spooragenda (Toekomstbeeld OV 2040), programma’s die worden opgesteld in het kader van de NOVEX Zuidelijke Randstad en de spoorconcessie. Gemeente Leiden treedt op als volwaardige partner. Samen met de provincie Zuid-Holland werken wij tevens aan de verbetering van het spoor Leiden-Utrecht. In de dienstregeling 2022 (december 2021) is in de brede spits 4x per uur in beide richtingen tussen Leiden en Utrecht ingesteld. Momenteel werken we aan het invoeren van 4x per uur gedurende de gehele dag. Het project omvat een nieuw station: Hazerswoude-Rijndijk, een ongelijksvloer kruispunt en de verdubbeling van het spoor langs 1,3 km. De werkzaamheden beginnen vermoedelijk in 2032. De provincie Zuid-Holland, ProRail en gemeenten Alphen aan de Rijn en Zoeterwoude zijn de trekkers van de maatregelen.

Toegankelijkheid 

De gemeente werkt doorlopend aan het toegankelijk maken van bushaltes. Ook in 2027 worden haltes toegankelijk gemaakt voor iedereen, zodat we werk maken van een inclusieve stad die voor iedereen bereikbaar is. Dit gebeurt door geleidenlijnen op en naar de haltes aan te brengen en de instap te vergemakkelijken. In 2027 wordt gewerkt aan de toegankelijkheid van de bushaltes in de binnenstad en worden in ruimtelijke projecten nog enkele bushalte aangepast in het kader van werk met werk maken.  

Projecten in de programma’s Autoluwe binnenstad en Leiden duurzaam bereikbaar

4B1.4 Waarborgen doorstroming

Zich goed kunnen verplaatsen is belangrijk voor de stad, vanuit sociaal en economisch perspectief. De gemeente spant zich daarom in te voorzien in infrastructuur die het verkeer naar behoren kan verwerken. Met andere woorden, om de bereikbaarheid in de stad te waarborgen. In de huidige situatie is er in Leiden sprake van een fors belast wegennet. Dit zorgt gedurende delen van de dag op sommige locaties voor vertragingen. De toenemende verstedelijking zal zorgen voor een toename van de hoeveelheid verkeer. Zowel vanwege de bestaande situatie als vanwege de verstedelijking zijn er daarom verbeteringen nodig van de infrastructuur.

Bij bereikbaarheid dient gedacht te worden aan alle vervoerwijzen. Zeker in het stedelijk wegennet hebben deze een sterk verband met elkaar. Verreweg de meeste wegen in Leiden worden gebruikt door de fietser, voetganger, auto en ook de bus. Infrastructurele maatregelen hebben dan ook in veel gevallen effect op alle vervoerwijzen. Daarom wordt met een integrale blik gekeken naar het wegennet om zo de juiste projecten uit te voeren.

Bij de uitvoering ervan worden de verschillende beleidsambities meegenomen, zoals het stimuleren van duurzame vervoerwijzen. Tegelijk is als basis voor het wegennet het noodzakelijk ook te investeren in maatregelen om meer autoverkeer te kunnen verwerken. Want als er in de stad plekken zijn waar het verkeer niet verwerkt kan worden, dan leidt dit tot overlast voor de omgeving en bovendien tot risico’s op het gebied van verkeersveiligheid. Daarnaast is het belangrijk een aantal vlotte verbindingen te hebben voor het autoverkeer, zoals de Leidse Ring. Het autoverkeer concentreert zich dan op de meest geschikte wegen zodat elders minder auto’s rijden.

Dergelijke wegen en infrastructurele projecten die hier plaatsvinden zijn ook direct belangrijk voor verstedelijkingsopgaven. Voorbeelden hiervan zijn de reconstructie van de Lammenschansweg in relatie tot de Lammenschansdriehoek, en de Leidse Ring Noord in relatie tot Park De Zwijger, verstedelijking aan de Schipholweg en de ontwikkelingen op het BSP. Op de drukkere wegen rijden ook vaak lijnbussen, waarvoor een vlotte en betrouwbare reistijd belangrijk is.

Voor deze drukke wegen is het belangrijk tegelijk ook te voorzien in goede oversteekvoorzieningen en een goede inpassing. Verreweg de meeste wegen in de stad zijn overigens rustige woonstraten. Daar is een eenvoudige inrichting meestal voldoende en kunnen fietser en auto gebruik maken van dezelfde ruimte.

