Programmabegroting 2020

Beleidsterrein 8A Cultuur

Inleiding

In de inleiding van haar nota “Uitgangspunten Cultuurbeleid 2021-2024” beschrijft Minister Ingrid van Engelshoven het belang van cultuur; voor persoonlijke ontwikkeling, verwondering, verbeelding en nieuwsgierigheid. Tevens noemt zij cultuur een economische factor van betekenis.

Wij onderschrijven deze visie van harte. In het beleidsakkoord 2018-2022 ‘Samen maken we de stad’ wordt het belang van kunst en cultuur voor Leiden onderstreept. Cultuur zorgt voor een aangenaam woon- en verblijfklimaat en is van belang voor het toerisme aan de stad en vormt een essentiële factor voor het vestigingsklimaat voor ondernemingen.

Een kunstzinnig Leiden is dan ook een bruisend Leiden. Met zowel een rijke cultuurhistorie als veelbelovende generaties nieuwe kunstenaars heeft Leiden zowel het verleden als de toekomst. Cultuur blijft daarom een belangrijke pijler onder de ontwikkelingsvisie “Leiden, Stad van Ontdekkingen”.

Cultuurnota 2020
Vanaf 2020 zal de nieuwe cultuurnota voor de komende jaren van kracht zijn. Deze zal de kaders voor ons vernieuwde cultuurbeleid beschrijven. De nieuwe Cultuurnota beoogt: ieder die hier woont, werkt of verblijft heeft de gelegenheid mee te doen in onze Stad van Ontdekkingen; ieder heeft de gelegenheid tot ontwikkeling en ontmoeting, tot genieten en ontdekken; cultuur voor iedereen, ongeacht leeftijd, afkomst, opleiding, herkomst, talent en/of vitaliteit. Tevens willen we de waarde van cultuur meer benutten voor maatschappelijke opgaven uit andere sectoren.

Evenementennota 2020
In 2020 wordt tevens het nieuwe evenementenbeleid voor 2020 en volgende jaren in uitvoering genomen, in samenwerking met evenementorganisatoren, ondernemers en bewoners van de stad. Uitgangspunten hierbij zijn een onderscheidend aanbod, passend bij het profiel van Leiden “Stad van Ontdekkingen”, zorgen voor een balans tussen levendigheid en leefbaarheid en versterking van de duurzaamheid en inclusie.

Kunstenaars
De expositiemogelijkheden voor (Leidse) kunstenaars zullen waar mogelijk worden uitgebreid. Niet alleen voor beeldend kunstenaars, ook voor theater en muziek ontstaan meer mogelijkheden, o.a. in het Openluchttheater Leidse Hout en op het Cultuurplein Lammermarkt. Ook komend jaar zullen we - mede in het kader van “Kunst 365” - leegstaande panden waar mogelijk laten benutten voor culturele activiteiten.

Culturele regio
In het kader van de vorming van de culturele regio’s heeft Leiden geopteerd voor een eigen regio (samen met Holland Rijnland). De culturele regio Leiden heeft een profiel ingediend met als thema “Kennis en Cultuur”. In afwijking van het advies van de Raad voor Cultuur (die de Leidse regio als onderdeel van de Haagse regio had aangemerkt) ondersteunt de Minister van OCW het Leidse initiatief. Met de profielen verwoorden de regio’s hun ambities en laten ze hun groeipotentie voor de toekomst zien. Komende periode zal de Leidse culturele regio nader invulling moeten krijgen. Wel zal ook met de Haagse culturele regio de samenwerking verder worden vormgegeven. Komend jaar zal in het kader van de Leidse culturele regio de door het Ministerie gehonoreerde aanvraag voor de proeftuin “Cultuur om de hoek” uitgewerkt worden.

Centraal museumdepot
De behoefte aan nieuwe depotruimtes voor de collecties van het Nationaal Museum voor Wereldculturen, Museum Boerhaave en Museum De Lakenhal, alsmede het belang om deze musea aan de stad te binden, heeft geleid tot een haalbaarheidsstudie voor een gezamenlijk nieuw collectiegebouw/centrum voor kunst en kennis. Uit deze eerste verkennende studie is gebleken dat het op een centrale locatie samenbrengen van deze erfgoedcollecties kansen biedt voor samenwerking tussen de musea, en met andere partners op het gebied van kunst en kennis.

