Programmabegroting 2022

Programmanummer

 

3

Commissie

 

Werk en Middelen

Portefeuille(s)

 

Kennis, Onderwijs, Sport en Financiën
Werk, Inkomen, Economie & Cultuur

De missie van het programma Economie luidt:
De gemeente Leiden staat voor een vitale en duurzame economische structuur in samenwerking met haar stadspartners en de regio.

Inleiding

Het afgelopen jaar was voor veel bedrijven geen gemakkelijk jaar. Door de coronamaatregelen werkten veel werknemers thuis en ondernemers in de horeca en retail moesten hun deuren tijdelijk sluiten. Tegelijkertijd zijn er bedrijven die het afgelopen jaar juist groeiden of nieuwe kansen zagen. Verschillende bedrijven op het Leiden Bio Science Park helpen bij het bestrijden van de coronapandemie en sommige (nieuwe) ondernemers hebben de verdergaande digitalisering van de samenleving aangegrepen om hun dienstverlening aan te passen of uit te breiden.

Leiden, en breder de Leidse regio, toont een enorme veerkracht. Naast innovatie en creativiteit van ondernemers, wordt dit mede gevoed door de economische structuur van Leiden waarin kennis, onderwijs, onderzoek, zorg en life sciences dominante clusters zijn die relatief coronabestendig bleken. We zien dat de economie weer aan het groeien is en de leegstand zowel bij retail als kantoren in vergelijking met de rest van Nederland laag blijft. Het jaar 2022 zal het jaar worden waarin duidelijk wordt hoe de economie van Leiden en de regio zich verder herstelt.

Met Leiden als European City of Science in 2022 zien we kansen om de groei van de economie verder te stimuleren. Het biedt een unieke mogelijkheid om Leiden als kennisstad met een rijke historische en culturele binnenstad internationaal verder op de kaart te zetten. De verwachting is dat dit een positief effect heeft op de bezoekerseconomie. Het deel van de economie dat in 2020/2021 het hardst lijkt te zijn geraakt door de coronacrisis. Een toekomstbestendige bezoekerseconomie is belangrijk voor Leiden. De bezoekerseconomie zorgt voor banen en voorzieningen in de stad. Het maakt de binnenstad levendig. We zetten ons daarom in voor een duurzame en inclusieve bezoekerseconomie waar balans is tussen leven en beleven, vooral in de binnenstad. Met een divers winkelaanbod en voldoende ruimte voor de markt. De promotie en organisatie van activiteiten in de binnenstad worden met name door de samenwerkende organisaties, Leiden Marketing, het Cultuurfonds Leiden en het Centrum-management Leiden, verzorgd.

Voorsorterend op de invoering van de Omgevingswet in 2022 hebben we de ambities en doelen met betrekking tot economie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat in hoofdlijnen opgenomen in de Omgevingsvisie van Leiden. Deze ambities, doelen en opgaven komen ook terug in het programma Economie.

Leiden is een stad waar werken en wonen samengaan. We streven naar een goed vestigingsklimaat voor grote en kleine bedrijven, voor ondernemers uit het MKB en zelfstandigen. We willen een broedplaats zijn voor innovatieve start ups die meewerken aan de oplossingen voor morgen. We zetten ons in om werken in de stad te stimuleren. Belangrijk daarbij is dat we inzetten op het creëren van betaalbare ruimte voor werken in de stad. Dit biedt kansen voor functiemenging in de stedelijke ontwikkelgebieden. Door enerzijds werken toe te voegen in woongebieden en anderzijds wonen toe te voegen aan bedrijventerreinen of werkgebieden met een breed gedifferentieerd profiel. Daarmee doorbreken we de mono-functionaliteit van de gebieden, ontstaat er levendigheid en stellen we bewoners in staat om dicht(er)bij huis te werken. Dit draagt bij aan een duurzame economische structuur.

Ook voor het Leiden Bio Science Park en het stationsgebied zetten we in op een verdere transformatie naar een innovatiedistrict. De ontwikkeling van het station Leiden CS is hierin belangrijk, omdat in de regionale kantorenvisie Holland Rijnland is afgesproken dat de kantorenontwikkelingen gecentraliseerd worden rondom Leiden CS. Het creëren van banen voor Leidenaren met verschillende achtergronden en opleidingen vinden we daarbij belangrijk.

De toenemende mate van internationale concurrentie om human capital, oftewel talent, raakt direct de ontwikkeling van de in Leiden gevestigde internationaal opererende bedrijven en kennisinstellingen. Door inzet op internationalisering, met de doorontwikkeling van het Expat Centre naar een International Centre en inzet op het aantrekken van internationaal talent, versterken we ons vestigingsklimaat.

Om te zorgen dat Leiden ook in de toekomst een goed vestigingsklimaat biedt en het economisch goed doet, werken we aan een circulaire economie. Het Rijk heeft immers de visie gepresenteerd dat Nederland in 2050 volledig circulair is, en dan alleen nog algemeen beschikbare, duurzame grondstoffen gebruikt. Dat vraagt om samenwerking. Gemeente Leiden stimuleert en faciliteert deze samenwerkingen en zet haar eigen rol als gemeente actief in om zo ondernemers te stimuleren en ondersteunen bij de transitie naar een circulaire economie. Een aandachtspunt is de financiering van de meerjarige beleidsdoelen voor het Leiden Bio Science Park. De incidentele financiering voor economische ontwikkelingen loopt t/m 2023 en er is nog geen structurele financiering.

Een veerkrachtige arbeidsmarkt blijft onverminderd van belang. Voor het goed benutten van arbeidspotentieel blijven we inzetten op een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. Leiden sluit daarom aan bij verschillende initiatieven op dit thema zoals: Human Capital Akkoord van de Economic Board Zuid-Holland, het Human Capital Actieplan van Economie 071 en het Marktbewerkingsplan van Holland Rijnland.

Voor een vitale en duurzame Leidse economie is samenwerking lokaal, regionaal en landelijk belangrijk. We blijven hierop inzetten door samen te werken met ondernemersverenigingen, stadspartners, regiogemeenten, Economie071, Holland Rijnland, de Metropoolregio Den Haag (MRDH), Economic Board Zuid-Holland, de Provincie Zuid-Holland, de Verstedelijkingsalliantie, de G40 en het ministerie van Economische Zaken .

Economie en de Omgevingswet
De Omgevingswet wordt in 2022 ingevoerd en gaat over de fysieke leefomgeving. Het overgrote deel van de activiteiten in het programma economie valt binnen de reikwijdte van de Omgevingswet. In de Omgevingsvisie Leiden 2040 zijn de ambities en doelen met betrekking tot economie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat op hoofdlijnen beschreven en verankerd. De Omgevingsvisie vormt daarmee het vertrekpunt en integraal kader voor wat we willen bereiken en waar dat gaat gebeuren in Leiden. Komende jaren zetten we ons in om deze ambities en doelstellingen te bereiken. Naast de bestaande instrumenten die we hiervoor al inzetten, zoals samenwerkingsverbanden, bijdragen en subsidies, biedt de Omgevingswet de mogelijkheid om via programma’s en het omgevingsplan onze ambities te realiseren. Als we bijvoorbeeld willen sturen op regels zullen die in het omgevingsplan moeten worden opgenomen. De Omgevingswet gaat uit van een ja, mits principe. Niet alles hoeft echter in regels te worden vastgelegd om ambities te realiseren. Voor de economische thema’s die een relatie hebben met de fysieke leefomgeving wordt de komende jaren gekeken hoe de producten van de Omgevingswet kunnen helpen en ingezet kunnen worden om resultaten te behalen en uitvoering te geven aan de ambities en doelstellingen. De inzet van onze instrumenten en middelen hangt af van opgaven en rol die we als overheid op een bepaald thema aannemen, soms kan dat faciliterend zijn en soms is dat meer sturend. We gaan beoordelen wat de manieren zijn om onze beleidsdoelen te bereiken en welke wijze voor het bereiken daarvan het meest geschikt is.

Beleidsterrein 3A Ruimte om te ondernemen

Doelen en prestaties bij 3A Ruimte om te ondernemen

Doel

Prestatie

3A1 Betere ruimtelijke mogelijkheden voor bedrijven en instellingen

3A1.1 Regionale en lokale beleidsontwikkeling, beleidsuitvoering en advisering

3A1.2 Doorontwikkeling Leiden Bio Science Park (LBSP)

3A1.1 Regionale en lokale beleidsontwikkeling, beleidsuitvoering en advisering

1. Regionale kantorenvisie Holland Rijnland

De spoorzone van Leiden (het gebied Vondelkwartier, STEO en Schipholweg) is een aantrekkelijke locatie voor kantoren, mede door de ligging bij Leiden CS, het Innovatie District Leiden Bio Science Park en de historische binnenstad. Met de gebiedsvisies voor de Schipholweg, STEO en Vondelkwartier wordt de spoorzone doorontwikkeld naar een hoogstedelijke stadswijk waar wonen, werken en verblijfsvoorzieningen aanwezig zijn in een aantrekkelijke omgeving. Dit sluit aan bij de metromix zoals beschreven door Daan Zandbelt, Rijksbouwmeester, in zijn visie op Metropolitane landschappen.