De basis die bepaalt welke projecten te realiseren vanuit bereikbaarheid is de Mobiliteitsnota. Zo werkt de gemeente aan verschillende verkenningen en infrastructurele projecten om de verkeersveiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid van Leiden te verbeteren. Zo loopt de Leefbaarheidsstudie Rijnsburg – Leiden Centraal waarin onderzocht wordt hoe de leefbaarheid langs deze corridor te verbeteren, ruimte te geven aan HOV en doorfietsroutes en de bereikbaarheid te waarborgen van de betrokken gemeentes.

Beleidsontwikkeling bevoorrading en laden/lossen

In 2027 gaan we door met het verbeteren en verduidelijken van de bevoorradingsroutes en het laden en lossen in onze stad. Door de toename van bezorgverkeer, extra woningbouw en de groeiende druk op de openbare ruimte, is het essentieel om slimme en toekomstbestendige keuzes te maken. We willen zorgen voor een goede bereikbaarheid van ondernemers, terwijl we tegelijkertijd oog houden voor leefbaarheid en verkeersveiligheid. Samen met partners en stakeholders werken we aan duidelijke beleidskaders en praktische oplossingen, zoals flexibele laad- en losplekken, kleinschalige en duurzame belevering, heldere routering en eenduidige venstertijden die bijdragen aan een efficiënte, duurzame en veilige stedelijke logistiek.

Verkeersmanagement

Met de inzet van verkeersmanagement sturen en geleiden we het verkeer in de stad, zodat Leiden ook in 2027 goed bereikbaar blijft voor alle modaliteiten.

• Verkeersmanagement draagt bij aan verandering van de modal shift door weggebruikers te stimuleren bepaalde routekeuzes te maken. We zorgen er bijvoorbeeld voor dat de wachttijd bij verkeerslichten van regionale fietsroutes kort is. Ook zien wij erop toe dat de doorstroming van het HOV en OV optimaal functioneert in relatie tot het overige wegverkeer. Dit doen we door regelmatig overleg te voeren met Qbuzz en kritisch te kijken naar de systemen van de lijnbussen die prioriteit aanvragen bij de verkeerslichten.
• Verkeersmanagement werkt nauw samen met de hulpdiensten om de stad bij calamiteiten bereikbaar te houden. De brandweer en ambulances kunnen nagenoeg bij alle verkeerslichten op grote afstand prioriteit aanvragen om ongehinderd door te rijden.
• Vanuit regulier onderhoud aan de verkeerssystemen wordt in 2027 bij geregelde kruispunten verkeerskundig beheer uitgevoerd om de verkeersdoorstroming te beheersen. Dit doen wij door monitoring en bijsturing. Hiervoor maken wij gebruik van TomTom beeldmateriaal en een verkeersmonitoringsysteem, die gedetailleerd en actueel inzicht geeft over verkeersstromen aan de hand van verkeersdata uit de verkeerslichten. Jaarlijks worden meerdere verkeersregelinstallaties verkeerskundig geanalyseerd en waar nodig wordt een optimalisatie uitgevoerd.
• De verkeersdata gebruiken we onder andere om te bepalen wanneer en hoe laat er op de weg gewerkt mag worden om daarmee Leiden bereikbaar te houden. Daarnaast gebruiken we de verkeersdata voor het opstellen en bijstellen van omleidingsplannen bij werkzaamheden en voor evenementen. Ook voor het ontwikkelen van mobiliteitsbeleid wordt data uit het verkeersmonitoringsysteem gebruikt. En tot slot evalueren we de impact van tijdelijke afsluitingen met behulp van verkeersdata.
• Binnen Verkeersmanagement maken we verkeersregelscenario’s vanuit de Verkeerscentrale als blijkt dat afsluitingen en wegomleidingen effecten hebben op de doorstroming. Bij regionale stremmingen of omvangrijke binnenstedelijke hinder wordt getracht de impact te minimaliseren met regelscenario’s. 
• Om de betrouwbaarheid en verkeersveiligheid van het Leidse wegennet te waarborgen, plegen wij preventief en correctief technisch onderhoud aan de verkeerssystemen (verkeerscentrale, verkeersregelinstallaties, pollers en verkeerscamera’s). Bij defecte detectielussen of andere technische mankementen doen we vanuit de Verkeerscentrale verkeerskundige aanpassingen in de verkeersregeling om de doorstroming te waarborgen en de verkeersveiligheid te garanderen.
• Verkeersregie richt zich op de veiligheid van het verkeer, verkeersdoorstroming en uitvoering van de werkzaamheden. Verkeersregie zorgt ervoor dat de stad bereikbaar blijft tijdens de bouw van grote (infrastructurele) projecten. De stad mag immers niet op slot gaan. Daarom is het maken van goede planningen en een goede afstemming met de hulpdiensten van groot belang. Naast werken die aan de weg of het water plaatsvinden houdt verkeersregie zich ook bezig met andere activiteiten die ingrijpen op de beschikbaarheid en de werking van de weg, zoals kabels en leidingen, rioolwerkzaamheden, evenementen en bouwlocaties. Ook draagt verkeersregie elk jaar bij aan het afwikkelen van het verkeer bij de terugkerende grote Leidse evenementen. Zoals bijvoorbeeld 3 Oktober en de Leiden Marathon.
• Bij de kaderbrief 2025 is geld beschikbaar gesteld tot aan 2027 om werk te maken van hinderbeperking. Vanaf 2028 is er geen incidenteel budget meer en in 2027 zal worden bekeken of en hoe de werkzaamheden geborgd kunnen worden.Doel van hinderbeperking is om zowel hinder te beperken door anders te reizen (mijden, spreiden en andere vervoersvormen), als ook om dit gedrag na de hinderperiode vast te houden.Samen met partners en bedrijven in de stad wordt een plan opgesteld om door middel van verkeersmaatregelen, mobiliteitsmaatregelen en de communicatie daarover, slimme gezamenlijke maatregelen te treffen waardoor de stad ook tijdens de vele werkzaamheden goed kan blijven functioneren. Voorbeelden van maatregelen zijn: 
  • Inzetten op het verduurzamen van het reisbeleid van grote werkgevers. Hiervoor worden mobiliteitsadviseurs ingezet die de bedrijven benaderen en concreet kunnen adviseren.
  • Inzetten op een doelgroepgerichte communicatieaanpak gericht op reizigers. Zij worden bewuster gemaakt van voor hen passende alternatieven. Daarbij zetten we onder andere social media en apps in.
  • Verbeteren van de mogelijkheden voor parkeren op afstand met natransport. Daarbij verkennen we of en hoe het aanbod aan P+R faciliteiten kan worden uitgebreid. 