Onder leiding van de directie van het Nationaal Museum voor Wereldculturen wordt nu een vervolgstudie uitgevoerd naar de haalbaarheid en de nadere invulling van dit concept.

Bibliotheek 
Er is in 2019 een UVOK 2019-2021 afgesloten. Daarin zijn duidelijk keuzes vastgelegd. Zoals extra aandacht en aanbod voor specifieke doelgroepen, namelijk, kinderen en jongeren tot 21 jaar; minder draagkrachtigen; laaggeletterden; inburgeraars. Focus op taalontwikkeling en participatie, onder meer door een vernieuwd aanbod van cursussen en andere activiteiten, met als motto: ‘Alles begint met samenspel’. En méér samenwerking en afstemming van BplusC met andere aanbieders van cursussen en (andere) activiteiten in de stad, ter vermijding van ‘dubbel’ gesubsidieerd aanbod.

Vernieuwingen zullen de komende jaren zichtbaar zijn in zowel het aanbod als de huisvesting van BplusC. BplusC handhaaft drie vestigingen in de wijken (Merenwijk, Leiden-Noord en Stevenshof). Plannen worden uitgewerkt om ook in de Mors, Leiden-Zuidwest en het Roodenburger district BplusC-diensten en -activiteiten aan te bieden. Voor alle vestigingen geldt dat deze waar nodig worden (her-)ingericht tot ‘huiskamers van de stad’, met een aantrekkelijker opstelling van boeken (zoals in moderne boekwinkels), moderne digitale apparatuur en faciliteiten voor cursussen en presentaties.

BplusC is een grote subsidiepartner in het cultuurdomein. Dit laat onverlet dat zich wezenlijke knelpunten voordoen in de financiële positie van de (zelfstandige) Stichting BplusC. Deze knelpunten zijn in onderzoek en worden komende jaren aangepakt.

Mediafonds.

Bij de behandeling van de kaderbrief hebben wij aan u toegezegd in 2020 100.000 extra vrij te maken voor verhoging van de bijdrage aan het Mediafonds naar 200.000. Dekking van dit bedrag zoeken wij als eerste in 2020 binnen het programma 8 Cultuur, sport en recreatie. Bij de Eerste bestuursrapportage komen wij terug op de wijze van dekking van dit bedrag.

Doelen en prestaties bij 8A Cultuur

Doel

Prestaties

8A1 Cultuur heeft een breed en divers aanbod met meer kwaliteit en vernieuwing; musea en podia zetten Leiden nationaal en regionaal op de kaart

8A1.1 Doen aanbieden van een breed en divers kunst- en cultuurprogramma door de gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen; verbeteren van het aanbod met (pop)muziek en film

8A1.2 Exploitatie Museum De Lakenhal

8A1.3 Restauratie en nieuwbouw Museum De Lakenhal

8A2 Cultuur versterkt de levendigheid en identiteit van de (binnen)stad

8A2.1 Doen bevorderen van de culturele levendigheid van de (binnen)stad door met de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen afspraken te maken over: 1. het gebruik van stad als podium, 2. het ontwikkelen van het Cultuurkwartier als kloppend hart, 3. het verbinden van cultuur met kennis en historie, 4. het aangaan van partnerschappen met andere sectoren

8A2.2 Meer plek en aandacht creëren voor beeldende kunst in de openbare ruimte

8A2.3 Beschikbaar stellen van incidentele subsidie voor bijzondere kunst- en cultuurprojecten en -initiatieven

8A3 Cultuur (ver)bindt en ontwikkelt talenten en activiteiten die passen bij Leiden, Stad van ontdekkingen

8A3.1 Doen aanbieden van een breed en diverse cultuureducatief programma door de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuureducatie-instellingen

