Programmabegroting 2021

Beleidsterrein 8A Cultuur

De gevolgen van de Coronacrisis
Het was / is stil in de stad. Geen voorstellingen, geen concerten, geen festivals. Gesloten musea en dichte deuren bij de schouwburg. Ook in de actieve kunstbeoefening alles on hold. De bloeiende amateurkunst sector is volledig tot stilstand gekomen. Duizenden leden van o.a. de door ons gesubsidieerde koren, fanfares, toneelverenigingen zaten / zitten thuis. En ook op cultuur educatief gebied kon gedurende langere tijd vrijwel niets. Buiten het gemis van het actief dan wel passief kunnen beleven van cultuur, is er de enorme financiële schade. Bij vrijwel alle culturele instellingen waren / zijn de inkomsten vrijwel nul, terwijl de vaste lasten doorlopen.

Hoe gaat 2021 er voor de cultuur sector uitzien? Als gemeente willen we uiteraard de culturele infrastructuur in de stad behouden. Cultuur is niet voor niets een van de pijlers onder onze stadsvisie “Leiden, Stad van Ontdekkingen”. Een aantal factoren hierin is nog onzeker:

  • De mate van compensatie voor de financiële gevolgen van de Coronacrisis door de Rijksoverheid.
  • De bereidheid van het publiek om weer als vanouds theaters, festivals en concerten te bezoeken, ook wanneer de belemmerende maatregelen om het virus te bestrijden zijn komen te vervallen.
  • De inzet van vrijwilligers uit met name de oudere leeftijdsgroep.
  • De ontwikkeling van de congresmarkt. Voor instellingen als de Stadsgehoorzaal of de Pieterskerk zijn grote (internationale) congressen van groot belang om een sluitende exploitatie te kunnen realiseren.

Op basis van de door het College op 14 juli jl. vastgestelde “Tijdelijk Regeling Compensatie Cultuur en Corona” richten we ons op maatregelen om de financiële gevolgen van de pandemie voor de (grotere) culturele instellingen zoveel mogelijk te beperken.

Kortom 2021 zal voor de cultuursector geen makkelijk jaar worden. We moeten alle zeilen bijzetten om het rijke culturele aanbod van voor de Coronacrisis ook in 2021 te kunnen behouden.

Cultuurnota
In 2021 wordt de uitvoering van de Cultuurnota verder ter hand genomen. Afgelopen jaar hebben we de speerpunten van de Cultuurnota verwerkt in de nieuwe UVOK’s en bij de toekenning van subsidies. Daarnaast werden met de vaststelling van de Cultuurnota ook twee nieuwe budgetten ingezet: 70.000,= voor nieuwe initiatieven die bijdragen aan inclusieve cultuur met een groter bereik en 75.000,= voor culturele initiatieven die integratie bevorderen. In 2021 gaan voor beide budgetten subsidieregelingen gelden, die aan de raad zullen worden voorgelegd.

Cultuurfonds Leiden
Het Cultuurfonds Leiden zet zich in om de samenwerking tussen cultuur en andere sectoren aan te jagen. Recent is de nieuwe cultuurmakelaar (Guido Marchena) aan de slag gegaan. De opdracht aan de nieuwe cultuurmakelaar is vooral gericht op de samenwerking en onderlinge versterking van de beide pijlers onder het gemeentelijke stadsprofiel, namelijk kennis en cultuur.

Cultuurcoaches
De Cultuurcoaches richten hun activiteiten komende tijd op de wijken Mors, Slaaghwijk, Noord en Zuid-West. Zij zullen een bijdrage leveren aan ‘Verwonder om de hoek’ en zich richten op kinderen en andere doelgroepen zoals ouderen. Daarnaast zullen ze cultuur en zorg met elkaar verbinden en inzetten op het vergroten van diversiteit van het publiek van de culturele instellingen en organisaties in de stad.

BplusC
BplusC werkt aan vernieuwing van activiteiten, diensten en vestigingslocaties, op basis van een Uitvoeringsovereenkomst 2019/2021. Prestatieafspraken maken deel hiervan uit. De grote lijn is dat BplusC zich méér richt op het aanbieden van diensten en activiteiten voor kinderen, jongeren en mensen met taal- en/of andere (sociaal-economische) achterstanden.