Een project overstijgende aanpak draagt bij aan de mogelijkheden om evenementen te organiseren, woningbouw te ontwikkelen, verkeersveiligheid te versterken, beheerwerkzaamheden uit te voeren en de beleidsdoelstellingen voor mobiliteit (de modal shift) te verwezenlijken. 

Projecten in de programma’s Autoluwe binnenstad en Leiden duurzaam bereikbaar

4B1.5 Verbeteren parkeeraanbod

Om Leiden aantrekkelijk te houden om in te wonen, werken en verblijven en als vestigingsplaats voor bedrijven is het noodzakelijk om integraal parkeerbeleid te hebben. Onze ambitie is om de juiste parkeerder op de juiste plek te laten parkeren. Dit doen wij door de inzet van gereguleerd parkeren, vergunningen en door ons parkeerareaal kwantitatief en kwalitatief aan te laten sluiten bij de ambitie. 

Parkeerbeleid

De maatregelen uit de Parkeervisie Leiden (2020-2030) stimuleren de transitie naar duurzaam vervoer, verbeteren de leefbaarheid en zorgen voor een betere verdeling van parkeerplekken (juiste parkeerder op de juiste plek). Daarnaast leveren ze een belangrijke bijdrage aan te inpassing van de vele nieuwbouwprojecten in Leiden.

Het uitgangspunt van beleid is dat bezoekers in parkeergarages parkeren, zodat er op straat ruimte blijft voor bewoners, kortparkeerders en groen. Om de effecten en ervaringen van de maatregelen te meten, is in 2026 aangevangen met de grote evaluatie van de parkeervisie en de beleidsregels rondom parkeernormen. De resultaten en daaropvolgende verbeteringen worden tussen 2027 en 2028 verder uitgewerkt en uitgevoerd.

