Programmabegroting 2020

Financiering

Inleiding
In de paragraaf Financiering wordt de financieringsfunctie van de gemeente Leiden uiteengezet voor de jaren

2020-2023. Dit gebeurt in een onderdeel 'algemene ontwikkelingen' en een onderdeel 'ontwikkelingen gemeente Leiden'. Onder de algemene ontwikkelingen komen de renteontwikkelingen en ontwikkelingen in de wet- en regelgeving aan de orde. In de paragraaf Ontwikkelingen gemeente Leiden geven we een toelichting op de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de financiering van de gemeente.

Algemene ontwikkelingen

Renteontwikkelingen­
De rente op de geld- en kapitaalmarkt wordt voornamelijk bepaald door het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). Het belangrijkste rentetarief van de ECB (herfinancieringsrente) is in 2016 verlaagd naar 0% en sindsdien ongewijzigd gebleven. De ECB heeft het in 2015 gestarte opkoopprogramma van obligaties, met als doel het aanjagen van de inflatie, eind 2018 gestaakt. Het stoppen van het opkoopprogramma heeft geleid tot een beperkte rentestijging. De rentestijging was echter van korte duur. Mede als gevolg van de dalende inflatie heeft de ECB in september 2019 de depositorente verlaagd, tevens heeft de ECB de opkoop van staats- en bedrijfsleningen hervat. Beide maatregelen hebben een daling van de marktrente tot gevolg gehad, dit effect zal naar verwachting blijven doorwerken in de rentetarieven van 2020. Vooralsnog hebben wij uit voorzichtigheid in deze begroting rekening gehouden met een stijgende rente in het meerjarenbeeld.

Naast het beleid van de ECB zijn ook andere macro-economische effecten van belang voor de renteontwikkeling. Voorbeelden hiervan zijn de rente in de Verenigde Staten, maar ook de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie.

Hieronder zijn de rentepercentages weergegeven waarmee we hebben gerekend voor de nieuw aan te trekken leningen. Om het renterisico zoveel mogelijk te beperken, hebben we er bewust voor gekozen om een hoger rentepercentage aan te houden dan waar de banken in hun rentevisie van uitgaan. Daarbij hanteren we als uitgangspunt de actuele rente per half september 2019.

Renteontwikkelingen

Omschrijving

2019

2020

2021

2022

2023

Rente kapitaalmarkt

0,25%

1,50%

2,00%

2,50%

3,00%

Rente geldmarkt

1,00%

1,00%

1,00%

1,00%

1,00%

Op basis van een lening met een looptijd van 10 jaar, rentevast en aflossing in gelijke delen. De rentepercentages komen voort uit een rentevisie, die mede tot stand is gekomen op basis van de rentevisies van een aantal financiële instellingen (BNG, ING en ABN-AMRO).

Ontwikkelingen gemeente Leiden

Beleidsvoornemen treasury

In de financiële verordening (RV 16.0089) zijn de kaders voor de treasuryfunctie door de raad bepaald.

Met als doel het renterisico te beperken, zal ook in 2020 het beleid erop gericht om zoveel mogelijk de kortlopende schuld om te zetten naar een langlopende schuld. De rente staat nog op een historisch laag punt. Op het moment dat rente substantieel gaat stijgen, dan zal er een nieuwe strategie worden bepaald voor het invullen van de financieringsbehoefte.

Risicobeheer

Voor de beheersing van de renterisico’s gelden twee concrete richtlijnen: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm (beide benoemd in de wet FIDO).

De kasgeldlimiet
De gemiddelde vlottende schuld, over drie maanden gezien, is voor een gemeente gelimiteerd op 8,5% van het begrotingstotaal. De kasgeldlimiet heeft het volgende verloop (gehad):

  • Kasgeldlimiet 2018 44 miljoen
  • Kasgeldlimiet 2019 45 miljoen
  • Kasgeldlimiet 2020 46 miljoen

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de gemiddelde netto vlottende schuld over het afgelopen jaar weergegeven (kwartaal 3 en 4 van 2018 en kwartaal 1 en 2 van 2019):

Omschrijving

Gemiddelde netto vlottende schuld

Kasgeldlimiet

Ruimte (=+) of Overschrijding

derde kwartaal 2018

27.341

44.270

16.929

vierde kwartaal 2018

28.526

44.270

15.744

eerste kwartaal 2019

47.035

44.889

-2.146

tweede kwartaal 2019

54.810

44.889

-9.921

Over het eerste en tweede kwartaal van 2019 is de kasgeldlimiet overschreden. Gedurende het tweede kwartaal is ervoor gekozen de kortlopende schuld op te laten lopen omdat aan het einde van het kwartaal een grote ontvangst van de belastingdienst werd verwacht (de teruggave vanuit het Btw compensatiefonds). Voor de resterende financieringsbehoefte is in het derde kwartaal een langlopende lening aangetrokken, waardoor gedurende het derde kwartaal de kasgeldlimiet niet wordt overschreden.

De wet FIDO schrijft voor dat de toezichthouder (Provincie) geïnformeerd dient te worden indien de kasgeldlimiet drie opeenvolgende kwartalen wordt overschreden.De kasgeldlimiet is slechts twee kwartalen overschreden De kortlopende schuld zal over het derde kwartaal weer lager zijn dan de kasgeldlimiet. Hierdoor er geen sprake is van een overschrijding van drie opeenvolgende kwartalen en er wordt voldaan aan de kaders die de wet FIDO stelt.

