Ga naar boven

Beleidsterrein 8A Cultuur

Inleiding

In het beleidsakkoord 2018-2022 ‘Samen maken we de stad’ wordt het belang van kunst en cultuur voor Leiden volgt gedefinieerd: Cultuur verbindt, inspireert en ontspant. Een kunstzinnig Leiden is dan ook een bruisend Leiden. Met zowel een rijke cultuurhistorie als veelbelovende generaties nieuwe kunstenaars heeft Leiden zowel het verleden als de toekomst. Cultuur blijft daarom een belangrijke pijler onder de ontwikkelingsvisie ‘Leiden, Stad van Ontdekkingen.’ We koesteren onze geschiedenis en ons erfgoed. Deze ambitie wordt geconcretiseerd in de beleidsvoornemens die voor 2019 voor de verschillende beleidsterreinen in dit programma zijn opgesteld.

Cultuurnota 2019-2024
In 2012 is een uitgebreide cultuurnota opgesteld, voor het eerst met veel participatie en samenwerking vanuit de hele cultuursector. Veel van de voornemens zijn uitgevoerd en hebben Leiden als kunst- en cultuurstad verder op de kaart gezet. Nu is het tijd voor een nieuwe cultuurnota, met nieuwe doelen, voor de volgende zes jaar. Ook het nieuwe cultuurbeleid zal in samenspraak met de stad worden opgesteld. Onder leiding van het Cultuurfonds is hiervoor al een belangrijke basis gelegd: in het project Leiden aan Tafel zijn veel ingrediënten verzameld door kunstenaars, museumdirecteuren, theatermakers, ondernemers en bewoners. Hoewel scherpe keuzes nodig zullen zijn gezien de krappe financiële situatie en de vele ambities van inwoners en de sector, investeren we extra in kunst en cultuur.

Cultuurhistorie
De Leidse cultuurhistorie is van ongekende rijkdom en heeft internationale allure. Slechts weinig steden hebben door de eeuwen heen zo veel grote kunstenaars voortgebracht als ons eigen Leiden. Hierbij staan we in 2019 stil bij het themajaar rond Rembrandt en de Gouden Eeuw.

Kunstenaars
Zonder kunstenaars geen kunst. Daarom stellen we de Leidse cultuurmakers nog beter in staat om kunst te maken en te exposeren. Bijvoorbeeld door de subsidieregeling voor kunstprojecten uit te breiden. Bovendien maken we de subsidies aan het Openluchttheater Leidse Hout, Cultuurplein Lammermarkt, het Sieboldhuis en Theater Ins Blau structureel. Daarnaast gaan we in gesprek met vastgoedeigenaren om in leegstaande gebouwen (tijdelijke) huisvesting te bieden aan ateliers en expositieruimtes. Ook in de openlucht maken we kunst en cultuur meer zichtbaar. We bieden ruimte aan experimenten waarbij de stad als podium en ontmoetingsplek dient, zowel in de binnenstad als in de wijken. bovendien creëren we een fonds voor beeldende kunst in de openbare ruimte van 1 miljoen euro: het Lucas van Leydenfonds. In 2018 was hier reeds 250.000 euro voor beschikbaar gesteld, voor de jaren 2019-2021 is jaarlijks ook 250.000 euro beschikbaar.

Culturele regio
Met de cultuurschatten van Leiden, onze kunstenaars en culturele ondernemers vormen we het centrum van een voorname cultuurregio. Het cultuurbeleid dat de gemeente Leiden voorstaat kent een focus op het thema ‘Cultuur & Kennis’. Vanuit dit thema wordt samenwerking en samenhang gezocht. Samen met de buurgemeenten dingen we graag mee naar de status van een van de stedelijke cultuurregio’s – een nieuwe indeling van de rijksoverheid voor financiering van cultuurbeleid van nationaal belang. Met onze partners in de regio en in de cultuursector stellen we een strategische agenda en een regionaal profilerings- en investeringsplan op.