In 2027 zal naar verwachting een uitvoeringsbesluit aan de gemeenteraad voorgelegd worden voor een nieuwe ondergrondse garage van circa 484 parkeerplaatsen op het Morspoortterrein.

Parkeermanagement

Het parkeermanagement heeft de taak om het parkeerbeleid voor de fiets en auto effectief en efficiënt in de praktijk te brengen en zodoende de parkeerruimte optimaal te benutten en de opbrengst van het parkeren binnen de beleidskaders te optimaliseren. Parkeermanagement voert regie uit over het fietsparkeren en autoparkeren. Dit gebeurt door middel van het afsluiten en onderhouden van dienstverleningsovereenkomsten over de resultaten van de uitvoering. Hieronder vallen onder andere beheer en onderhoud van straatparkeren en parkeren in garages, uitgifte van parkeervergunningen, innen van naheffingen en afhandeling van bezwaar en beroep, inzet van handhaving in de parkeerrestrictiegebieden en beheer van de fietsenstallingen. Daarnaast voert parkeermanagement het contractmanagement uit voor contracten met externe partijen. Vanuit Parkeermanagement wordt ook de reserve parkeren gemonitord.

Fietsparkeren

Door de groei van de stad, de regio en het fietsgebruik ontstaat er ook meer vraag naar fietsparkeervoorzieningen. De ruimtelijke beperkingen in de historische binnenstad, maar ook de kwaliteitsambities voor de openbare ruimte hebben tot gevolg dat er steeds meer inpandige voorzieningen nodig zijn. In de vele smalle straten van de binnenstad en de eerste en tweede schil rond de binnenstad is vaak de enige mogelijkheid voor uitbreiding van fietsparkeerplaatsen het opheffen van autoparkeerplaatsen ten behoeve van fietsenrekken. Het realiseren van voldoende fietsparkeerplaatsen vergt dan ook een lange adem, zoals bijvoorbeeld al blijkt bij de realisatie van de Breestraatstalling. Met name bij stations en in de binnenstad is de vraag naar parkeervoorzieningen groter dan het aanbod. Ook sluiten de parkeervoorzieningen niet altijd aan bij de parkeervraag. De kwalitatieve en kwantitatieve uitbreiding van het aantal fietsparkeerplaatsen sluit aan bij de ambitie Fiets op 1 en de overgang naar duurzame mobiliteit. In 2027 wordt verdergegaan met het uitvoeren van de doelstellingen uit de Parkeervisie, waarin fietsparkeren een prominente rol heeft. In de binnenstad wordt gewerkt aan verbeteringen van het fietsparkeren via het Uitvoeringsplan Fietsparkeren Binnenstad. Ook blijven we in 2027 verzoeken behandelen van bewoners en ondernemers voor het (bij)plaatsen van fietsenrekken. Om het fietsen te stimuleren zijn voldoende, kwalitatief hoogwaardige voorzieningen op een strategische locatie randvoorwaardelijk. De kosten en baten van het fietsparkeren zijn onderdeel van de Parkeerexploitatie (Pex) waarin ook de kosten en opbrengsten van het autoparkeren opgenomen zijn. Om de schaarse ruimte goed te blijven benutten wordt gehandhaafd op wrak- en weesfietsen en foutgeparkeerde fietsen.

Projecten in de programma’s Autoluwe binnenstad en Leiden duurzaam bereikbaar

Effectindicatoren bij 4B Bereikbaarheid

Beleidsterrein 4C Verkeersveiligheid

Verkeersveiligheid is zowel landelijk als ook voor de stad in Leiden een zeer belangrijk thema. Temeer nu de ontwikkeling van de laatste jaren een ongewenste trend laat zien. In Leiden is met name de fietsveiligheid een speerpunt. De Verkeersveiligheidsmonitor is een instrument om de ontwikkeling te monitoren en richting te geven aan maatregelen. In 2026 is de derde editie uitgebracht. Daarnaast investeren we met de investeringsimpuls verkeersveiligheid in de ambities om het verkeer in de stad veiliger te maken.

Doelen en prestaties bij 4C Verkeersveiligheid

4C 1.1. Stimuleren verkeersveilig gedrag

Het verkeersveiligheidsbeleid is onderdeel van de Mobiliteitsnota 2020-2030. We investeren in verkeersveilig gedrag langs drie lijnen: 

• Educatie;
• Infrastructuur;
• Handhaving.