De gebouwen van BplusC (en met name interieur en meubilair) zijn dringend toe aan renovatie en vernieuwing. Op dit moment beschikt BplusC over onvoldoende budget om dit bekostigen. Gemeente en BplusC werken samen aan een plan waarbij BplusC minder panden in de binnenstad huurt. Hierdoor moet financiële ruimte ontstaan om in de toekomst wel onderhoudslasten te kunnen dragen en ook bibliotheekdiensten en kunstactiviteiten te kunnen aanbieden in méér Leidse wijken.

Aanbesteden cultuur educatieve activiteiten
De voorbereiding is gestart om vanaf 1 januari 2022 een deel van de subsidie voor cultuur educatieve activiteiten via aanbesteding of tendering toe te kennen. Dit moet eraan bijdragen dat met name het aanbod wordt versterkt voor kinderen, jongeren en mensen met taal- of andere vormen van achterstand. En aan méér samenwerking, zowel binnen de cultuursector, als tussen cultuur, welzijn en zorg. Dit sluit aan op de doelen uit de Cultuurnota 2020.

Stichting Cultuurkwartier Leiden
Directeuren en ondernemers in het Cultuurkwartier hebben de Stichting Cultuurkwartier Leiden opgericht, met als doel: versterking van de samenwerking tussen culturele instellingen en bedrijven (w.o. horeca en winkels) en gezamenlijke programmering, met uitingen van erfgoed en (beeldende en uitvoerende) kunsten in de openlucht. Het Cultuurkwartier loopt ruwweg (vanuit Station Leiden CS gezien) van Museum Volkenkunde (Wereldculturen) naar Lammermarkt, Lakenhal, De Nobel e.a., Leidse Schouwburg, Rijksmuseum Boerhaave, Kijkhuis, Volkshuis, Stadsgehoorzaal, Trianon, Pieterskerk, Rijksmuseum van Oudheden naar Hortus Botanicus.

Energiepark
De gebiedsvisie voor het Energiepark (rondom de energiecentrale) voorziet in herontwikkeling tot een gemengd stadsdeel voor wonen en werken (w.o. ambachten), in combinatie met sociale en culturele functies, naast verdere ‘vergroening’ als onderdeel van Singelpark. Met name het industriële erfgoed/vastgoed in dit gebied leent zich bij uitstek voor nieuwe functies op het gebied van kunst en cultuur.

Leiden, European City of Science 2022
Leiden is Europese Kennisstad in het jaar 2022. Tot de belangrijke kennisinstellingen van Leiden behoren de grote musea/erfgoedinstellingen. Voor culturele instellingen is een belangrijke rol is weggelegd in de programmering. Meta Knol, directeur van Museum De Lakenhal, is in de tweede helft van 2020 aan de slag als ‘kwartiermaker’ van het evenement.

Leiden4 GlobalGoals 
De gemeente Leiden heeft zich in de zomer van 2019 aangesloten bij het landelijke netwerk ‘Gemeenten4GlobalGoals’ van de VNG. Gezamenlijk zetten de aangesloten gemeenten zich in om ‘duurzame doelen’ te bereiken die in 2015 op wereldschaal in VN-verband zijn vastgelegd. Hiertoe behoren ook doelen als inclusie en diversiteit, die onderdeel zijn van de Leidse Cultuurvisie 2020, ‘De Kracht van de Stad’. Vandaar dat het project ‘Leiden4GlobalGoals’, ook krachtig wordt ondersteund vanuit het cultuurbeleid.