Voor 2020 verwachten wij geen overschrijding van de kasgeldlimiet.

De renterisconorm
Over de langlopende schuld mogen de jaarlijkse aflossingen en renteherzieningen niet meer bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. In onderstaande tabel is de verwachte ontwikkeling van deze renterisiconorm voor de komende jaren weergegeven:

Nr.

Omschrijving

2019

2020

2021

2022

2023

1

Begrotingstotaal

528.104

547.663

531.915

526.900

537.520

2

Wettelijk percentage

20%

20%

20%

20%

20%

3

Renterisiconorm (1x2)

105.621

109.533

106.383

105.380

107.504

4

Renteherzieningen

0

0

0

0

0

5

Aflossingen

27.971

35.744

42.599

42.258

47.342

6

Bedrag waarover renterisico gelopen wordt (4+5)

27.971

35.744

42.599

42.258

47.342

7

Ruimte onder renterisiconorm (3-6)

77.650

73.789

63.784

63.122

60.162

De bedragen aan langlopende leningen waar de gemeente Leiden de komende jaren een renterisico over loopt, blijven ruimschoots binnen de wettelijke norm (wet FIDO).

De leningenportefeuille
Voor 2020 verwachten we voor ca. 155 miljoen aan langlopende leningen aan te trekken.
Met de exploitatielasten van de leningen hebben we in de begroting rekening gehouden.

Omschrijving

2019

2020

2021

2022

2023

Stand 1 januari

363.113

490.498

611.744

692.228

831.520

Nieuwe leningen

155.356

156.990

123.083

181.550

31.461

Reguliere aflossingen

27.971

35.744

42.599

42.258

47.342

Stand per 31 december

490.498

611.744

692.228

831.520

815.639

Rentelasten

5.925

7.341

8.910

11.663

13.686

Met de introductie van de geprognosticeerde balans in de begroting 2017, moet de verwachte ontwikkeling van de leningenportefeuille in samenhang worden gezien met het verwachte verloop van de activa, de voorraad grond, het eigen vermogen en de vlottende schuld. Hiervoor verwijzen wij naar de in deze begroting opgenomen geprognosticeerde balans.

Rentemethodiek en renteresultaat
Voor de toerekening van de rentelasten maakt de gemeente Leiden gebruik van de rente-omslagmethode. Het totaal van de rentelasten wordt ‘omgeslagen’ over het geheel van de investeringen. De rentelasten betreffen het totaal van de rentelasten op de langlopende geldleningen en de kortlopende financiering minus de renteopbrengsten van overtollige middelen en verstrekte geldleningen.

Door toepassing van de rente-omslagmethode worden de rentelasten aan de hand van de stand van de investeringen toegerekend aan de prestaties in de programmabegroting. De achterliggende gedachte is hierbij dat de gehanteerde omslagrente een reëel percentage is. Zodra de afwijking tussen de gehanteerde omslagrente en de werkelijke rentelast groter wordt dan 0,5% dient de gehanteerde omslagrente aangepast te worden.

 

Renteresultaat

  

2020

a

De externe rentelasten

7.691

  

b

De externe rentebaten

-121

  
 

Saldo rentelasten en rentebaten

 

7.570

 

c1

De rente doorberekend aan de grondexploitatie

-268

  

c2

De rente van projectfinanciering richting het taakveld

-21

  

c3

De rentebaat van doorverstrekte leningen richting het taakveld

21

  
 

Saldo aan taakvelden toe te rekenen externe rente

 

-268

 

d1

Rente over eigen vermogen

-

  

d2

Rente over voorzieningen

-

  
 

Saldo rente over het eigen vermogen en de voorzieningen

 

0

 
 

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

  

7.302

 

Totaal aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

  

-8.251

 

Renteresultaat op het taakveld Treasury (-/- = voordeel)

  

-949

Doordat er een verschil is tussen het gehanteerde omslagpercentage en het werkelijke percentage (toegestaan binnen een bandbreedte van -0,5% en 0,5%) ontstaat een renteresultaat.

Het gepresenteerde renteresultaat van 949.000 voordelig betekent dat de gehanteerde omslagrente van 1% hoger is dan het werkelijke percentage. Er wordt 949.000 dus meer rente doorberekend naar de activa, dan dat er daadwerkelijke aan rente wordt betaald aan de geldverstrekkers. Het verschil bevindt zich binnen de gestelde bandbreedte, wat betekent dat een reëel rentepercentage wordt toegerekend aan de activa.

Overig
Complexe financiële producten
De gemeente Leiden maakt geen gebruik van complexe financiële producten zoals derivaten.

Geldstromenbeheer
De betalingen van de gemeente worden zo veel mogelijk via de BNG geleid omdat door de BNG de kortlopende financieringsbehoefte voor de gemeente Leiden wordt afgedekt. Met de BNG is daartoe een ruime kredietfaciliteit van 75 miljoen overeengekomen. Via de ING worden een aantal bulkmutaties, zoals bijvoorbeeld parkeervergunningen en parkeergelden, afgehandeld.