We zetten educatieprojecten op scholen in om scholieren bewust te maken van het belang van verkeersveiligheid. De gemeente ondersteunt de VVN verkeerseducatielijn, dode hoeklessen en verkeersbrigadiers. Ook voor ouderen vinden projecten plaats zoals de lokale invulling van het landelijke programma Doortrappen. In 2027 worden voorbereidingen getroffen om vanaf 2028 de uitvoering van educatie- en campagneprojecten zo veel mogelijk regionaal uit te voeren. Het effect van campagnes en educatieprojecten is effectiever op regionale schaal omdat inwoners dan in de hele regio dezelfde boodschap tegenkomen. De gemeente volgt de landelijke campagnekalender als het gaat om de onderwerpen alcohol, fietsverlichting en afleiding in het verkeer. 

De inrichting van de infrastructuur is daarnaast een sterke beïnvloeder van verkeersgedrag. Hier wordt in paragraaf 4C1.2 op ingegaan.

Voor wat betreft verkeersveilig gedrag is handhaving het sluitstuk. De gemeente werkt samen met de politie en het OM aan de plaatsing van (verplaatsbare) flitspalen. Het OM kan deze inzetten voor het handhaven van de snelheidslimiet (flexflitser) en voor het controleren op mobiel telefoongebruik achter het stuur (focusflitser). Gemeentelijke handhavers (boa’s) hebben sinds 2026 meer bevoegdheden gekregen om te handhaven op verkeersveiligheid. Daardoor vinden er ook in 2027 gerichte controles plaats op rood lichtnegatie, fietsverlichting en mobiel telefoongebruik op de fiets. Ook wordt in het kader van veilige schoolomgevingen (zie volgende paragraaf) gehandhaafd op fout parkeren rondom scholen.

4C1.2 Verbeteren verkeersveilige inrichting

Een veilige schoolomgeving is van groot belang voor kinderen, ouders en schoolpersoneel. Op basis van een eerder uitgevoerde evaluatie gaan we in 2027 door met maatregelen om de verkeersveiligheid rondom basisscholen te verbeteren. Deze maatregelen hebben als doel een zo veilig mogelijke schoolomgeving voor iedere basisschoolleerling te creëren. In de contacten met de Leidse scholen kijken we, naast verbeteringen in de fysieke omgeving, ook naar gedragsbeïnvloeding door educatie en handhaving om de verkeersveiligheid te verbeteren. 

De Verkeersveiligheidsmonitor, die iedere twee jaar wordt opgesteld, geeft een beeld van de ontwikkeling van de verkeersveiligheid in de stad en de doelgroepen en locaties waar extra inzet nodig is. Op basis van de uitkomsten van de Verkeersveiligheidsmonitor 2026 bepalen we op welke locaties en doelgroepen de meeste nadruk moet komen te liggen. Locaties waar over drie jaar tijd meer dan zes letselongevallen hebben plaatsgevonden, benoemen we als aandachtslocaties.

De in de Verkeersveiligheidsmonitor gesignaleerde aandachtslocaties zullen vanaf 2027 verder worden onderzocht en verbeterd. Daarnaast zet de gemeente in op een risicogestuurde aanpak voor verkeersveiligheid. Op basis van beschikbare data over wegkenmerken en gebruik kunnen risicovolle locaties in beeld worden gebracht, ook als daar (nog) geen ongevallen hebben plaatsgevonden. 

Leiden streeft naar een zo veilig mogelijke inrichting van de openbare ruimte. Bij alle projecten in de openbare ruimte is dan ook nadrukkelijk aandacht voor verbetering van de leefomgeving en de verkeersveiligheid. Bij de wijkgerichte aanpak vanuit beheer wordt expliciet gekeken naar mogelijkheden voor verbetering van de verkeersveiligheid in een wijk. Zo werkt de gemeente aan het verlagen van de snelheid in de stad, bijvoorbeeld door het opwaarderen van wegen naar GOW30. Maar ook bij de projecten uit de programma’s Leiden Duurzaam Bereikbaar en Autoluwe Binnenstad is het verbeteren van de verkeersveiligheid altijd onderdeel van de opgave.

In 2027 zetten we de middelen uit de Impuls Verkeersveiligheid in door te investeren in verbetering van de monitoring, gebruik van data en extra inzet op handhaving door gemeentelijke handhavers en de plaatsing van flitspalen.