Doelen en prestaties bij 8A Cultuur

Doel

Prestaties

8A1. 1. Sterke culturele basisinfrastructuur, voor alle hierbij behorende prestaties kwalitatief hoogstaand, divers en inclusief

8A1.1. Ondersteunen en mogelijk maken voorstellingen en optredens podiumaanbod

8A1.2 Ondersteunen en mogelijk maken museaal aanbod

8A1.3 Ondersteunen en mogelijk maken educatief aanbod

8A1.4 Ondersteunen en mogelijk maken beeldende kunst (in de openbare ruimte)

8A1.5 Ondersteunen amateurkunstverenigingen

8A1.6 Ondersteunen lokale media

8A1.7 Ondersteunen projecten voor diversiteit, toegankelijkheid, ander publieksbereik, spreiding in de stad

8A1.8 Exploitatie Stedelijk museum De Lakenhal

8A2. Cultuur draagt bij aan maatschappelijke doelen door culturele activiteiten

8A2.1 Stimuleren en ondersteunen netwerkvorming en kennisontwikkeling cultuur- en zorgsector

8A2.2 Stimuleren en ondersteunen dat cultuur bij draagt bij aan integratie nieuwkomers

8A2.3 Onderzoek en stimuleren grotere toegankelijkheid cultuur voor smalle beurs en jongeren

8A3. Leiden onderscheidt zich (inter)nationaal met kennis en cultuur

8A3.1 Versterken unieke weefsel kennis en cultuur door Pilgrimjaar, ECS 2022

8A3.2 Cultuureducatie icm natuur- en milieueducatie om de hoek

8A1.1. Ondersteunen en mogelijk maken voorstellingen en optredens podiumaanbod
Met de grote(re) instellingen worden de subsidieafspraken vastgelegd in bij de subsidiebeschikkingen behorende uitvoeringsovereenkomsten. Met de kleinere instellingen worden de afspraken vastgelegd in subsidiebeschikkingen.

  • De Leidse Schouwburg heeft primair tot taak een representatieve doorsnee van het landelijke professionele theateraanbod te vertonen. Zij besteden tevens aandacht aan (lokaal) amateurtheater en specifiek op Leiden gerichte culturele activiteiten. In samenwerking met andere Leidse culturele instellingen bieden ze een breed en gevarieerd aanbod van professioneel en amateurtheater . Om mensen die de schouwburg zelden bezoeken te interesseren worden specifieke programma’s aangeboden, variërend van wetenschapscolleges tot het “Festival van het levenslied”.
  • In de Stadsgehoorzaal wordt de muziek in een zo breed mogelijk programma aangeboden. Alle soorten klassieke muziek, uit alle mogelijke stijlperiodes komen in de Stadsgehoorzaal aan bod, zowel uitgevoerd door professionele als door amateurmusici.
  • Theater Ins Blau is een compact theater en een creatieve broedplaats in het centrum van Leiden. Het vlakkevloertheater, met 200 stoelen, biedt een afwisselend aanbod van zowel professionele als amateurgezelschappen
  • Het Muziekcentrum Gebr. de Nobel zorgt voor een breed en divers aanbod van popmuziek met kwaliteit en vernieuwing.
  • De overige podia in de stad (waaronder Hothouse, de X, BplusC (Volkshuis, Kapelzaal en Q-bus), Open Lucht Theater Leidse Hout en de Pieterskerk verzorgen een muziekprogrammering in diverse genres (popmuziek, klassieke muziek, jazz en wereldmuziek, koormuziek, orgel- en oude muziek).
  • Het muziektheatergezelschap de Veenfabriek heeft Leiden als vestigingsplaats en speelt regelmatig producties in onze stad. Het theatergezelschap heeft als stadspartner/maker een rol bij cultuurprojecten in Leiden. PS|theater is hét stadsgezelschap van Leiden, zij spelen een belangrijke rol in het bieden van theatervoorstellingen in de diverse wijken van de stad. PS|Theater ontvangt vanaf 2021 daarom een jaarlijkse subsidie van € 75.000 en zal in 2021 en 2022 daarnaast € 50.000 aanvullend ontvangen. Dit wordt in de decemberwijziging financieel verwerkt. Daarnaast ondersteunt de gemeente gezelschappen / theater , Fields of Wonder; Kassett en De Generator.
  • Op het gebied van dans wordt op basis van het Makersstipendium Dance Company The Kitchen en Dansblok ondersteund. Ook buiten de podia zijn deze makers actief en kunnen op locatie culturele activiteiten worden beleefd.
  • Het Leiden International Film Festival is een steeds bekender wordend film event, dat ook bezoekers van buiten Leiden trekt. Het “kleine zusje” Leiden International Short Film Experience begint steeds meer aan bekendheid te winnen.
  • In samenwerking met een groot aantal festivals, musea, organisatoren en theatermakers is er gedurende het voorjaar een rijk aanbod van culturele projecten. Toonaangevend zijn o.a. de Hofjesconcerten, Beelden in Leiden, Fields of Wonder met het Van Rijnfestival en het Openlucht Hotel, Schemerstad, etc. Een jaarlijkse kunstroute waaraan vele kunstenaars een bijdrage leveren door hun atelier open te stellen voor het publiek. De door studentenverenigingen georganiseerde Museumnacht en het Stukafest dragen bij aan de zichtbaarheid van makers in stad. En tijdens de Nacht van Ontdekkingen gaan de bezoekers in de historische binnenstad van Leiden op ontdekkingstocht naar nieuwe kennis, kunst, muziek, en revolutionaire uitvindingen.