Vastgoedmakelaars en marktonderzoekers, zoals CBRE en Colliers International, concluderen dat stationslocaties in de toekomst steeds belangrijker worden voor kantoorontwikkeling. Ook na de coronacrisis als een mix van thuiswerken en kantoorwerken in het nieuwe werken wordt ingevoerd. De spoorzone van Leiden duiden zij daarbij als een kansrijke locatie. Dit wordt nogmaals bevestigd door Cushman & Wakefield in de laatste kantorenmonitor die de provincie Zuid-Holland jaarlijks laat uitvoeren. De ontwikkelingen rondom knooppunt Leiden Centraal spelen een cruciale rol in de bereikbaarheid en aantrekkelijkheid van de spoorzone als kantoorlocatie. De ligging van de kantoren in het stationsgebied, de ligging van Leiden in de randstad en de compacte binnenstad zijn en blijven belangrijke vestigingsfactoren.
In het stationsgebied ontwikkelt en bouwt ABC een flexkantoor op de hoek van het Schuttersveld en het Stationsplein naast Lorentz fase 1, waar Heineken in 2020 het commerciële hoofdkantoor heeft gevestigd. De aanstaande herontwikkeling van gedateerde kantoren aan de Schipholweg gaat ervoor zorgen dat ook dit gebied een aantrekkelijk vestigingsklimaat krijgt. Daarbij wordt voldaan aan de duurzaamheidseis van energielabel C, die vanaf 2023 verplicht is voor kantoorpanden.

De huidige regionale kantorenvisie Holland Rijnland kent een looptijd van 2019-2024. De regionale visie gaat in op de kwaliteit en kwantiteit van de bestaande kantorenvoorraad, inclusief een verdere aanpak van de leegstand. De visie geeft ook aandacht aan duurzaamheid. Alleen op de meest kansrijke locaties kunnen nog vierkante meters worden toegevoegd. Het gebied Leiden Centraal is de enige locatie waar nog groei van het kantorenvolume in de regio Holland Rijnland mogelijk is. De totale vraag naar kantoorruimte in de spoorzone van Leiden (excl. Leiden Bio Science Park) bedraagt maximaal circa 90.000 m2 voor de periode 2019 t/m 2030.
De Provincie Zuid-Holland heeft de kantorenstrategie van Holland Rijnland aanvaard, waardoor Leiden de kantoorontwikkeling kan realiseren en daarmee een opgave voor de regio kan invullen. Jaarlijks wordt de kantorenmonitor Holland Rijnland opgesteld die zicht geeft op leegstand in de stad. Eind 2022 start Holland Rijnland met het proces om in 2024 de actualisatie van de kantorenstrategie Holland Rijnland vast te kunnen laten stellen.

2. Economie 071

In 2022 zetten we de goede samenwerking tussen onderwijsinstellingen, ondernemers en gemeenten uit de Leidse regio en Katwijk voort. Met 15 partners vormen we een triple helix samenwerkingsverband. We pakken integraal projecten op die de economische vitaliteit van de regio bevorderen. Daarnaast worden er onderzoeken gedaan naar de impact van de coronapandemie op de economie in de regio en wordt de veerkracht in beeld gebracht. Jaarlijks wordt de index071 opgesteld als spiegel voor het functioneren van de lokale economie.

In 2022 worden de volgende projecten voortgezet dan wel afgerond:
- Digitalisering van het MKB
- ICT Praktijk Academie Leidse Regio
- Corona rapport Leidse regio
- Human Capital Actieplan Leidse Regio
- Talent op Maat
- Stagepact071
- Bedrijventerreinen Leidse regio
- Circulaire economie / duurzaam ondernemen
- Een regionale visie op retail
- Kenniskring Onderwijs en Arbeidsmarkt
- Duurzame mobiliteit
- Be Good and Tell It

3. Bedrijventerreinenstrategie

Met de strategie ‘Ruimte voor bedrijven in de Economie 071-gemeenten, ruimtelijke strategie
bedrijventerreinen 2020-2030’ is tot 2030 de koers van de regio 071 voor haar bedrijventerreinen vastgesteld. De strategie is het vertrekpunt voor gemeenten en bedrijfsleven om het vestigingsklimaat in de regio te versterken en gezamenlijk te werken aan toekomstbestendige bedrijventerreinen, waarmee een bijdrage wordt geleverd aan duurzame verstedelijking. Met deze strategie wordt enerzijds gestreefd naar behoud van ruimte voor bedrijven in de regio en anderzijds geeft de strategie duidelijkheid over locaties waar functiemenging met onder andere wonen mogelijk wordt gemaakt, met aandacht voor thema’s als verduurzaming en klimaatadaptatie.

De deelnemende gemeenten leggen in de strategie vast dat tot 2030 geen hectare bedrijventerrein in de regio verloren gaat als gevolg van de transformaties. Dat geldt voor alle milieucategorieën, conform het convenant Ruimte voor bedrijven. In de strategie zijn uitgangspunten en een handelingskader vastgelegd voor het compenseren van hectares bedrijventerrein. Hiermee wordt ondernemers duidelijkheid gegeven op welke manier compensatie zal plaatsvinden als op bedrijventerreinen wordt getransformeerd.

In 2022 wordt verder uitvoering gegeven aan de ruimtelijke strategie bedrijventerreinen 2020-2030. De regionale regisseur bedrijventerreinen is aan de slag en heeft als kerntaak ervoor te zorgen dat er voldoende goede ruimte blijft om te ondernemen op bedrijventerreinen in de regio. De regisseur wordt ingezet voor minimaal 2 jaar, met een bindende evaluatie aan het einde van het eerste jaar.

De opvolging van de resultaten van de challenge toekomstbestendige bedrijventerreinen krijgt vorm in 2022, waarbij de nadruk ligt op verknoping van de bedrijventerreinen aan grote opgaven als klimaatadaptatie, verduurzaming, circulaire economie, ruimtelijke verdichting en ruimtelijke kwaliteit. Tevens wordt in 2022 het planologisch mogelijk gemaakt dat een bedrijventerrein kan worden ontwikkeld in de Vlietzone-Midden.

Bij vaststelling van de strategie is afgesproken 2 jaar na vaststelling de ruimtelijke strategie bedrijventerreinen 2020-2030 te evalueren op de uitgangspunten van de strategie, het convenant Ruimte voor bedrijven (dat op 31 december 2022 afloopt), de monitoring van de bedrijventerreinen en de resultaten van het Uitvoeringsplan. De evaluatie dient uiterlijk in de zomer van 2022 in Economie 071 verband opgepakt te worden.

4. Retailvisie 071

In 2016 is de regionale Retailvisie vastgesteld, het toekomstplan voor de winkelgebieden in onze regio. De tussenevaluatie van de Retailvisie uit 2020 laat zien dat met name op actielijn A (sterker maken wat sterk is) veel dynamiek zit. De uitvoering van de regionale Retailvisie is met name een lokale aangelegenheid. Vanuit Economie071 wordt sinds 2020 jaarlijks een Retailmonitor gemaakt om de ontwikkelingen rondom de retail te volgen. De eerste monitor is pre corona gemaakt, zodat in 2021 de effecten van de coronapandemie op de retail in beeld gebracht kunnen worden. Een belangrijk onderdeel hiervan is het koopstromenonderzoek, dat een beeld geeft van het (regionale) consumentengedrag in 2021. Ook in 2022 vindt een Retailmonitor op regionale schaal plaats.

5. Aanpak Leiden Winkelstad

Het winkelgebied van Leiden fungeert als Centrum voor de hele regio. In 2021 wordt gewerkt aan een nieuw Retail- en Warenmarktbeleid als opvolger van de Winkelnota 2018. Deze wordt eind 2021 / begin 2022 aangeboden aan de raad voor vaststelling, waarmee de uitvoering van het beleid in 2022 wordt opgestart. Op hoofdlijnen worden de ingezette lijnen gevolgd. Zeker na de coronacrisis dient de Leidse binnenstad zich te onderscheiden als een stad met totaalbeleving waar meer te doen is dan winkelen. Ook wordt de samenwerking met het Aanjaagteam en het Centrummanagement Leiden intensief opgepakt. De communicatie tussen de binnenstadspartijen wordt verder geoptimaliseerd, leegstand wordt tegengegaan en goede retailers worden verleid om te ondernemen in de Leidse Binnenstad. De winkelfunctie wordt verbonden aan andere activiteiten in de binnenstad zoals horeca, dienstverlening, evenementen en de markt. Het nieuwe Retailbeleid past binnen de Retailvisie 071 en is afgestemd op de doelen die worden gesteld in Programma Binnenstad.