8A3.2 Afspraken maken met de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuureducatie-instellingen over: 1. speciale aandacht voor de ontdekking en ontwikkeling van talent en 2. speciale aandacht voor jongeren, kenniswerkers en expats

8A3.3 Bevorderen van een productieklimaat waarin makers en amateurkunst zichtbaar zijn in de stad

8A1.1 Doen aanbieden van een breed en divers kunst- en cultuurprogramma door de gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen; verbeteren van het aanbod met (pop)muziek en film
Met de grote(re) instellingen worden de subsidieafspraken vastgelegd in - bij de subsidiebeschikkingen behorende - uitvoeringsovereenkomsten. Met de kleinere instellingen worden de afspraken vastgelegd in subsidiebeschikkingen. De komende jaren zullen we de subsidieafspraken met de culturele instellingen aanscherpen op de speerpunten van de nieuwe cultuurnota.

  • De theaterpodia in de stad zorgen voor het vertonen van een representatieve doorsnee van het landelijke professionele theateraanbod. In het bepalen van het aanbod wordt in toenemende mate aandacht besteed aan (lokaal) amateurtheater en specifiek op Leiden gerichte culturele activiteiten. Om te blijven streven naar een breed en gevarieerd aanbod van professioneel en amateurtheater vindt samenwerking plaats met diverse instellingen binnen het Leidse culturele circuit. Om de groep personen die de zalen (vrijwel) nooit bezoekt te interesseren worden specifieke programma’s aangeboden, variërend van populaire wetenschapscolleges tot het “Festival van het levenslied”.
  • Naast de Veenfabriek, ondersteunt de gemeente komend jaar de (theater)gezelschappen PS|theater en Fields of Wonder, het theater en productiehuis De Generator, het muziektheater collectief Kassett en danscollectief Dansblok.
  • Het Muziekcentrum Gebr. de Nobel zorgt voor een breed en divers aanbod van popmuziek met kwaliteit en vernieuwing, waarbij komende tijd meer aandacht zal zijn voor jong talent en jong publiek (-18 jaar).
  • Het Leiden International Film Festival is een steeds bekender wordend film event, dat ook bezoekers van buiten Leiden trekt. Het festival breidt ook steeds verder uit. Was er eerst het Scholieren Film Festival, daarna Brave New World, komend jaar wordt Beyond Human aan het palet toegevoegd.
  • Lokale publieke omroep. Overeenkomstig het advies van de gemeente Leiden heeft het Commissariaat voor de Media de stichting Lorelei/Sleutelstad aangewezen als de lokale omroep voor Leiden voor de periode tot 2022. Sleutelstad treft momenteel voorbereidingen om ook met lokale televisie-uitzendingen te kunnen starten.
  • Na beëindiging van de aanstellingsduur van de huidige Cultuurmakelaar zal een nieuwe makelaar worden aangesteld, wiens opdracht aan zal sluiten bij de nieuwe cultuurnota.

8A1.2 Exploitatie Stedelijk Museum De Lakenhal
2020 is het eerste volle jaar waarin Museum De Lakenhal geopend is na de restauratie en uitbreiding. Het museum opende op 20 juni 2019 weer haar deuren voor het publiek en verwacht gemiddeld 85.000 bezoekers per jaar.

De tentoonstelling Jonge Rembrandt loopt tot begin februari 2020, daarna vertrekt deze naar het Ashmolean museum te Oxford. In 2020 zullen nog twee grotere tentoonstellingen in het museum te zien zijn, Pilgrims to a new world en Claudy Jongstra. Daarnaast zullen er verschillende kleinere projecten, evenementen en tentoonstellingen georganiseerd worden.

In 2020 zullen de educatieve programma’s en het digitale ecosysteem verder ontwikkeld worden zodat de (potentiële) bezoeker nog beter betrokken kan worden bij het museum en de collectie. Ook zal er aandacht zijn voor de bestendiging en ontwikkeling van de organisatie en het collectiebeheer.

8A1.3 Restauratie en nieuwbouw Stedelijk Museum de Lakenhal
Het museum is in 2019 opgeleverd en in gebruik genomen. De reacties van het publiek en de medewerkers zijn positief.