8A1.2 Ondersteunen en mogelijk maken museaal aanbod
Buiten de gemeentelijke musea (Museum De Lakenhal en Molenmuseum De Valk) ondersteunen we het Japanmuseum SieboldHuis, alsmede Het Wevershuisje. Met de Rijksmusea vindt regelmatig overleg plaats, met name ook in voorbereiding op ECS 2022.

Centraal Museumdepot
Het Nationaal Museum voor Wereldculturen (w.o. Volkenkunde), Rijksmuseum Boerhaave en Museum De Lakenhal werken aan een plan om hun collectiedepots samen te voegen tot een collectiegebouw/ -centrum voor kunst en kennis, mogelijk in Leiden. Het museumdepot zal de collecties van de musea bijeenbrengen en beter toegankelijk maken voor bezoek, onderzoek en conservering. Een nieuw, centraal collectiegebouw biedt kansen voor samenwerking met Leidse kennisinstellingen (Universiteit, HBO, MBO) op het gebied van onderwijs en onderzoek. In vervolg op een haalbaarheidsstudie werkt een projectteam van de musea het plan nu verder uit in een programma van eisen/wensen. In overleg met de gemeente Leiden worden verschillende locaties verkend. Na de haalbaarheidsstudie, een eerste concept, ruimtelijk programma en kostendoorrekening in 2020, worden in 2021 nadere besluiten verwacht over de voortgang van het project.

8A1.3 Ondersteunen en mogelijk maken educatief aanbod
Een aantal culturele instellingen in Leiden verzorgt het cultuureducatief aanbod (zoals BplusC, de Cultuureducatiegroep, Ars Aemula Naturae en de jeugdtheaterscholen). Onder schooltijd voor leerlingen van de Leidse scholen. Of na schooltijd voor zowel jeugd als volwassenen.

8A1.4 Ondersteunen en mogelijk maken beeldende kunst (in de openbare ruimte)
In 2021 zal de Beeldentuin van Frans de Wit in het Ankerpark af zijn. Ook via de Vrienden van het Singelpark worden op diverse plekken beelden geplaatst. Daarnaast worden komend jaar de resultaten van het Lucas van Leyden Fonds zichtbaar. Het Lucas van Leyden Fonds heeft van 2018-2020 jaarlijks € 250.000 ontvangen, 2021 is het laatste jaar en wordt 150.000 subsidie beschikbaar gesteld. De resterende € 100.000 wordt voor PS|Theater beschikbaar gesteld. Dit wordt in de decemberwijziging financieel verwerkt.

8A1.5 Ondersteunen amateurkunstverenigingen
De ‘Deelverordening Amateurkunst Subsidies’ is begin 2020 hernieuwd en vereenvoudigd. Gemiddeld maken zo’n 65 amateurkunstgezelschappen van de subsidieregeling gebruik. Eens in de twee jaar wordt het Leids Amateurkunst Festival georganiseerd. De amateurkunst sector wordt ondersteund door het Centrum voor Amateurkunst.