6. Markten

De Leidse Markt maakt op de woensdag en zaterdag onderdeel uit van het gezellige verblijfsgebied van de binnenstad van Leiden. Onderdeel van het hierboven genoemde nieuwe Retail- en Warenmarktbeleid zijn de beleidskeuzes die in 2022 aan de Raad worden voorgesteld voor een toekomstbestendige markt. In het nieuwe beleid wordt ingegaan op thema’s als locatie, branchering, veiligheid en duurzaamheid van de warenmarkt. Ook wordt ingegaan op de vraag van de Raad of het goed zou zijn om de markt te verzelfstandigen. De marktfunctie wordt verbonden aan andere activiteiten in de binnenstad zoals horeca, evenementen en retail. Het bevorderen van de samenwerking tussen deze stakeholders is een speerpunt.

7. Overnachtingen (Toeristische verhuur van woonruimte, voorheen AirBnB )

In Leiden is het mogelijk om in hotels en bed & breakfast te overnachten. In 2021 is gewerkt aan beleid voor een nieuwe overnachtingsvorm: het toeristisch verhuren van eigen woningen. Dit nieuwe beleid wordt eind 2021 / begin 2022 aangeboden aan de Raad voor vaststelling en uitvoering in 2022. Daarmee wordt het toegestaan om eigen woningen tijdelijk en onder voorwaarden toeristisch te verhuren. Dit maakt overnachten in Leiden interessant voor nieuwe doelgroepen zoals gezinnen en bezoekers die het liefst in een lokale culturele omgeving verblijven. Daarnaast wordt de deeleconomie gestimuleerd met voordelen voor bewoners die extra inkomsten kunnen krijgen en bezoekers die een betaalbare overnachting kunnen boeken. Voor elke overnachting is een afdracht voor de toeristenbelasting verplicht.

Het nieuwe beleid zorgt ervoor dat het aantal toeristische overnachtingen geregistreerd wordt, waardoor het monitoren van de effecten van het beleid makkelijker kan plaatsvinden. Het is belangrijk dat het beleid voor toeristische verhuur van woonruimte de balans tussen leven en beleven stimuleert. Door het effect te monitoren kan tijdig worden bijgestuurd met passend beleid of handhaving.

De coronapandemie heeft geleid tot afname van het aantal overnachtingen in de hotels in Leiden. Toch hebben zich vanuit de hotelmarkt enkele initiatieven voor uitbreiding van het aantal hotelkamers gemeld, zowel vanuit de gevestigde bedrijven, als nieuwe hotelplannen. Conform de eind 2021 door de raad vastgestelde ‘Horecavisie, ruimtelijke economische visie 2020-2026’ zullen deze plannen, na positieve beoordeling, worden begeleid voor realisatie van deze hotelconcepten.

8. Ligplaatsenbeleid

Het borgen en reguleren van het gebruik van het openbaar water en de walkanten door (woonboot)bewoners, recreanten van binnen en buiten leiden en (bedrijfsvaart)ondernemers is een onderwerp dat een integrale benadering vraagt in regelgeving en aanpak. Daarmee is het een onderwerp dat bij uitstek geschikt is om op te nemen in het omgevingsplan. In de loop van 2022, na inwerkingtreding van de Omgevingswet, zal daarom worden gestart aan de uitwerking hiervan met als doel opname in het Leids omgevingsplan.

9. Internationalisering

De veranderde samenstelling van de Leidse bevolking leidt (met 12 % internationals, zijnde bewoners met een niet-Nederlandse nationaliteit) tot nieuwe vragen richting de gemeente. Daarnaast biedt de doorgaande internationalisering van Leiden zowel kansen op het sociale vlak, waarin iedereen mee telt, als op het economische vlak, waarbij het creëren van een gunstig vestigingsklimaat een toenemende welvaart voor alle Leidenaren bewerkstelligt.
We kiezen daarom voor een brede, integrale benadering van internationalisering op alle beleidsterreinen, met de volgende speerpunten; integratie & ontmoeting, onderwijs, kennis & economie, stedelijke ontwikkeling & wonen en dienstverlening. Met deze speerpunten spelen we in op de diversiteit onder de groep internationale Leidenaren, van vluchtelingen en statushouders tot kenniswerkers en expats. Door een uitvoeringsprogramma (2021-2024), waarbij internationalisering integraal vanuit de inhoudelijke beleidsterreinen wordt meegenomen, zetten wij, samen met onze partners uit de stad en de regio, in op een kansgerichte benadering op internationalisering. Belangrijke ontwikkelingen in 2022 zijn o.a. de doorontwikkeling van het Expat naar een International Centre, de start van een internationale basisschool (IGBO) en Leiden als European City of Science.

3A1.2 Doorontwikkeling Leiden Bio Science Park

Ontwikkelingen Leiden Bio Science Park 2022
Het Leiden Bio Science Park (LBSP) behoort tot de top van de Life Science & Health (LSH) in Europa en is de grootste van Nederland. Daarbij is het park cruciaal in het functioneren van Leiden als internationale kennisstad. Het vormt samen met het Stationsgebied en de Binnenstad de stuwende economische kern van Leiden. Naast de economische kracht van het LBSP, zoals in het Rekenkameronderzoek 'Bio Science Park een waardevol onderdeel van de stad' is bevestigd, is er ook een maatschappelijke kant van het park. Het LBSP draagt namelijk bij aan het verbeteren van de gezondheid van Leidenaren, Nederlanders en de samenleving wereldwijd. Onze doelen zijn om het LBSP te laten groeien en bloeien en te transformeren naar een Innovatiedistrict. Op de onderwerpen economie en onderwijs is hiervoor een aantal nieuwe indicatoren opgenomen.

De gemeente Leiden werkt nauw samen met de Universiteit Leiden, het LUMC, Janssen Biologics (Janssen als geheel, inclusief Vaccines), de gemeente Oegstgeest en de Ondernemersvereniging Bio Science Park aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling van het LBSP. Dit gebeurt via de volgende vier programmalijnen:

1. Profilering en branding van het LBSP
De grootste prioriteit wordt gesteld voor een sterkere profilering van het LBSP zodat zichtbaarder
gemaakt wordt wat het LBSP te bieden heeft. Dit begint bij het bepalen wat het profiel is, en vooral
waarmee het LBSP het verschil maakt. De stichting LBSP stelt binnenkort het profileringsdocument vast.

2. Programmering van het LBSP
Het ecosysteem op en rond het LBSP dient verder te worden versterkt om het vestigings- en
innovatieklimaat te verbeteren. De belangrijkste thema’s die hiervoor naar voren komen zijn: acquisitie, talent & aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt, support voor starters, R&D-samenwerking tussen instellingen/bedrijven en toegang tot faciliteiten/labruimte. Door de jaren heen is dit een zich verder ontwikkelende agenda, zodat het LBSP altijd een state-of-the-art campus is. Het incubatorprogramma Unlock vervult hierin een belangrijke rol. Tegelijk gaat het hier ook om het verbinden en verlevendigen van het LBSP tot een Innovatie District door het organiseren van events en programma’s op LSH specifieke thema’s.


3. Positionering van het LBSP
Het is nodig de positionering van het LBSP strategischer ter hand te nemen. Hiermee wordt bedoeld
dat de vertegenwoordiging van het LBSP als veruit de grootste Nederlandse LSH-campus in beleid van lokale, provinciale, nationale en Europese overheden versterkt dient te worden.

4. Visie gebiedsontwikkeling LBSP
De kwaliteit van het LBSP wordt naast de programmering sterk bepaald door de ruimtelijke
ontwikkeling. Hier staat de komende jaren veel te gebeuren en dit valt niet onder verantwoordelijkheid
van de Parkorganisatie. Afgelopen jaar is de gezamenlijke ruimtelijke transitie naar innovatiedistrict vastgesteld. Een visie waarin aanbevelingen worden gedaan om ontmoeting te stimuleren, aandacht te hebben voor gebieden die achterop dreigen te raken (oudste deel van LBSP), versterking van de identiteit met name rond de Hartlijn en het nieuwe Campusplein, verbondenheid met de omgeving en dat je direct voelt dat je in een innovatiedistrict bent.

De Life Sciences & Health kant van het park profileert zich op de vier volgende thema's:

1. Diagnostiek en technologische innovaties voor medicijnontwikkeling
De gezondheidszorg staat een revolutie te wachten. In de toekomst zal de focus gaan liggen op het voorkomen van of vroeg ingrijpen bij ziekten (van cure tot preventie), in plaats van op het genezen of chronisch maken (from cure to care) ervan. Dit gaat zowel de farmaceutische industrie als de gezondheidszorg ingrijpend veranderen. Het is op termijn effectiever en goedkoper.
Vroegdiagnose en de technologische ontwikkelingen om veel sneller en effectiever op te treden zijn hierbij van essentieel belang. Het LBSP loopt met onderzoek en bedrijvigheid voorop zowel waar het gaat om vroegdiagnose als waar het gaat om organ-on-chip-technologie. Deze technologie biedt overigens veel potentie om onderzoek en ontwikkeling naar nieuwe medicijnen proefdiervrij te maken.