De onderhouds- en garantietermijnen met de aannemers en installateurs lopen nog tot begin 2020, en de laatste opleverpunten zullen begin 2020 opgelost moeten zijn. In de tweede helft van 2019 zal een eerste inhoudelijke en financiële verantwoording gereed zijn. Naar verwachting zal de definitieve financiële afwikkeling van de kredieten in 2020 gereed zijn.

8A2.1 Met gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen afspraken maken over: 1. gebruik van stad als podium, 2. ontwikkelen van het Cultuurkwartier als kloppend hart, 3. verbinden van cultuur met kennis en historie, 4. het aangaan van partnerschappen met andere sectoren

  • Met de gemeentelijke en gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen worden afspraken gemaakt om buiten hun instellingsmuren zichtbaar te zijn. Ook komend jaar zullen weer diverse locatievoorstellingen te zien zijn variërend van de Veenfabriek, PS|theater en Theater Nomade tot Schemerstad, de Hofjesconcerten, het Van Rijnfestival, Midzomer Nachtdroom in Hortus, de optredens in het Openlucht Theater Leidse Hout, etc.
  • Na het succes van 2019 wil de organisatie van de Rembrandtdagen, ook komend jaar de Pieterswijk weer een weekend geheel in Rembrandtstijl inrichten.
  • Op het Cultuurplein Lammermarkt zal samen met de Vereniging Cultuurplein Lammermarkt en de in het cultuurkwartier gevestigde culturele instellingen de culturele activiteiten komend jaar verder intensiveren.
  • De mede door de gemeente Leiden gesubsidieerde Stichting Japanmuseum Het SieboldHuis ontvangt in het kader van een overgangsregeling tot en met 2020 300.000,= per jaar van het Ministerie van OCW. Vanaf 2021 zal het SieboldHuis via Naturalis, op basis van de Erfgoedwet, rijkssubsidie ontvangen. Op moment van schrijven is de hoogte van deze rijkssubsidie nog niet bekend.

8A2.2 Meer plek en aandacht creëren voor beeldende kunst in de openbare ruimte
De komende jaren zal er meer (in principe tijdelijke) beeldende kunst in de openbare ruimte verschijnen. Op basis van de uitgangspunten van de nota “Visie op Beeldende Kunst in de Openbare Ruimte”, is het ‘Lucas van Leyden fonds’ voor beeldende kunst in de openbare ruimte opgericht en een Stadscurator aangesteld.De eerste resultaten van het fonds en de aangestelde Stadscurator worden komend jaar zichtbaar. De Stadscurator zal tevens met ingang van komend jaar een beeldende kunstprijs organiseren (de Lucas Art Award).

Ook is er een curator actief voor kunst in het Singelpark en zijn de voorbereidingen gestart om in 2020 in het Ankerpark de “Frans de Wit Beeldentuin” te realiseren.

Bij de verbouwing van het Stadhuis wordt rekening gehouden met een galerie in de nieuwe hal.

8A2.3 Beschikbaar stellen van incidentele subsidie voor bijzondere kunst en cultuurprojecten en –initiatieven
Met relatief kleine subsidiebedragen worden vele interessante culturele projecten en evenementen mogelijk gemaakt. De diversiteit van de activiteiten is heel groot. Ook komend jaar zullen we weer op basis van twee subsidieronden zo’n 75 projecten ondersteunen. Bij de beoordeling van de aanvragen voor de projectsubsidies zullen de uitgangspunten van de nieuwe cultuurnota worden meegewogen.

8A3.1 Doen aanbieden van een breed en divers cultuureducatief programma door de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuureducatie-instellingen
Een aantal culturele instellingen in Leiden verzorgt het cultuur educatief aanbod (zoals BplusC, Ars Aemula Naturae en de jeugdtheaterscholen). Dit gebeurt onder schooltijd voor leerlingen van de Leidse scholen maar ook na schooltijd voor zowel jeugd als volwassenen.