8A1.6 Ondersteunen lokale media

  • Lokale publieke omroep. Na een lang proces heeft Commissariaat voor de Media (CvdM) de stichting Lorelei/Sleutelstad aangewezen als de lokale omroep voor Leiden voor de periode tot en met december 2023. De lokale omroep heeft na een intensieve verbouwing een nieuwe kantoor- en studioruimte betrokken en werkt aan de verdere ontwikkeling van de organisatie.
  • Het Leids Mediafonds is een initiatief van de gemeente Leiden, maar is een onafhankelijke stichting die functioneert op afstand van de gemeente Leiden. Het is het eerste regionale fonds in Nederland dat geheel onafhankelijk een stimulans is voor lokale en regionale journalistiek. Het bestuur van het Leids Mediafonds bestaat uit vijf leden, die op grond van hun ervaring in de journalistiek / communicatie zijn benoemd. In 2020 heeft een evaluatie van het fonds plaatsgevonden. 2021 is (vooralsnog) het laatste jaar waarin financiële middelen (100.000,=) voor het fonds in de begroting zijn opgenomen.

8A1.7 Ondersteunen projecten voor diversiteit, toegankelijkheid, ander publieksbereik, spreiding in de stad
In de cultuurnota wordt van alle gesubsidieerde instellingen gevraagd meer aandacht aan diversiteit en inclusiviteit te besteden. Dat wordt zowel bij de reguliere subsidies als bij de incidentele subsidies uitgevraagd. Voor 2021 wordt met diverse initiatiefnemers gesproken over projecten die gaan over de combinatie cultuur en de wijk, de zorg, nieuwkomers en cultuur op straat.

8A1.8 Exploitatie Stedelijk museum De Lakenhal
Na een druk eerste half jaar eind 2019 met de heropening en de Jonge Rembrandt tentoonstelling, een stil 2020 vanwege het Coronavirus, hoopt Museum De Lakenhal dat het geprognosticeerd gemiddeld aantal bezoekers gehaald zal worden. Maar bovenal dat een bezoek daadwerkelijk een verrijking voor de bezoeker kan betekenen. Museum De Lakenhal zal vanaf 2021 sterker inzetten op de thema’s “Leiden in de wereld” en “Het empathisch museum”. Dit heeft onder andere gevolgen voor de programmering, educatieve programma’s en de organisatie.

Begin 2021 zal de tentoonstelling Claudy Jongstra nog lopen over duurzaamheid en de relatie met de Leidse Lakengeschiedenis en zintuigelijk ervaren. In het voorjaar en de zomer wordt de tentoonstelling Raarrr! voorzien, die geheel samengesteld wordt door het publiek. Voor het najaar wordt een Open Call uitgeschreven over het thema “groeiverslaving”.

8A2.1 Stimuleren en ondersteunen netwerkvorming en kennisontwikkeling cultuur- en zorgsector
In 2020 zijn de nieuwe cultuurcoaches gestart, waarvan 1 fte zich vooral met cultuur en zorg zal bezighouden. Het netwerk krijgt in 2021 verder vorm, waarbij eerst gewerkt wordt aan een goede bemiddeling tussen vraag en aanbod (waarschijnlijk via een site) en een pilot in een zorginstelling.

8A2.2 Stimuleren en ondersteunen dat cultuur bij draagt bij aan integratie nieuwkomers 
In 2020, onder het voorbehoud dat evenementen weer door kunnen gaan, zullen projecten gefinancierd worden van cultuurorganisaties die activiteiten ontwikkelen die bijdragen aan integratie. Er zijn momenteel verkennende gesprekken met PS|theater, We are Leiden en de grotere instellingen. Ook andere organisaties kunnen met ideeën komen.