2. Regeneratieve geneeskunde & geavanceerde gen-therapieën
Een tweede trend die samenhangt met de bovengenoemde focus is het belang van regeneratieve geneeskunde. Dit vakgebied houdt zich bezig met het herstellen van beschadigde cellen, weefsels en organen. Rond dit thema ontstaat veel nieuwe bedrijvigheid. Nederland behoort tot de top-5 van de wereld in dit vakgebied. Binnen regeneratieve geneeskunde ligt in Leiden de focus op een nieuwe categorie medicijnen en therapieën die worden aangeduid als Advanced Therapy Medical Products (ATMPs). Ze bieden baanbrekende nieuwe mogelijkheden voor de behandeling van ziekte en letsel waarbij lichaamseigen cellen opnieuw worden geprogrammeerd binnen en buiten het lichaam. Dit levert kansen om (de schade van) ziekten te voorkomen. Leiden heeft vanuit het zogenaamde Groeifonds 17 miljoen toegekend voor onder andere de realisatie van NecstGen (Netherlands Center for the Clinical Advancement of Stem Cell and Gene Therapie) en het iPS & OoC hotel1 op het Leiden Bio Science Park.

3. Preventie en leefstijl
Leiden kent een goed ecosysteem op het gebied van preventie en leefstijl. Denk hierbij aan TNO, LUMC, Leiden Academy on Vitality and Ageing, Universiteit Leiden, Janssen Prevention Center, de aankomende vestiging van Lifestyle4Health, de ambitie om in Leiden een healthy society te vestigen en hiermee de gezondste stad van Nederland te worden etc. Van genezing naar voorkomen dat je ziek wordt. Een spannende uitdaging die verschillende kanten kent zoals ombuigen van financieringen, gedragswetenschappen, onderzoek en ontwikkeling van medicijnen en meetmethoden. Op het park werken ook diverse organisaties samen aan de cross-over met voeding, geholpen door ICT, e-health, virtuele klinieken, blended care en clustervorming. Dit thema is sterk verbonden met thema 1 en het hieronder genoemde thema 4.

4. Vaccines en infectieziekten
Vaccins zijn bestemd voor gezonde mensen, in tegenstelling tot geneesmiddelen die zieke mensen behandelen. Vaccins hebben de afgelopen decennia talloze levens gered en daarmee de volksgezondheid ingrijpend veranderd. De pokken zijn inmiddels uitgeroeid en nu zijn polio, de mazelen, hepatitis B en corona aan de beurt. Nieuwe vaccins ontwikkelen is echter een grote uitdaging. Het Leiden Bio Science Park doet volop mee om deze uitdaging aan te gaan.
Nederland is al decennia een wereldspeler op het gebied van vaccins en infectieziekten. Dit geldt voor bedrijven zoals Janssen, de grootste private werkgever op het LBSP, die jaarlijks ruim 300 miljoen euro investeert in R&D.

Ruimtelijke ontwikkelingen LBSP
Ruimtelijke en economische ontwikkelingen gaan hand in hand in dit gebied met de transformatie naar een innovatiedistrict. In de nieuwere delen van het LBSP is sprake van ontwikkeling en bouw van diverse nieuwe projecten. Hierbij zijn de lijnen waarlangs het innovatiedistrict zich moet ontwikkelingen belangrijke (ruimtelijke) handvatten. In de oudere delen vinden de eerste herontwikkelingen plaats. Ook hier hanteren wij deze handvatten.

Onderstaande projecten zijn erg belangrijk voor functievermenging van wonen, werken, onderwijs, verblijven, ontmoeten en recreëren en zorgen voor een levendig innovatiedistrict vlak bij het station. De beoogde ruimtelijke resultaten 2022 zijn:
• Nieuwbouw Beta-faculteit gestart
• Nieuwbouw Hogeschool Leiden gereed
• Vernieuwen openbare ruimte rondom Hogeschool leiden gestart
• Nieuwbouw DuWo gereed
• Herontwikkeling Pesthuiscomplex, nieuw bestemmingsplan vastgesteld
• DRORI fase 1 gereed, fase 2 gestart
• Parkeergarage Mendelweg gestart
• Archimedesweg 15, sloop gereed en nieuwbouw gestart
• Entreegebied, fase 1 loopt, fase 2 gestart
• Infrastructuur en openbare ruimte Entreegebied, fase 1 gereed
• Nieuwbouw Sport- en Tentamencentrum UL gestart
• Nieuwbouw Kadans gereed
• Nieuwbouw Red Company gestart
• Nieuwbouw Parkeergarage Ehrenfestweg gereed
• Infrastructuur en openbare ruimte Kop van Leeuwenhoek, fase 1 gereed
• Diverse ingrepen op gebied van het versterken van de biodiversiteit gereed

Zowel bij de gebouwen als in de openbare ruimte zien wij diverse kansen voor de verdere ruimtelijke versterking van het LBSP. Deze kansen houden wij nauwlettend in de gaten.

Effectindicatoren bij 3A Ruimte om te ondernemen

Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2022

2023

2024

2024

Doel 3A1 Betere ruimtelijke mogelijkheden voor bedrijven en instellingen

3A1.a Aantal arbeidsplaatsen

70.294 (2017)

69.866 (2018

71.636.(2019)

72500

72.500

73.000

73.500

Bedrijvenregister Zuid-Holland

3A1.b Aantal bedrijfsvestigingen

9.627 (2017)

10.229 (2018)

11.576 .(2019)

11.300

11.400

11.500

11.600

Bedrijvenregister Zuid-Holland

3A1.c Percentage leegstand in kantoren

8,7% (2017)

9,3% (2018)

8,4% (2019)

7.50%

7.0%

6.5%

6.5%

Kantorenmonitor Holland Rijnland

3A1.d Aantal arbeidsplaatsen op het Leiden Bio Science Park

18.739 (2017)

19.026 (2018)

20.181 (2019)

22600

23400

24200

25000

Bedrijvenregister Zuid-Holand

3A1.e Economie071 Index

107 (2017)

116 (2018)

115 (2019)

116

117

118

119

Economie071

3A1.f Percentage functiemenging

55,4% (2017)

55,5% (2018)

55,2 % (2019)

-

-

-

-

LISA*
(wsjg - BBV)

3A1.h Aantal vestigingen van bedrijven per 1.000 inwoners van 15 /m 64 jaar

113,3 (2017)
123,3 (2018)

129,2 (2019)

-

-

-

-

LISA*
(wsjg - BBV)

3A1.i Percentage demografische druk

51,6% (2018)

51,3 %( 2019)

51,1 % (2020)

-

-

-

-

CBS*
(wsjg - BBV)

* Deze BBV-indicator is landelijk verplicht. De realisatiewaarden staan op waarstaatjegemeente.nl. Vanwege deze wettelijk opgelegde werkwijze zien we af van het opnemen van streefwaarden.

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.

Beleidsterrein 3B Faciliteren en stimuleren van ondernemen

Doelen en prestaties bij 3B Faciliteren en stimuleren van ondernemen

Doel

Prestatie

3B1 Sterker ondernemersklimaat

3B1.1 Faciliteren bedrijvigheid, starters en ondernemerschap in Leiden

3B1.2 Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en stimuleren ondernemerschap

3B2  Meer kennisintensieve bedrijvigheid

3B2.1 Stimuleren en acquisitie van kennisintensieve bedrijvigheid en netwerken

3B1.1 Faciliteren van bedrijvigheid, starters en ondernemerschap in Leiden

1. Starters

Sinds 2016 organiseert Economie071 jaarlijks succesvolle regionale startersavonden. Ook de gemeente Leiden is hierbij betrokken. Verder stimuleren we wedstrijden voor startende ondernemers zoals bijvoorbeeld Lef, Gulliver en ontmoetingen tussen bedrijven en studenten zoals bijvoorbeeld Science meets Business. In 2022 gaat het incubatorprogramma Unlock op het Leiden Bio Science Park verder met het begeleiden van startende biotechondernemers. Gezien de groeiambitie naar 25.000 banen blijft een ondersteuningsprogramma voor starters in de voor Leiden Bio Science Park relevante richtingen zeker gewenst. Diverse partners doen hier aan mee zoals PLNT en Biopartner.

PLNT organiseert diverse programma’s voor startende ondernemers om zo een actieve community en een divers netwerk te realiseren zodat een vliegende start kan worden gemaakt. Ook koppelt PLNT talent aan maatschappelijke partners en bedrijfsleven, met als doel om (nieuwe) oplossingen te vinden voor bestaande maatschappelijke uitdagingen.

Ook de Stichting Werk en Onderneming is volop bezig met het bieden van werkruimte waar micro ondernemers nieuwe mensen kunnen ontmoeten, activiteiten kunnen bijwonen en samenwerkingen aangaan. Samen met Qredits biedt SWO tegen een gereduceerd tarief de ‘Ondernemersschool’ aan waar startende ondernemers die praktisch zijn opgeleid in 10 lessen alle bagage meekrijgen om goed voorbereid aan hun onderneming te beginnen. De startersprogramma’s van PLNT en SWO vullen elkaar hierop aan zodat er voor diverse doelgroepen programma’s kunnen worden gevolgd.