Projecten in de programma’s Autoluwe binnenstad en Leiden duurzaam bereikbaar

Effectindicatoren bij 4C Verkeersveiligheid

*) De stijging van de letselongevallen op aandachtlocaties is te verklaren doordat er wordt teruggekeken naar de periode 2021-2023 en het coronajaar 2020 buiten de cijfers is gevallen. De verwachting is dat er nog een stijging is tot 2025 en dat daarna een daling wordt ingezet, omdat een aantal projecten om de verkeersveiligheid te verbeteren nu worden uitgevoerd, zoals Groote Vink, Vrijheidslaan/ Zoeterwoudseweg en de eerste maatregelen op de Lammenschansweg.

Kaderstellende beleidsstukken

Onderstaand overzicht omvat de afgelopen 5 jaar.

• RV 25.0109 Beschikbaarstelling uitvoeringskrediet project Programma Autoluwe Binnenstad - Project Nieuwe inrichting Oosterkerkstraat - Ir. Driessenstraat
• RV 25.0106 Aanvraag voorbereidingskrediet herinrichting Lammenschansweg
• RV 25.0094 Beleidskader GOW30 en wegencategoriseringskaart
• RV 25.0085 Aanvraag uitvoeringskrediet Groene lopers Leiden -- Herinrichting Morsweg en Rijnzichtbrug
• RV 25.0103 Aanvraag uitvoeringskrediet Fietspoort Spanjaardsbrug
• RV 25.0001 Bekrachtiging besluit instellen cameratoezicht in twee gebieden in Leiden
• RV 24.0119 Voorbereidingskrediet programma autoluwe binnenstad - project nieuwe inrichting Oosterkerkstraat - Ir Driessenstraat
• RV 24.0069 Voorbereidingskrediet ondergrondse parkeergarage Morspoortterrein
• RV 24.0070 Tussentijdse wijziging legesverordening 2024 tbv aansluiting zero-emissie loket
• RV 24.0068 Uitvoeringsbesluit fietsenstalling Lange Mare
• RV 24.0062 Voorbereidingskrediet Fietspoort Spanjaardsbrug
• RV 24.0048 Uitvoering maatregelen parkeervisie fase 3
• RV 24.0035 Kaderbesluit Groene lopers Leiden; Veilige straten, leefbare wijken, schone lucht en een vitale binnenstad, Ontwerpschetsen ‘slimme knips’ en Leiden-west
• RV 24.0018 Ontwerp-VVGB Fietsenstalling Lange Mare bij de Hartebrugkerk
• RV 23.0132 Uitvoeringsbesluit Herinrichting kruispunt bij de Groote Vink (Haagweg-Leidseweg) en verkeersontsluiting Leiden-Voorschoten
• RV 23.0125 Herinrichting Openbare Ruimte Verbeekstraat
• RV 23.0128 Verordening op de heffing en invordering van parkeerbelastingen 2024
• RV 23.0083 Kaderbesluit herinrichting Hoge Rijndijk
• RV 23.0066 Agenda Autoluwe Binnenstad - Herinrichting openbare ruimte Noordeinde
• RV 23.0064 Uitvoeringsbesluit Jan van Houtkade/Koepoortsbrug
• RV 23.0037 Kaderbesluit fietsenstalling Hartebrugkerk
• RV 23.0029 Aanvullend krediet fietsenstalling de Geus
• RV 23.0009 Kaderbesluit gebiedsontwikkeling Park De Zwijger en aanvullende kaders Leidse Ring Noord Willem de Zwijgerlaan
• RV 23.0001 Aanpassingen parkeer- en parkeerbelastingverordening ten behoeve van implementatie nieuwe parkeerzones en wijzigingen parkeerzone A
• RV 22.0027 Kaderbesluit Herinrichting kruispunt bij de Groote Vink (Haagweg-Leidseweg)
• RV 21.0140 Uitvoeringsbesluit Leidse Ring Noord – Deelproject Schipholweg Oost
• RV 21.0130 Uitvoeringsbesluit Ophogen parkeergarage Haarlemmerstraat
• RV 21.0107 Esthetisch programma van Eisen Rijnlandroute Europaweg en Lammenschansplein
• RV 21.0102 Uitvoeringsbesluit Leidse Ring Noord - deelproject Oude Spoorbaan
• RV 21.0086 Uitvoeringsbesluit Herinrichting Veerplein e.o. deelproject Singelpark
• RV 21.0081 Verordening tot wijziging van de Wegsleepverordening Leiden 2004
• RV 21.0077 Uitvoeringsbesluit Openbare Ruimte projecten Binnenstad: Havenplein
• RV 21.0075 Parapluherziening beleidsregels parkeren Binnenstad en Stationsomgeving
• RV 21.0071 Uitvoeringsbesluit herinrichting Centrumroute fase 4, tracédeel Schuttersveld
• RV 21.0059 Uitvoeringsbesluit Leidse Ring Noord – Deelproject Engelendaal
• RV 21.0057 Uitbreiding gereguleerd parkeren
• RV 21.0051 Exploitatie en Beheer Fietsenstalling Breestraat-Mosterdsteeg
• RV 21.0045 Wensen en bedenkingen bij Regionale Strategie Mobiliteit Holland Rijnland
• RV 21.0038 Gebiedsvisie Stationsgebied
• RV 21.0034 Kaderbesluit Herinrichting Jan van Houtkade (Singelpark fase 2)
• RV 21.0033 Uitvoeringsbesluit Leidse Ring Noord Plesmanlaan
• RV 21.0028 Beleidsprogramma Voetganger 2020-2030
• RV 21.0012 Instandhoudingswerkzaamheden Fietsenstalling Taxistandplaats
• RV 21.0002 Vaststellen bestemmingsplan Parapluherziening Fietsparkeren