Centraal museumdepot
De behoefte aan nieuwe depotruimtes voor de collecties van het Nationaal Museum voor Wereldculturen, Museum Boerhaave en Museum De Lakenhal, alsmede het belang om deze musea aan de stad te binden, heeft geleid tot een haalbaarheidsstudie voor een gezamenlijk nieuw collectiegebouw/centrum voor kunst en kennis. Het op een centrale locatie samenbrengen van deze erfgoedcollecties biedt kansen voor samenwerking tussen deze musea, en met andere partners op het gebied van kunst en kennis. Wanneer naast het collectiegebouw gekozen wordt voor een of meerdere publieke functies, dan is de aansluiting op het publieke domein (bv Singelpark), culturele aanbod, alsmede leisure en horeca tevens van belang.

Bibliotheek
Over de modernisering van de bibliotheek is samen met de stad een toekomstvisie opgesteld. Een moderne bibliotheek is meer dan een plek waar boeken worden uitgeleend. Het is ook een ontmoetings- en kenniscentrum. In de modernisering van de bibliotheek leggen we de prioriteit bij verbetering van de programmering, zowel in het centrum als in de wijken. Toegankelijkheid en betaalbaarheid voor kinderen en voor mensen met lage inkomens zijn daarbij belangrijke randvoorwaarden. Nadat de vernieuwde programmering is gerealiseerd, gaat de gemeente in gesprek over aanpassing van de huisvesting.
BplusC heeft de verantwoordelijkheid genomen om deze modernisering in de praktijk te gaan brengen, in opdracht van de gemeente. In eerste instantie kreeg de gemeente onvoldoende inzicht in de gevraagde vernieuwing van de bibliotheek (in de praktijk en in de offerte van BplusC). Op basis van een extern advies heeft de gemeente haar verwachtingen geëxpliciteerd in haar opdrachtgeverschap richting BplusC. Planning is voor het eind van 2018 een nieuwe UVOK met BplusC te kunnen afsluiten.

Doelen en prestaties bij 8A Cultuur

Doel

Prestaties

8A1 Cultuur heeft een breed en divers aanbod met meer kwaliteit en vernieuwing; musea en podia zetten Leiden nationaal en regionaal op de kaart

8A1.1 Doen aanbieden van een breed en divers kunst- en cultuurprogramma door de gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen; verbeteren van het aanbod met (pop)muziek en film

8A1.2 Exploitatie Museum De Lakenhal

8A1.3 Restauratie en nieuwbouw Museum De Lakenhal

8A2 Cultuur versterkt de levendigheid en identiteit van de (binnen)stad

8A2.1 Doen bevorderen van de culturele levendigheid van de (binnen)stad door met de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen afspraken te maken over: 1. het gebruik van stad als podium, 2. het ontwikkelen van het Cultuurkwartier als kloppend hart, 3. het verbinden van cultuur met kennis en historie, 4. het aangaan van partnerschappen met andere sectoren

8A2.2 Meer plek en aandacht creëren voor beeldende kunst in de openbare ruimte

8A2.3 Beschikbaar stellen van incidentele subsidie voor bijzondere kunst- en cultuurprojecten en -initiatieven

8A3 Cultuur (ver)bindt en ontwikkelt talenten en activiteiten die passen bij Leiden, Stad van ontdekkingen

8A3.1 Doen aanbieden van een breed en diverse cultuureducatief programma door de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuureducatie-instellingen

8A3.2 Afspraken maken met de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuureducatie-instellingen over: 1. speciale aandacht voor de ontdekking en ontwikkeling van talent en 2. speciale aandacht voor jongeren, kenniswerkers en expats

8A3.3 Bevorderen van een productieklimaat waarin makers en amateurkunst zichtbaar zijn in de stad

8A1.1 Doen aanbieden van een breed en divers kunst- en cultuurprogramma door de gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen ; verbeteren van het aanbod met (pop)muziek en film
Met de grote(re) instellingen worden de subsidieafspraken vastgelegd in bij de subsidiebeschikkingen behorende uitvoeringsovereenkomsten. Met de kleinere instellingen worden de afspraken vastgelegd in subsidiebeschikkingen.