2. Space / Ruimtevaart

Met de officiële opening van de deuren van het wetenschappelijk instituut SRON in Leiden in 2022 wordt het ruimtevaartcluster tussen Delft, Den Haag, Noordwijk en Leiden flink verstevigd. In de Regionale Omgevingsagenda 2040 Hart van Holland wordt de ontwikkeling van Space Campus Noordwijk, afgelopen jaar omgedoopt tot NL Space Campus, als potentiegebied voor de regionale kenniseconomie beschreven. De nabijheid van Leidse kennisinstellingen, de Science faculteit en bedrijven als Airbus en TNO spelen daarin een belangrijke rol.
Op initiatief van SpaceNed, de branchevereniging voor de ruimtevaartsector, Airbus, de provincie Zuid-Holland en NL Space Campus wordt gewerkt aan een nieuwe Ruimtevaart Agenda. Deze agenda benadrukt het belang van ruimtevaart voor het oplossen van tal van maatschappelijke uitdagingen op het gebied van duurzaamheid, veiligheid, connectiviteit, mobiliteit en navigatie. Via deze vraagstukken wordt ondernemerschap en samenwerking in de regio verder gestimuleerd.

3. Digitalisering

Ondernemerschap en digitalisering versnellen de transitie richting de nieuwe economie (‘Next Economy’). De coronacrisis heeft de digitaliseringsgolf versneld en daarmee is de urgentie gegroeid om ook als stad de digitale transitie verder richting te geven zodat het bijdraagt aan de duurzame, inclusieve, gezonde en ondernemende stad die we willen zijn. Daarbij zien we dat ondernemers en stadspartners vaak dezelfde vragen en behoeftes hebben. Het gaat dan om een goede digitale infrastructuur (glasvezel, 5G), digitale veiligheid (cyber security) en aandacht voor de menselijke maat (ethiek, privacy en digitale vaardigheden voor de arbeidsmarkt van de toekomst). Maar ook om (experimenteer)ruimte voor grensverleggend onderzoek en innovatie, bijvoorbeeld op het gebied van kunstmatige intelligentie en quantumtechnologie en nieuwe datatoepassingen (de ‘Smart City’). In 2022 sluiten we daarom aan op de digitaliseringagenda van Zuid-Holland en maken we onder andere een start met de MKB-deal Economie071 en met datatoepassingen die de bezoekerseconomie in kaart brengen, en zoeken we de samenwerking met telecomproviders in de uitrol van glasvezel en de plaatsing van kleine antennes (small cells).

3B1.2 Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en stimuleren ondernemerschap

Om een veerkrachtige arbeidsmarkt te zijn en het arbeidspotentieel goed te benutten blijven we inzetten op een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. In de uitvoering zoeken we aansluiting bij verschillende initiatieven op dit thema zoals: Human Capital Akkoord van de Economic Board Zuid-Holland, het Human Capital Actieplan van Economie 071 en het Marktbewerkingsplan van Holland Rijnland. We zien hierin drie focuspunten die passen bij het karakter en de opgave van de stad.

1. Duurzame samenwerkingsstructuren onderwijs en bedrijfsleven. O.a. via het Stagepact (Economie071) en de Centra voor Innovatief Vakmanschap, waar mboRijnland penvoerder van is.

2. Het aantrekken, opleiden en vasthouden van breed geschoold (internationaal) talent is belangrijk voor de regionale economie en werkgelegenheid. Dit is bijvoorbeeld onderdeel van de Human Capital Agenda LBSP, Human Capital Akkoord EBZ en het uitvoeringsprogramma internationalisering. Daarnaast investeren we, in samenwerking met Leiden Marketing en het onderwijs, in de positionering van Leiden als aantrekkelijke stad voor leraren.

3. We houden aandacht voor de doorlopende leerlijn, voornamelijk in de tekortsectoren (techniek, onderwijs en zorg). We blijven daarom de samenwerking tussen bedrijven en onderwijsinstellingen stimuleren. Daarnaast zijn er diverse initiatieven, gericht op mbo studenten, die inzetten op alternatieve en/of hybride vormen van leren die de aansluiting op de arbeidsmarkt verbeteren en schooluitval beperken dan wel voorkomen. Voorbeelden hiervan zijn de programma’s van het CIV Smart Technology en Studio Moio.

Tot slot vindt er in 2022 weer een nieuwe ronde Innovatiesubsidie plaats. Onze ervaring is dat hier regelmatig projecten tussen zitten die de aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt verbeteren.

3B2.1 Stimuleren en acquisitie van kennisintensieve bedrijvigheid en netwerken

1. InnovationQuarter

Het kennisintensieve bedrijfsleven is een van de motoren van de Leidse economie. Om kennisintensieve bedrijvigheid en innovatie te stimuleren is Leiden aandeelhouder van InnovationQuarter (IQ), de regionale ontwikkelingsmaatschappij van Zuid-Holland. IQ heeft drie kerntaken, te weten: Innoveren, Internationaliseren en Investeren. Langs deze drie lijnen werkt IQ aan het versterken van de economische structuur in de provincie. Het stimuleren en aanjagen van innovatie en ondernemerschap door samenwerking te bevorderen in het ecosysteem en het vinden of zelf financieren van ondernemingen die willen (door)groeien zijn daarin belangrijke werkzaamheden. Net als internationale acquisitie van nieuwe bedrijven richting de provincie of het behoud van de reeds aanwezige internationale ondernemingen zoals Bristol Myers Squibb en Nikon.

IQ is zelf ook een actieve investeerder in de regio en beheert meerdere fondsen. Leiden participeert in twee van deze fondsen, het hoofdfonds IQCapital en het proof-of-concept fonds UNIIQ. Een deel van deze middelen komt, aangevuld met private investeringen, uiteindelijk bij innovatieve en kennisintensieve bedrijven in onze regio terecht. Om richting de toekomst deze rol te kunnen waarborgen zal IQ ook dit jaar in gesprek gaan met alle aandeelhouders over de mogelijkheden om te komen tot een nieuwe kapitaalinjectie / fondsuitbreiding zoals bijvoorbeeld Leyden Jar Technologies.

2. Medical Delta

Medical Delta is een samenwerkingsverband in Zuid-Holland dat voortbouwt op de kracht van de foundingpartners: Erasmus MC, Erasmus Universiteit Rotterdam, TU Delft, Universiteit Leiden en LUMC. Gedurende de jaren zijn vele partners aangesloten bij Medical Delta waaronder regionale en lokale overheden: provincie Zuid-Holland, Rotterdam, Delft, Leiden en in 2016 de hogescholen van Rotterdam, Den Haag en Leiden. Medical Delta heeft samen met andere partijen zoals InnovationQuarter een Zorginnovatieprogramma gelanceerd. Hierdoor kunnen startende bedrijven hun producten laten testen. Een voorbeeld van een Leids Livinglab is Phenomix. Bedrijven, zorginstellingen en wetenschappers werken samen aan praktische toepassingen van ‘metabolomics’-onderzoek: onderzoek naar stofwisselingsproducten. Hierdoor kunnen artsen bijvoorbeeld eerder diagnoses stellen of een persoonlijk behandelplan maken.
Er lopen 15 wetenschappelijke programma's. Belangrijke programma’s voor Leiden zijn: regeneratieve geneeskunde, metabolomics (Phenomix), Healthy Society, AI for Life Sciences, en e-health.

3. Expat Centre Leiden

Het aantal internationals in de Leidse regio is in de afgelopen 10 jaar met gemiddeld 15% per jaar gegroeid en de verwachting van de grote werkgevers uit de regio is dat er in de komende jaren nog veel meer internationals nodig zijn om de innovatie en economische kracht van de Leidse regio op peil te houden. Om internationals beter te faciliteren is vanaf 2016 Expat Centre Leiden (ECL) in de huidige constructie met alle partners in de regio gestart met dienstverlening aan kenniswerkers. De basis van het ECL is goed op orde, maar met de COVID-19-crisis en de Brexit zijn er nieuwe maatschappelijke uitdagingen bijgekomen om beter (een bredere groep) internationals aan te trekken, te verwelkomen en te behouden. In 2021 is onderzoek gedaan naar de doorontwikkeling van het Expat Centre naar een International Centre waarbij is gekeken naar een uitbreiding
van services, dienstverlening en doelgroepen. Aanleiding is de visie internationalisering waarin dienstverlening en integratie & ontmoeting als speerpunten zijn benoemd. Deze thema’s kunnen bij uitstek door een International Centre opgepakt worden. Naar aanleiding van het onderzoek benutten we 2022 als overgangsjaar om de start van een International Centre verder op te lijnen met de regio en stadspartners, zodat er een structurele invulling komt voor de inbedding van (internationale) nieuwkomers in de stad.