8A2.3 Onderzoek en stimuleren grotere toegankelijkheid cultuur voor smalle beurs en jongeren
Dit onderzoek is in 2020 gestart, maar kon door de corona-crisis niet doorgezet worden. In 2021 wordt het onderzoek afgerond en wordt besloten welke acties de gemeente op dit vlak kan ondernemen

8A3.1 Versterken unieke weefsel kennis en cultuur door Pilgrimjaar, ECS 2022
Het themajaar uit 2020 ‘Leiden 400/Pilgrimjaar’ loopt door in 2021 en volgende jaren. Via een internationale samenwerking tussen Leiden/NL en Plymouth/UK en Plymouth/USA, wordt herdacht dat de Pilgrims in 1620 vanuit Leiden en via Engeland vertrokken naar Noord Virginia en daar als de ‘Founding Fathers’ van de Verenigde Staten worden gezien. De Leidse organisatie (Pieterskerk, Museum De Lakenhal, Erfgoed Leiden en Leiden Marketing), heeft een uitgebreid programma ontwikkeld gericht op het aantrekken van bezoekers uit de VS, UK en ons eigen land, zowel zakelijk, als toeristisch, congressen, cultureel, tentoonstellingen in musea De Lakenhal en Volkenkunde, uitwisseling tussen onderwijsinstellingen in de 3 betrokken landen, sportactiviteiten, etc.

De partners Plymouth USA en UK hebben i.v.m. de coronacrisis besloten het themajaar gedeeltelijk te verschuiven naar 2021, waarbij binnen de huidige mogelijkheden de Leidse organisatie van het themajaar hierop zal aanhaken.

8A3.2 Cultuureducatie icm natuur- en milieueducatie om de hoek
In 2021 wordt de proeftuin Cultuur om de hoek afgerond, maar de activiteiten vanuit deze proeftuin zullen een vervolg vinden in de regeling “Cultuureducatie met Kwaliteit 3” (CMK3), die in 2021 van start zal gaat.

Het doel van “Cultuur om de hoek” is om kinderen tussen de 4 en 12 jaar oud en hun ouders/verzorgers in de regio Holland Rijnland in aanraking te brengen met kunst, cultuur, wetenschap, techniek en duurzaamheid. Kinderen kunnen op allerlei plekken (thuis, op school, buiten schooltijd, bij culturele instellingen) en tijden, aan de slag met kunst, cultuur, wetenschap, techniek en duurzaamheid. Met speciale aandacht voor jongeren die hier weinig of geen toegang tot hebben. Omdat de onderwerpen in deze proeftuin, verder gaan dan cultuur, heet het project nu: “Verwondering om de hoek”. Wegens Corona zijn de activiteiten naar achteren geschoven, naar schooljaar 2020-2021.

In 2021 gaat Cultuureducatie met Kwaliteit 2012- 2024 (CMK 3) van start. Dit wordt samen met de andere Holland Rijnland gemeenten ingevuld. Het hoofddoel is de kwaliteit van het cultuuronderwijs op scholen te versterken door het stimuleren van duurzame samenwerking tussen onderwijs en de culturele sector en het ontwikkelen van deskundigheidsbevordering. De ontwikkeltrajecten worden in de komende periode voortgezet. Daarnaast zullen de opbrengsten uit de proeftuin ‘Verwonder om de hoek’ worden meegenomen in CMK 3. Er zal in CMK 3 aandacht zijn voor gelijke kansen voor alle kinderen in Leiden om te groeien in culturele vaardigheden en zich te ontwikkelen binnen het onderwerp van hun belangstelling.

Effectindicatoren bij 8A Cultuur

Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2020

2021

2022

2023

Doel 8A1 Cultuur heeft een breed en divers aanbod met meer kwaliteit en vernieuwing; musea en podia zetten Leiden nationaal en regionaal op de kaart

8A1.a Percentage Leidenaren dat per jaar een culturele voorstelling of voorziening bezoekt

82% (2015)

83% (2017)

73% (2019)

80%

80%

80%

80%

Stads- en wijkenquête

8A1.b Aantal bezoeken aan gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen (x1.000)

271 (2017)

283 (2018)

314 (2019)

260

260

260

260

Jaaropgave culturele instellingen

Doel 8A3 Cultuur (ver)bindt en ontwikkelt talenten en activiteiten die passen bij Leiden, Stad van ontdekkingen

8A3.a Percentage Leidenaren dat actief participeert in kunst en cultuur

37% (2015)

47% (2017)

42% (2019)

45%

45%

45%

45%

Stads- en wijkenquête

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.