Programmakosten

Budgettaire ontwikkelingen

De daling en/of stijging van de lasten en baten worden onder andere veroorzaakt door de indexering van budgetten, doorrekening van de kostenverdeelstaat en de kapitaallasten die zijn berekend vanuit het meerjareninvesteringsplan 2027-2030. Beleidswijzigingen met financiële consequenties en overige majeure verschillen in 2027 ten opzichte van het voorgaande jaar worden hierna per beleidsterrein toegelicht.

Beleidsterrein Duurzame Mobiliteit

De lasten op dit terrein zijn in 2027 gedaald met € 1,2 mln. ten opzichte van dit jaar 2026.

• Een bedrag van € 312.000 heeft betrekking op de tijdelijke middelen voor de programma ondersteuning van het programma Leiden Duurzaam Bereikbaar, Autoluwe Binnenstad die in 2026 afloopt.
• De lasten voor de Zero Emissie opgave dalen in 2027 met € 730.000 ten opzichte van 2026. Dat komt omdat in 2026 ook nog het restant van een incidentele specifieke uitkering van het rijk (CDOKE) voor een bedrag van € 343.000) staat begroot die in dat jaar wordt besteed. Ook is in 2026 een aanvullende doeluitkering (CDOKE) voor de Zero Emissie ontvangen van € 387.000.
• Voor het project "ruimte op straat" staat in 2026 nog incidenteel budget van € 97.000 voor het afronden van het werk aan de tweede binnenvestgracht en Gangetje-Nieuwe Rijn.
• In de begroting 2026 is nog incidenteel budget beschikbaar van € 66.000 voor het uitvoeren van werkzaamheden voor kentekenregistratie op twee locaties.

Beleidsterrein Bereikbaarheid

De lasten op dit beleidsterrein bedragen € 28,4 mln. in 2027. Ten opzichte van 2026 (€ 34,5 mln.) is sprake van een daling van € 6,1 mln.