4. Economic Board Zuid Holland
De Economic Board Zuid-Holland (EBZ) bestaat uit de 30 belangrijkste spelers uit de Zuid-Hollandse economie. Zowel uit bedrijfsleven, kennisinstellingen als overheid. Doel is om het Zuid-Hollandse bedrijfsleven toekomstbestendig en concurrerend in de Next Economy te maken. Deze strategie loopt langs twee paden:
1. Het vernieuwen van de economie.
EBZ creëert draagvlak en mobiliseert capaciteit op de grote transities waar onze economie voor staat: digitalisering, energietransitie, circulaire economie, voeding en gezondheid.
2. Het creëren van een excellent vestigingsklimaat.
Zuid-Holland is een aantrekkelijke plek om te wonen, werken, ondernemen en onderzoek te doen. Mobiliteit, een wendbare arbeidsmarkt (Human Capital), aantrekkelijke en bereikbare steden en een goed ondernemersklimaat zijn randvoorwaardelijk.

Leiden neemt deel aan deze samenwerking waarbij netwerk, denkkracht en lobby centraal staan. Onder de paraplu van de EBZ is de Groeiagenda tot stand gekomen. Hierin staan onze ambities voor de transformatie van het Leiden Bio Science Park naar een innovatiedistrict, de verstedelijkingsopgave en Leiden Verbindt (station en omgeving). Dit vraagt continue lobby en aandacht.

Effectindicatoren bij 3B Faciliteren en stimuleren van ondernemen

Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2022

2023

2024

2025

Doel 3B1 Sterker ondernemersklimaat

3B1.a  Aantal startende bedrijven in Leiden

1.718 (2017)

1.729 (2018)

1.650

1.675

1.700

1.725

Bedrijvenregister Zuid-Holland

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.

Beleidsterrein 3C Marketing en promotie

Doelen en prestaties bij 3C Marketing en promotie

Doel

Prestatie

3C1 Meer zakelijk en recreatief bezoek aan Leiden

3C1.1 Citymarketing en stimuleren toeristische aantrekkelijkheid

3C1.2 Faciliteren Centrummanagement Leiden en marketing- en activiteitencampagne binnenstad

3C1.3 Inspanningen en programmasturing Binnenstad

3C1.1 Citymarketing en stimulering toeristische aantrekkelijkheid
We zijn trots op onze stad en delen dit graag met anderen. Met de Visie Bezoekerseconomie hebben we hiervoor kaders geschetst die richting geven aan de vraag welke bezoekers we naar de stad willen trekken. We zetten ons in op bezoekers die komen voor de DNA van de stad: Stad van Ontdekkingen met kunst en cultuur. We willen dat de bezoeken duurzaam en inclusief zijn. Er moet een goede balans tussen leven en beleven geborgd worden voor omwonenden en bezoekers.

Leiden Marketing is de citymarketingorganisatie voor Leiden, gericht op het aantrekken van passende doelgroepen voor het toeristisch en zakelijk bezoek aan de stad, het aantal studenten, de uitbreiding van het aantal congressen en toename van de bestedingen en waardering voor de historische binnenstad van Leiden door bewoners en bezoekers.

De coronapandemie heeft effect op het aantrekken van bezoekers van buiten Leiden en het verblijfstoerisme. De focus zal de komende tijd grotendeels gericht zijn op het aantrekken van bewoners van de stad en omliggende regio voor een bezoek aan de activiteiten die Leiden te bieden heeft. Hiervoor wordt er via Regiomarketing tussen de marketingorganisaties uit de regio samengewerkt. Naast het binnenlands bezoek aan Leiden zal ook het bezoek uit België en Duitsland weer langzaam aantrekken.

Het jaar 2022 staat in het teken van European City of Science, waarbij Leiden het centrum van Europa is voor internationale wetenschappelijke congressen. Hoewel het nog onzeker is op welke wijze de congressector zich zal herpakken, nu de praktijk heeft geleerd dat het ook mogelijk is om via digitale bijeenkomsten op afstand ervaringen uit te wisselen, is al wel bekend dat veel van de congressen ook fysiek in Leiden zullen plaatsvinden. Leiden Marketing is een belangrijke partner in de organisatie van de activiteiten. Naast de congressen worden er ook veel evenementen in de stad en omliggende regio georganiseerd.

Het tarief voor de toeristenbelasting wordt voor 2022 verhoogd van 2,50 naar 3,50 per persoon per overnachting.

In 2022 gaan we de effecten van de bezoeken aan de stad monitoren met een data gestuurd systeem. Met de stadspartners en bewoners wordt bepaald welke data belangrijk zijn om te meten. Deze data geven zicht op de balans tussen leven en beleven in de stad. Hierdoor zal het een belangrijke bron worden van informatie voor adaptief beleid.

Watertoerisme

Havengebied
Voor het Havengebied worden, naast een optimalisatie van de functie Havenmeester, de voorzieningen voor de goede en gastvrije ontvangst van de bezoekers in de passantenhaven verder afgerond. Voor 2022 wordt ook het tarief voor de liggelden in de passantenhaven aangepast.

Veerpont over de Zijl
Door het bereiken van de pensioen-gerechtigde leeftijd van de veerman en het ontbreken van vervangend gekwalificeerd personeel, heeft DZB de exploitatie in 2021 moeten stoppen. De gemeente Teylingen heeft, mede namens de gemeente Leiden en Leiderdorp, de coördinatie van de exploitatie van de veerpont overgenomen van DZB. Voor het vaarseizoen 2022 vindt er een evaluatie van de werkwijze en exploitatie plaats.


3C1.2 Faciliteren Centrummanagement en marketing- en activiteitencampagne binnenstad
De gemeente Leiden en het Centrummanagement Leiden (CML) werken ook in 2022 samen verder aan het herstel van de economische vitaliteit van de binnenstad, die hard geraakt is door de coronacrisis. Blijven inzetten op het centrale doel van meer bezoekers (Leidenaren en inwoners regio), die om meerdere redenen naar onze binnenstad komen, daar vaker komen, langer verblijven en meer besteden is meer dan ooit noodzakelijk. CML en de gemeente werken daarvoor intensief samen in het Programma Binnenstad.

Vanuit de samenwerking met de overige handelshuispartners heeft CML een belangrijke rol om het herstel van de bezoekerseconomie, de culturele infrastructuur, de retail en de horeca aan te jagen. Dit doet zij door in 2022 onder andere in te zetten op de campagnes:
• Liever in Leiden (Koop Lokaal campagne)
• Trakteer jezelf op Leiden (Regionale campagne gericht op een dagje Leiden)
• Leiden Open (veilig open-houden Leidse binnenstad – alleen bij corona).

En door vorm te geven aan de volgende activiteiten:
• Leegstandsbestrijding (Parel zoekt ondernemer, pilot lege etalages, de juiste ondernemer op de juiste plaats)
• Landelijke retailacquisitie (bidbook) gericht op aantrekken nieuwe winkels
• Organisatie van bezoekersaantrekkende activiteiten (bijvoorbeeld WinterWonderWeken)
• Verbeteren informatievoorziening in de binnenstad gericht op meer kruisbestuiving tussen de verschillende economische functies.

3C1.3 Inspanningen en programmasturing Binnenstad 
Met het Programmaplan Binnenstad Leiden 2020 – 2024 is de economische visie op de binnenstad voor de komende jaren vastgelegd. Het Programma Binnenstad blijft de komende jaren werken aan een goed functionerende economie en vestigingsklimaat. De Leidse binnenstad is een plek waar bewoners en bezoekers veel waardering voor opbrengen. Een stad waar zij graag komen, hun geld besteden en het unieke en onderscheidende karakter en aanbod van Leiden beleven.

Op sommige momenten en op sommige plekken wordt ingezet op meer bestedingen en meer bezoekers. En op andere momenten en plekken wordt ingezet op minder bezoekers en het bewaren van de rust. Het programma heeft een verbindende functie voor de balans tussen vitaliteit en leefbaarheid. En ook draagt het stimuleren van onderlinge verbindingen tussen kennis, cultuur, duurzaamheid en gebiedsontwikkelingen bij aan het op peil houden en verder ontwikkelen van het binnenstedelijk aanbod

Leiden wil een toegankelijke binnenstad zijn en blijven, die goed bereikbaar is en met een compleet en inclusief aanbod van stedelijke functionaliteiten. Voor een grote diversiteit van doelgroepen. Het programma draagt er ook aan bij dat deze functionaliteiten op een duurzame manier worden doorontwikkeld, in aansluiting op de hedendaagse innovaties.

In het jaarlijkse uitvoeringsprogramma staan de inspanningen beschreven die de vitaliteit, leefbaarheid, mobiliteit en duurzaamheid van de binnenstad bevorderen. Vanuit een consistente koers is er een aantrekkelijk winkel- en horeca aanbod en culturele programmering voor diverse doelgroepen in de binnenstad gerealiseerd. Dit moet op peil blijven. Mede door de impact van corona vraagt dit om proactieve inspanningen, ter bestrijding van leegstand en/of een minder (divers) aanbod. Vanuit bredere opgaves zijn er inspanningen op het gebied van duurzame stadslogistiek, autoluwe binnenstad, verdere vergroening en duurzame horeca.