  • De directies van Leidse Schouwburg/Stadsgehoorzaal en Theater Ins Blau stemmen in onderling overleg de programmering zo goed mogelijk af. Ook presenteren zij hun jaarprogramma in een gezamenlijke brochure.
  • De Leidse Schouwburg heeft primair tot taak een representatieve doorsnee van het landelijke professionele theateraanbod te vertonen. In het bepalen van het theateraanbod wordt in toenemende mate aandacht besteed aan (lokaal) amateurtheater en specifiek op Leiden gerichte culturele activiteiten. Om te blijven streven naar een breed en gevarieerd aanbod van professioneel en amateurtheater vindt samenwerking plaats met andere instellingen binnen het Leidse culturele circuit. Om de groep personen die de schouwburg (vrijwel) nooit bezoeken te interesseren worden specifieke programma’s aangeboden, variërend van wetenschapscolleges tot het Festival van het levenslied.
  • In de Stadsgehoorzaal wordt de muziek in een zo breed mogelijk programma aangeboden. Alle soorten klassieke muziek, uit alle mogelijke stijlperiodes komen in de Stadsgehoorzaal aan bod, zowel uitgevoerd door professionele als door amateurmusici.
  • Theater Ins Blau is een compact theater en een creatieve broedplaats in het centrum van Leiden. Het vlakkevloertheater, met 200 stoelen, biedt een afwisselend aanbod van zowel professionele als amateurgezelschappen. Het theater heeft het financieel moeilijker gekregen. Dit heeft o.a. te maken met de gewijzigde betaling aan optredende gezelschappen (van partage-regeling naar uitkoop). Derhalve is in het beleidsakkoord een structurele verhoging van de subsidie met € 50.000 overeengekomen.
  • Het Muziekcentrum Gebr. de Nobel zorgt voor een breed en divers aanbod van popmuziek met kwaliteit en vernieuwing.
  • De overige podia in de stad (waaronder Hothouse, de X, BplusC (Volkshuis, Kapelzaal en Q-bus)) en de Pieterskerk verzorgen een muziekprogrammering in diverse genres (popmuziek, klassieke muziek, jazz en wereldmuziek, koormuziek, orgel- en oude muziek).
  • Open Lucht Theater Leidse Hout is nu twee jaar bij wijze van experiment in gebruik genomen en wordt komende periode verder ontwikkeld met o.a. stroomvoorziening; watertappunt; etc. De programmering vond in die twee jaar mede op basis van culturele projectsubsidies plaats. Om het theater nu echt verder te ontwikkelen isin het beleidsakkoord een structurele programmeringssubsidie van € 15.000 overeengekomen.
  • Het Cultuurfonds Leiden zet zich in om de samenwerking tussen cultuur en andere sectoren aan te jagen. De cultuurmakelaar wil daarbij ook meer de Leidse wijken en de regio betrekken.
  • Het muziektheatergezelschap de Veenfabriek heeft Leiden als vestigingsplaats en speelt daarom producties in Leiden en heeft als stadspartner/maker een rol bij cultuurprojecten in Leiden. Door het (inter)nationale werkgebied draagt de Veenfabriek bij aan het imago van de stad Leiden en aan het bezoek van makers aan de stad.
  • Buiten de Veenfabriek en, ondersteunt de gemeente de (theater)gezelschappen PS|theater, Fields of Wonder; De Generator; Nieuw Leiden/Studio Spaak en Peen & Ui.
  • Het Leiden International Film Festival is een steeds bekender wordend film event, dat ook bezoekers van buiten Leiden trekt
  • Locale publieke omroep. Op 30-11-2017 heeft de gemeenteraad het Commissariaat voor de Media (CvdM) geadviseerd om de stichting Lorelei/Sleutelstad aan te wijzen als de lokale omroep voor Leiden voor de periode 2017-2022 (RV.nr. 17.0095). Bij dit proces zijn naast Leiden, ook de gemeenten Oegstgeest, Voorschoten en Zoeterwoude betrokken, die allen hebben geadviseerd om de huidige lokale omroep (Holland Centraal-Unity) aan te wijzen, dan wel geen voorkeur hebben uitgesproken. Op 15 maart 2018 heeft de gemeenteraad op verzoek van het CvdM nader advies uitgebracht over de aanwijzing van de lokale omroep voor deze periode (RV.nr. 18.0025). Bij het schrijven van deze passage heeft het CvdM nog geen definitief besluit genomen over de aanwijzing van de lokale omroep voor Leiden.
  • Het Leids Mediafonds is een initiatief van de gemeente Leiden, maar is een onafhankelijke stichting die functioneert op afstand van de gemeente Leiden. De stad heeft 250.000 euro uitgetrokken ter versterking van de journalistiek in de regio Leiden. In de Kaderbrief is voorgesteld om ook voor 2019 een gelijk bedrag beschikbaar te stellen. De gemeente heeft de intentie uitgesproken tot 2021 het fonds financieel te ondersteunen. Het is het eerste regionale fonds in Nederland dat geheel onafhankelijk een stimulans zal zijn voor lokale en regionale journalistiek. Het bestuur van het Leids Mediafonds bestaat uit vijf onafhankelijke leden, die op grond van hun ervaring in de journalistiek en de communicatie zijn benoemd.