• Een voorname oorzaak van deze daling is dat er in de begroting 2026 lasten zijn begroot voor de dekking van diverse mobiliteitsinvesteringen voor een bedrag van € 9,0 mln. In 2027 staat er een bedrag van € 3,2 mln. begroot. Dat is een daling van € 5,8 mln. Wanneer het budget in 2026 niet volledig wordt besteed omdat er bijvoorbeeld sprake is van gewijzigde planningen in projecten, blijven deze middelen wel beschikbaar in 2027.
• In het meerjarenbeeld 2026-2029 stond in de laatste jaarschijf een bijdrage van € 1,0 mln. opgenomen voor het project Leiden-Utrecht Beter Bereikbaar (LUBB). Op verzoek van provincie Zuid-Holland is dit verplaatst bedrag naar 2027 wat een toename ten opzichte van 2026 is. (“Zie ook bijlage 5.3. Mutaties t.o.v. Programmabegroting 2026”.)
• Het budget voor de kosten van planvoorbereiding voor de "MIRT-verkenningsfase OV Knoop Leiden CS" is in 2027 € 2,7 mln. lager dan in 2026. Wanneer het budget in 2026 niet volledig wordt besteed blijven de middelen wel beschikbaar voor de kosten van planvoorbereiding in 2027.
• De lasten voor het verbeteren van het parkeeraanbod zijn in 2027 met € 1,7 mln. toegenomen ten opzichte van 2026. Dat komt doordat in de begroting 2027 rekening is gehouden met het in exploitatie nemen van onder andere fietsparkeren de Geus, de fietsenstalling Breestraat en de fietsenstalling aan de Lange Mare. (“Zie ook bijlage 5.3. Mutaties t.o.v. Programmabegroting 2026”.)
• Het overige verschil wordt verklaard door diverse bijstellingen < € 250.000 die optellen tot een lagere begroting in 2027 van € 300.000 ten opzichte van 2026.

Naast bovenstaande verschillenanalyse hebben binnen dit programma ook wijzigingen in het meerjarenbeeld 2028-2030 plaatsgevonden.

• Bij de renovatie van de parkeergarage Haarlemmerstraat verschuift € 1,4 mln. binnen het projectbudget naar een andere kostensoort. Als gevolg van het verschil in afschrijvingstermijnen nemen de kapitaallasten vanaf 2029 structureel toe met € 96.000. Deze worden gedekt vanuit de reserve parkeren.
• Aan de begroting voor de verbouw van de fietsenstalling Breestraat - Mosterdsteeg wordt € 440.000 toegevoegd voor kosten van afwerking, realiseren beheerruimte en toilet, plaatsen beheersysteem en camera's en circulaire ambities. Dit leidt tot afgerond € 60.000 hogere kapitaallasten vanaf 2028. Deze worden gedekt vanuit de reserve parkeren.

Voor beide bovenstaande mutaties zie ookbijlage 5.3. Belangrijkste mutaties Programmabegroting 2027.

De baten op het beleidsterrein Bereikbaarheid zijn in 2027 € 1,4 mln. lager dan in 2026.

• Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door lagere begrote bijdragen van het Rijk en Provincie Zuid-Holland voor een bedrag van € 1,9 mln. Voor de gezamenlijke voorbereidingskosten "MIRT-verkenningsfase OV Knoop Leiden CS". Leiden treedt daarbij op als aanbestedende organisatie namens de betrokken partijen en brengt jaarlijks de gemaakte kosten in rekening bij het Rijk en de Provincie.
• De inkomsten uit naheffingen parkeerbelasting zijn voor € 181.000 lager begroot in 2027 ten opzichte van het vorige jaar.
• Daartegenover staaat in de begroting van 2027 weer een toename van de inkomsten parkeergelden garage Haarlemmerstraat ten opzichte van 2026 voor een bedrag van € 726.000.

Beleidsterrein Verkeersveiligheid

Het verschil wordt verklaard door diverse bijstellingen < € 250.000 die optellen tot hogere lasten in 2027 van € 15.000 ten opzichte van 2026.

Reserves

Reserve parkeren

Het beleidsuitgangspunt binnen het beleidsterrein parkeren is dat lasten en baten die betrekking hebben op parkeren worden verrekend met de reserve parkeren. In 2025 bedroeg het voordelige resultaat € 1,6 mln. Voordelig. Dit saldo is toegevoegd in de reserve parkeren.

Reserve bereikbaarheidsprojecten

In 2027 vindt er een toevoeging en onttrekking plaats van € 1,4 mln voor de dekking van plankosten in definitiefase van mobiliteitsprojecten. Ook is sprake van een toevoeging van € 150.400 voor de beheer kosten van de Leidse Ring Noord.

Reserve OV Knoop Leiden CS

In 2027 is een onttrekking van € 1,2 mln. Voor de investeringuitgaven "MIRT OV Knoop Leiden CS".

Investeringen

In bovenstaand overzicht staan de investeringen zoals deze zijn opgenomen in het investeringsplan 2027-2030. In paragraaf 4.2.2 Investeringen wordt de ontwikkeling van de kapitaallasten toegelicht en staat een overzicht met te voteren kredieten.

Subsidies

Niet van toepassing.