In en rondom de binnenstad zijn verschillende locaties in ontwikkeling of in voorbereiding zoals Centrumroute, Stationsgebied, Energiepark, Meelfabriek en Kaasmarkt. Het programma draagt bij aan deze ontwikkelingen en zorgt voor onderlinge verbinding. Ook draagt het programma bij aan de connectie met de omringende gebieden en ontwikkelingen zodat het stadsbrede profiel van Leiden wordt versterkt.

Effectindicatoren bij 3C Marketing en promotie

Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2022

2023

2024

2025

Doel 3C1 Meer zakelijk en recreatief bezoek aan Leiden

3C1.a  Aantal arbeidsplaatsen in de bezoekerseconomie

11.082 (2017)
11.229 (2018)

11.615( 2019)

11.400

11.500

11.600

11.700

Bedrijvenregister Zuid-Holland

3C1.b Aantal arbeidsplaatsen in de Leidse binnenstad

18.107 (2017)

18.550 (2018)

19.200 (2019)

15.600

15.800

16.000

16.200

Bedrijvenregister Zuid-Holland

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.

Beleidsterrein 3D Circulaire Economie

Doelen en prestaties bij 3D Circulaire Economie

Doel

Prestatie

3D1 Circulaire Economie

Gemeente Leiden wil conform nationale doelen in 2050 een circulaire economie gerealiseerd hebben en daartoe inwoners en bedrijvigheid in Leiden stimuleren om circulair te consumeren en produceren. In een circulaire economie stuurt het economisch systeem op zo min mogelijk verspilling van grondstoffen en behouden grondstoffen maximaal hun waarde

3D1.1 Transitie naar circulaire bouw, infrastructuur en gebiedsontwikkeling

3D1.2 Van afval naar materiaalstromen

3D1.3 Maatschappelijk verantwoord inkopen

3D1.1 Transitie naar circulaire bouw, infrastructuur en gebiedsontwikkeling

De bouw- en sloopsector is verantwoordelijk voor 50% van het totale Nederlandse grondstoffengebruik, 40% van het totale energieverbruik en 40% van al het afval. Daarmee is de keten verantwoordelijk voor 35% van alle CO2-emissies. Aangezien Leiden juist komende jaren veel zal bouwen, bereiken we een groot effect door een circulaire werkwijze in gebiedsontwikkeling (bouw, GWW en infra) te stimuleren. Door circulaire woningbouw kunnen we tot 2030 net zoveel CO2 besparen als de jaarlijkse uitstoot van de gehele Leidse gebouwde omgeving.
De doelstelling is om in 2023 gemeentelijke bouwprojecten 100% circulair uit te vragen en daarna ook sturende instrumenten voor derden te ontwikkelen. Daartoe onderzoeken en stimuleren we de mogelijkheden en instrumenten voor circulaire bouw in de gemeentelijke bouwketen en stimuleren we partners in de stad zoals woningcorporaties om circulair te bouwen. Met kennisinstellingen, commerciële partijen, regionale partners, landelijk met andere gemeenten en grote uitvragers van bouwprojecten werken we samen om kennis, handelingsperspectieven en successen te delen zodat we elkaar kunnen versterken in deze grote opgave.

3D1.2 Van afval naar materiaalstromen
Om een circulaire economie te bereiken, stimuleren we innovatieve bedrijvigheid en onderlinge kennisdeling over kansen en belemmeringen voor het sluiten van materiaalstromen. We ontwikkelen en organiseren sessies waarin ondernemers, organisaties en individuen hun goede ideeën kunnen presenteren en daarbij kunnen aangeven welke ondersteuning zij nodig hebben om dit in te vullen. Met de subsidieregeling Circulair Verwaarden ondersteunen we initiatieven financieel. Op die manier ontwikkelen we samen met koplopers in de stad gedeelde kennis over kansen en vergroten we ons inzicht in de benodigde ondersteuning vanuit de gemeente.
Naast dit proces met de stad onderhouden we relaties met kennisinstellingen, andere overheden en maatschappelijke partners en laten we onderzoeken en begeleidingstrajecten uitvoeren om hiermee goed in te kunnen spelen op de economische kansen van circulaire economie voor Leiden.

3D1.3 Maatschappelijk verantwoord inkopen
De gemeente koopt jaarlijks voor honderden miljoenen in aan werken, diensten en producten. Door bij deze inkooptrajecten rekening te houden met maatschappelijke impact naast rechtmatigheid en doelmatigheid, dragen we via de markt direct bij aan de maatschappelijke doelen waar we als gemeente ook beleidsmatig aan werken. Door het goede voorbeeld te geven laten we zien hoe het kan. Maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI) is overigens breder dan circulair gebruik van grondstoffen en gaat ook over SROI, Internationale Sociale Voorwaarden, biobased inkopen, milieuvriendelijk inkopen (waaronder zero emissie), innovatiegericht inkopen en MKB-vriendelijk inkopen. In 2022 geven we gericht invulling aan welke MVI-doelen we willen behalen met welk soort inkooptrajecten.

Effectindicatoren bij 3D Circulaire economie
Een circulaire economie is een economie waarin materialen zo hoogwaardig mogelijk worden hergebruikt. Dat betekent meer aandacht voor gebruik in plaats van bezit, voor reparatie en voor recycling. Dat levert dus ook meer banen op in deze sectoren, vandaar dat dit één van de effectindicatoren is. Tegelijkertijd verwachten we dat bedrijven en consumenten minder materialen als restafval weggooien: via gescheiden inzameling (of nascheiding) kunnen grondstoffen immers gerecycled worden. De hoeveelheid restafval van consumenten is bekend en kan als effectindicator gebruikt worden. Tenslotte verwachten we effect van de beleidsinzet op de aparte thema’s, waarbij ‘bouw’ en ‘MVI’ nog niet gedekt zijn door bovenstaande indicatoren. Daarom wordt het aandeel gemeentelijke uitvragen voor bouwprojecten gemeten, waarbij het thema ‘circulariteit’ is toegepast volgens de MVI-zelfevaluatietool.

Effectindicatoren bij 3 D Circulaire Economie

Effectindicator

Realisatie

Voorlopige streefwaarden

Bron

 

2022

2023

20234

2025

3D1.a Kilogram huishoudelijk restafval per inwoner

242 (2016)

220 (2017)

216 (2018)

1508

150*

150*

150*

CBS

3D1.b Aantal arbeidsplaatsen in de circulaire economie**

610 (2017)

615 (2018)

651 (2019)

673

687

701

715

Werkgelegen-heids- en bedrijvenregister Zuid-Holland

3D1.c Aandeel circulaire uitvragen bouw

17% (2019)

555

75%

100%

100%

MVI-Zelfevaluatietool SP71***

* Streefwaarde voor 2022 is geëxtrapoleerd uit bestaand beleid; voor de periode na 2022 is nog geen aanvullend beleid aangenomen en is de streefwaarde voor afval daarom niet verder gedaald. **Betreft Leidse banen in sectoren die te maken hebben met verhuur, verkoop van 2ehands artikelen, reparatie en recycling*** De beoordeling van MVI-criteria en selectie van relevante uitvragen voor deze indicator is niet volledig objectief. Daarom is deze waarde indicatief.

Kaderstellende beleidsstukken

Onderstaand overzicht omvat de afgelopen 5 jaar.