8A1.2 Exploitatie Stedelijk Museum de Lakenhal
Op 13 februari 2014 is het uitvoeringsbesluit voor de restauratie en nieuwbouw genomen. Hoogtepunt van 2019 wordt de feestelijke heropening van Stedelijk Museum De Lakenhal

8A1.3 Restauratie en nieuwbouw Stedelijk Museum de Lakenhal
Na de Restauratie en Uitbreiding zal Museum De Lakenhal medio 2019 heropenen. De verwachting is dat de aannemer in de tweede helft van 2018 het werk oplevert, waarna de medewerkers, collectie, werkplaatsen, tentoonstellingsmateriaal, documentatiecentrum en bibliotheek naar de museumgebouwen verhuizen. De installaties zullen ingeregeld moeten worden, alle tentoonstellingszalen worden opnieuw ingericht. Tegelijkertijd vinden de verdere voorbereidingen voor de tentoonstelling ‘Jonge Rembrandt’ plaats, waarvan de opening op 2 november 2019 gepland is.
Tot de heropening blijven de inkomsten uit, maar zullen reguliere lasten wel al gemaakt moeten worden. Zo zal het klimaatsysteem vol draaien, is reguliere schoonmaak nodig om het bouwstof weg te houden en wordt het nieuwe personeel geworven en ingewerkt. De verwachting is dat de heropening in de eerste periode een meer dan gemiddeld aantal bezoekers naar het museum trekt. De extra inkomsten die dit genereert worden gebruikt ter dekking van de extra uitgaven die hiermee samenhangen, denk aan beveiliging, schoonmaak, energielasten, en dergelijke. Met de werkbegroting 2019 zal de begroting hierop worden aangepast.
Met de heropening staat Museum De Lakenhal voor een grote opdracht. Naast de volledige herinrichting van depots, kantoren/werkruimten en collectiezalen, moet ook het openingsfeest en het publieksprogramma met educatie en activiteiten in één keer 100% staan. Extra personele inzet is nodig in dit openingsjaar om ook de grote tentoonstelling Jonge Rembrandt te kunnen organiseren en daarnaast een goede bijdrage te kunnen leveren aan het Pilgrimjaar 2020. Voor de jaren 2019 en 2020 is daarom extra budget beschikbaar voor tijdelijke uitbreiding van de formatie.