De Cultuur Educatie Groep voert de rijksregeling “Cultuureducatie met Kwaliteit” uit en voert ook in 2020 ontwikkelgesprekken over de wensen, behoeften en ambities met alle basisscholen op het gebied van cultuureducatie. De voornoemde regeling loopt tot 2021. In 2020 zal, in samenspraak met de andere Holland Rijnland gemeenten, gekeken worden naar de invulling voor de volgende regeling “Cultuureducatie met Kwaliteit 2021- 2024” (CMK).

De proeftuin “Cultuur om de hoek” uit het Leidse culturele regioprofiel (Kennis en Cultuur) zal een belangrijke bijdrage leveren aan de invulling van de volgende regeling CMK 2021- 2024 in Leiden. Hierbij zal de focus liggen op een betere verbinding tussen binnen- en buitenschoolse cultuureducatie en de verbinding met wetenschap, techniek en duurzaamheid. Het doel van “Cultuur om de hoek” is om kinderen tussen de 4 en 12 jaar oud en hun ouders/verzorgers in de regio Holland Rijnland in aanraking te brengen met kunst, cultuur, wetenschap, techniek en duurzaamheid. Hierbij is speciale aandacht voor jongeren die hier weinig of geen toegang tot hebben.

Het aantal cultuurcoaches wordt uitgebreid en breder ingezet in aansluiting op de nieuwe cultuurnota.

8A3.2 Afspraken maken met de gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuureducatie-instellingen BplusC werkt sinds 2019, uitvoeriger dan eerder, met een systeem van prestatie-indicatoren (kpi’s) dat in 2020 en de jaren erna zal bijdragen aan een beter inzicht in de ontwikkeling van hun activiteiten.

8A3.3 Bevorderen van een productieklimaat waarin makers en amateurkunst zichtbaar zijn in de stad

  • Leiden blijft de amateurkunstsector ondersteunen. Om voor subsidie in aanmerking te komen moeten de amateurkunstgezelschappen zichtbaar zijn in de stad en dienen zij openbare voorstellingen en andere activiteiten in de stad te realiseren. Tweejaarlijkse vindt het amateurkunstfestival plaats, de 2020 editie is gewijd aan de zangeres zonder naam.
  • In samenwerking met een groot aantal festivals, musea, organisatoren en theatermakers is er komend jaar een rijk aanbod van culturele projecten. Toonaangevende zijn o.a. de Hofjesconcerten, Beelden in Leiden, Schemerstad, etc. Tijdens de Nacht van Ontdekkingen gaan de bezoekers in de historische binnenstad van Leiden op ontdekkingstocht naar nieuwe kennis, kunst, muziek, en revolutionaire uitvindingen. Wij onderzoeken momenteel de mogelijkheden om de Nacht van Ontdekkingen verder door te ontwikkelen, waarbij we meer bezoekers voor dit evenement willen interesseren en tevens het budget kritisch zullen bekijken.
Effectindicatoren bij 8A Cultuur

Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2020

2021

2022

2023

Doel 8A1 Cultuur heeft een breed en divers aanbod met meer kwaliteit en vernieuwing; musea en podia zetten Leiden nationaal en regionaal op de kaart

8A1.a Percentage Leidenaren dat per jaar een culturele voorstelling of voorziening bezoekt

82% (2015)

83% (2017)

73% (2019)

80%

80%

80%

80%

Stads- en wijkenquête

8A1.b Aantal bezoeken aan gemeentelijke en/of gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen (x1.000)

250 (2016)
271 (2017)

283 (2018)

260

260

260

260

Jaaropgave culturele instellingen

Doel 8A3 Cultuur (ver)bindt en ontwikkelt talenten en activiteiten die passen bij Leiden, Stad van ontdekkingen

8A3.a Percentage Leidenaren dat actief participeert in kunst en cultuur

37% (2015)

47% (2017)

42% (2019)

45%

45%

45%

45%

Stads- en wijkenquête

noot waarin we uitleggen dat er indicatoren zijn geschrapt omdat we een nieuwe Cultuurmota hebben

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.