  • Heldere gemeentelijke (tussen) doelen voor het LBSP (RV 20.0041)
  • Vaststellen Horecavisie (RV 20.0104)
  • Aanbevelingen Rekenkamercommissie Leiden-Leiderdorp over het Leiden Bio Science Park (RV 20.0126).
  • Vaststelling ruimtelijke strategie Bedrijventerreinen 2020-2030 (RV 20.0080)
  • Visie internationalisering 2020 (RV 20.0051)
  • Uitvoeringsbesluit LBSP Duurzame Reconstructie Openbare Ruimte en Infrastructuur (RV 20.0029)
  • Evenementenbeleid Leiden 2020 (RV 20.0008)
  • Kaderstellende strategie 'Op weg naar een circulair Leiden' (RV 20.0005)
  • Uitvoeringsbesliit LBSP Duuzame Reconstructie openbare Ruimte en infrastructuur (RV 20.0029)
  • Kaderstellende strategie 'Op weg naar een circulair Leiden' (RV 20.0005)
  • Uitvoeringsbesluit Biodivers LBSP (RV 19.0085)
  • Programmaplan Binnenstad 2020-2024 (RV 19.0148)
  • Uitbreiding functies Horeca I en consumentverzorgende dienstverlening in de Haarlemmerstraat-Oost (RV 19.0057)
  • Kaderbesluit LBSP Duurzame Reconstructie Openbare Ruimte en lnfrastructuur (RV 19.0034)
  • Uitvoeringsprogramma Binnenstad 2019 (RV 19.007)
  • Wijzigingsvoorstel Marktverordening Leiden 2015 na inspraak (RB 18.0121)
  • Verordening op de heffing en invordering van toeristenbelasting 2019 (RV 18.0103)
  • Verordening op de heffing en invordering van markt- en staangeld 2019 (RV 18.0104)
  • Beschikbaar stellen oorbereidingskrediet voor ontwikkeling Entreegebied LBSP ( RV 18.0070)
  • Nota van Uitgangspunten herontwikkeling Pesthuiscomplex ten behoeve van de verkoop door Rijksvastgoed. (RV 18.0075)
  • SRON; beschikbaar stellen van krediet ten behoeve van grondaankoop voor de hoofdvestiging SRON en het verstrekken van een meerjarige tegemoetkoming in de huisvestingslasten aan SRON ter compensatie van hun erfpachtcanon. (RV 18.0008)
  • Bedrijfs- en Pleziervaartuigenverordening Leiden 2017 (RV 18.0017)
  • Winkelnota Leidse binnenstad 2018 – 2021 (RV 17.0075)
  • Tussentijdse partiële herziening van de ruimtelijk-economische horecavisie Nieuwe Rijngebied (RV 17.0074)
  • Verordening op de heffing en invordering van markt- en staangeld 2018 (RV 17.0085)
  • InnovationQuarter: de deelname UNIQ BV en kapitaalstortingen (RV 17.0091)

Programmakosten

Economie
bedragen x 1.000,-

 

Rekening
2020

Begroting
2021

Begroting
2022

Meerjarenraming

2023

2024

2025

Ruimte om te ondernemen

Lasten

1.939

2.278

1.375

1.069

1.068

1.059

 

Baten

-203

-315

-514

-514

-514

-514

Saldo

 

1.736

1.963

862

555

555

545

Faciliteren/Stimuleren van ondernemen

Lasten

3.909

4.918

4.502

3.186

2.841

2.789

 

Baten

-131

-117

-119

-3

-3

-3

Saldo

 

3.778

4.802

4.383

3.183

2.837

2.786

Marketing en promotie

Lasten

2.401

2.388

2.491

2.655

2.487

2.487

 

Baten

-422

-508

-1.177

-1.377

-1.499

-1.499

Saldo

 

1.979

1.880

1.314

1.278

988

988

Circulaire Economie

Lasten

527

1.018

751

749

749

704

 

Baten

0

0

0

0

0

0

Saldo

 

527

1.018

751

749

749

704

Programma

Lasten

8.776

10.603

9.120

7.659

7.146

7.039

 

Baten

-757

-940

-1.810

-1.894

-2.016

-2.016

Saldo van baten en lasten

 

8.019

9.663

7.309

5.765

5.130

5.023

Reserves

Toevoeging

605

605

605

605

605

605

 

Onttrekking

-992

-2.534

-1.200

-1.200

-1.200

-1.105

Mutaties reserves

 

-387

-1.929

-595

-595

-595

-500

Resultaat

 

7.632

7.734

6.714

5.170

4.535

4.523

Budgettaire ontwikkelingen
De daling van de lasten en/of de stijging van de baten worden onder andere veroorzaakt door de indexering van budgetten, doorrekening van de kostenverdeelstaat en de kapitaallasten die zijn berekend vanuit het meerjareninvesteringsplan 2022-2025. Beleidswijzigingen met financiële consequenties worden hierna per beleidsterrein toegelicht.

Beleidsterrein Ruimte om te ondernemen
De lasten nemen naar 2022 met ruim 900.000 euro af. In 2021 is 150.000 beschikbaar voor de bedrijventerreinen strategie vanuit het FPDS, 50.000 beschikbaar voor de winkelnota binnenstad, 73.750 voor de ecoglazen voor 3 oktober, 155.000 voor het verplaatsen van de weekmarkt en bijna 400.000 onderbesteding 2020 voor de regionale economische agenda (EA071).

Beleidsterrein Faciliteren/stimuleren van ondernemen
De lasten nemen naar 2022 met 370.000 euro af. In 2021 is 370.000 (van de totaal 500.000 euro) beschikbaar voor European City of Science, 225.000 beschikbaar als cofinanciering voor de samenwerking tussen gemeente, de universitaire Onderzoeksgroep ‘Musea, Collecties en Samenleving’ / LeidenGlobal en de uitrol van Eduroam in de publieke buitenruimte en 170.000 beschikbaar voor de uitvoering strategisch plan LBSP door de stichting LBSP (onderbesteding 2020). In 2022 is 285.000 extra beschikbaar voor de programmatische aanpak van de vele ruimtelijke projecten op het LBSP. Hiernaast zitten er diverse kleinere verschillen in kapitaallasten en overheadskosten.

Beleidsterrein Marketing en promotie
De baten toeristenbelasting zijn in 2021 verlaagd naar 500.000 ivm de coronacrisis, de begrote baten 2022 nemen met 670.000 toe. De lasten nemen met 100.000 toe. De lasten voor citymarketing zijn in 2021 ook verlaagd tot 500.000 euro en deze nemen in 2022 toe met bijna 500.000 euro. De investeringsruimte binnen programma Binnenstad is in 2021 400.000 euro hoger dan in 2022 vanuit de resultaatbestemming vanuit 2020.

Beleidsterrein Circulaire economie
De begrote lasten nemen naar 2022 met ruim 400.000 euro af. In het programma circulaire economie namen de lasten in 2022 af met 30.000 euro ten opzichte van 2021. Daarnaast was het beschikbare budget in 2021 eenmalig hoger door onderbestedingen in 2020 met name op het thema ‘verwaarden van materiaalstromen’. Dit incidentele budget (385.000 euro) zal niet volledig in 2021 besteed worden, maar over meerdere jaren ingezet worden. Hiernaast zitten er diverse kleinere verschillen in overheadskosten.

Reserves

Reserves programma 3
bedragen x 1.000,-

 

Rekening
2020

Begroting
2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Reserve programma Binnenstad P3

Toevoeging

605

605

605

605

605

605

 

Onttrekking

-554

-1.014

-605

-605

-605

-605

Saldo

 

51

-409

0

0

0

0

Reserve economische impulsen Kennisst P3

Toevoeging

0

0

0

0

0

0

 

Onttrekking

-100

-501

0

0

0

0

Saldo

 

-100

-501

0

0

0

0

reserve grondexploitaties P3

Toevoeging

0

0

0

0

0

0

 

Onttrekking

0

-42

-50

-50

-50

0

Saldo

 

0

-42

-50

-50

-50

0

Reserve Duurzame Stad P3

Toevoeging

0

0

0

0

0

0

 

Onttrekking

-338

-978

-545

-545

-545

-500

Saldo

 

-338

-978

-545

-545

-545

-500

Reserves programma 3

 

-387

-1.929

-595

-595

-595

-500

Reserve programma Binnenstad (P3)
Voor programma Binnenstad wordt in 2022 605.000 euro gestort en onttrokken.

Reserve economische impulsen en kennisstad (P3)
Geen.

Reserve grondexploitaties (P3)
Voor de Provada wordt in 2022 50.000 euro onttrokken.

Reserve Duurzame Stad (P3)
Conform geactualiseerd Financieel Perspectief Duurzame Stad (FPDS). Voor het programma circulaire economie wordt in 2022 545.000 euro onttrokken.

Investeringen

Prestatie

Omschrijving prestatie

Omschrijving investering

Categorie

nieuw / vervanging

Bijdrage derden/ reserves

2022

2023

2024

2025

          

03A101

Regionale en lokale beleidsontwikkeling

Elektr.installatie centrummarkt 2022

Econ.

V

-

314

-

-

-

03A101

Regionale en lokale beleidsontwikkeling

Elektrische inst vrijdagmarkt Kopermolen

Econ.

V

-

52

-

-

-

03A101

Regionale en lokale beleidsontwikkeling

Elektrische installatie donderdagmarkt

Econ.

V

-

-

-

51

-

03B101

Faciliteren bedrijvigheid, starters en ondernemerschap in Leiden

Reconstructie Diamantplein

Maatsch.

V

93

93

-

-

-

03C103

Programmasturing Binnenstad

Programmaplan Binnenstad 2022 - 2025

Maatsch.

N

1.815

605

605

605

-

 

Totaal programma 3

   

1.908

1.063

605

656

-

In bovenstaand overzicht staan de investeringen zoals deze zijn opgenomen in het investeringsplan 2022-2025. In paragraaf 4.2.2 Investeringen wordt de ontwikkeling van de kapitaallasten toegelicht en staat een overzicht met te voteren kredieten.

Subsidies

 

subsidiestaat 2021

subsidiestaat 2022

Subsidie saldo

1.842.315

1.497.310

Het volledige subsidie-overzicht is opgenomen in paragraaf 3.2.8 subsidies.