8A2.1 Met gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen afspraken maken over: 1. gebruik van stad als podium, 2. ontwikkelen van het Cultuurkwartier als kloppend hart, 3. verbinden van cultuur met kennis en historie, 4. het aangaan van partnerschappen met andere sectoren

  • Met de gemeentelijke en gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen worden afspraken gemaakt om buiten hun instellingsmuren zichtbaar te zijn.
  • Binnen het cultuurkwartier is aandacht voor gezamenlijke marketing van de cultuurinstellingen, verrassende programmering met cross-overs tussen het aanbod van de verschillende actoren.
  • Het Lammermarktterrein is recent omgevormd van een parkeerterrein, via een bouwput naar een cultuurplein. De Vereniging Cultuurplein Lammermarkt, de in het cultuurkwartier gevestigde culturele instellingen en het Cultuurfonds zullen hier culturele activiteiten gaan programmeren. Om het plein nu verder te ontwikkelen als cultuurlocatie is in het beleidsakkoord een structurele programmeringssubsidie, van € 15.000 voorgesteld.
  • De historische binnenstad zal door culturele instellingen regelmatig benut blijven worden. Optredens in de Leidse hofjes; op het Rapenburg; op de Burcht; op de Leidse grachten; etc. zullen door de gemeente worden gefaciliteerd.
  • De Stichting Japanmuseum Het SieboldHuis ontvangt tot 1 januari 2019 van de gezamenlijke Ministeries van OCW, BZ en EZ een subsidiebedrag van in totaal € 450.000. In 2019 en 2020 ontvangt het SieboldHuis in het kader van een overgangsregeling € 300.000 per jaar van het Ministerie van OCW. Omdat de rijkssubsidie aan Japanmuseum Het SieboldHuis wordt verlaagd en een belangrijke hoofdsponsor stopt met de financiële ondersteuning van het museum, is in het beleidsakkoord een structurele aanvullende subsidie aan het museum overeengekomen om het voortbestaan van het museum mogelijk te maken.

8A2.2 Meer plek en aandacht creëren voor beeldende kunst in de openbare ruimte
De komende jaren zal er meer (in principe tijdelijke) beeldende kunst in de openbare ruimte verschijnen. In 2019 wordt de eerste aanzet gegeven voor de uitvoering van de nota “Visie op Beeldende Kunst in de Openbare Ruimte”. Door de instelling van het ‘Lucas van Leyden fonds’ voor beeldende kunst in de openbare ruimte is er budget beschikbaar voor uitvoering van de visie. Buiten het 'Lucas van Leyden fonds' loopt er momenteel ook een project voor wisselkunst in het Singelpark. Dit in het kader van de ‘Hier-kan-kunst-kaart’.

8A2.3 Beschikbaar stellen van incidentele subsidie voor bijzondere kunst en cultuurprojecten en –initiatieven
Met relatief kleine subsidiebedragen worden vele interessante culturele projecten en evenementen mogelijk gemaakt. De diversiteit van de activiteiten is heel groot

8A3.1 Doen aanbieden van een breed en diverse cultuureducatief programma door de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuureducatie-instellingen
Een aantal culturele instellingen in Leiden verzorgt het cultuureducatief aanbod (zoals BplusC, de Cultuureducatiegroep, Ars Aemula Naturae en jeugdtheaterscholen). Onder schooltijd voor leerlingen van de Leidse scholen. Of na schooltijd voor zowel jeugd als volwassenen.
In het kader van de nieuwe cultuurnota zal bekeken worden of het (door de gemeente gesubsidieerd) cultuureducatief aanbod aanpassing behoeft.

8A3.2 Afspraken maken met de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuureducatie-instellingen
Samen met BplusC wordt gewerkt aan een nieuwe UitvoeringsOvereenkomst (UVOK), waarin concreet is opgenomen welke activiteiten en prestaties BplusC zal leveren ter invulling van de Toekomstvisie. Zie hiervoor ook de inleiding bij dit beleidsterrein.

8A3.3 Bevorderen van een productieklimaat waarin makers en amateurkunst zichtbaar zijn in de stad
De voor de amateurkunstsector beschikbare subsidiebedragen zijn vastgelegd in de ‘Deelverordening Amateurkunst Subsidies’. Deze deelverordening expireert op 1 januari 2019. In overleg met de amateurkunst sector zal bekeken worden of de huidige regeling kan worden verlengd of dat aanpassingen noodzakelijk zijn.

  • In de subsidieregeling wordt van de amateurkunstgezelschappen verlangd dat ze zichtbaar zijn in de stad.
  • Openbare voorstellingen en andere activiteiten van makers in de stad.
  • Het centrum voor amateurkunst (bij BplusC) ter ondersteuning van de amateurkunstsector.
  • Het tweejaarlijkse amateurkunstfestival.
  • Een jaarlijkse kunstroute waaraan vele kunstenaars een bijdrage leveren door hun atelier open te stellen voor het publiek.
  • In samenwerking met een groot aantal festivals, musea, organisatoren en theatermakers is er gedurende het voorjaar een rijk aanbod van culturele projecten. Toonaangevende zijn o.a. de Hofjesconcerten, Beelden in Leiden, Fields of Wonder Openlucht Hotel, Schemerstad, etc.
  • Tijdens de Nacht van Ontdekkingen (voorheen Nacht van Kunst & Kennis) gaan de bezoekers in de historische binnenstad van Leiden op ontdekkingstocht naar nieuwe kennis, kunst, muziek, en revolutionaire uitvindingen.
  • De door studentenverenigingen georganiseerde Museumnacht en het Stukafest dragen bij aan de zichtbaarheid van makers in stad.
  • In het gemeentelijke atelierbeleid is vastgelegd dat alle gemeentelijke ateliers alleen verhuurd worden aan beeldend kunstenaars die woonachtig zijn in Leiden en die op beroepsmatigheid getoetst zijn door een door de gemeente aangewezen onafhankelijke en professionele toetsingsinstantie. Een uitzondering hierop zijn kunstenaars die ouder zijn dan 60 jaar.
Effectindicatoren bij 8A Cultuur

Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2019

2020

2021

2022

Doel 8A1 Cultuur heeft een breed en divers aanbod met meer kwaliteit en vernieuwing; musea en podia zetten Leiden nationaal en regionaal op de kaart

8A1.a Aantal culturele bezoeken door Nederlanders aan Leiden (x 1.000)

1.440 (2017)

800

800

800

800

Toeristisch bezoek aan steden

8A1.b Percentage Leidenaren dat per jaar een culturele voorstelling of voorziening bezoekt

82% (2015)

83% (2017)

80%

80%

Stads- en wijkenquête

8A1.c Aantal bezoeken aan gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen (x 1.000)

207 (2015)

250 (2016)
271 (2017)

250

260

260

260

Jaaropgave culturele instellingen

8A1.d Rapportcijfer van Leidenaren voor de kwaliteit van concerten en voorstellingen

7,3 (2013)
7,2 (2015)

7,4 (2017)

7,5

7,5

Stads- en wijkenquête

8A1.e Rapportcijfer van Leidenaren voor de variatie in het aanbod van concerten en voorstellingen

7,1 (2013)
7,1 (2015)

7,1 (2017)

7,5

7,5

Stads- en wijkenquête

Doel 8A2 Cultuur versterkt de levendigheid en identiteit van de (binnen)stad

8A2.a Percentage Leidenaren dat vindt dat er genoeg te beleven valt in de binnenstad van Leiden

84% (2013)
86% (2015)

89% (2017)

85%

90%

Stads- en wijkenquête

8A2.b Rapportcijfer voor de levendigheid van de binnenstad

7,1 (2013)
7,4 (2015)

7,7 (2017)

7,5

7,5

Stads- en wijkenquête

Doel 8A3 Cultuur (ver)bindt en ontwikkelt talenten en activiteiten die passen bij Leiden, Stad van ontdekkingen

8A3.a Percentage Leidenaren dat actief participeert in kunst en cultuur

43% (2013)
37% (2015)

47% (2017)

45%

47%

Stads- en wijkenquête

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.