Ga naar boven
Home / Beleidsbegroting / Programmaplan / Omgevingskwaliteit / Beleidsterrein 5B Openbaar water

Beleidsterrein 5B Openbaar water

Water is een belangrijke kwaliteit van Leiden. Leiden is historisch gezien verbonden met en gegroeid aan het water. Het water heeft meerdere functies, waarvan de belangen steeds meer afgewogen moeten worden. Op het openbaar water recreëren we, wonen we en is bedrijvigheid. Voor het gebruik van het openbaar water zijn regels opgenomen in de Woonschepenverordening en de Bedrijfs- en Pleziervaartuigenverordening Leiden 2017 en de bijbehorende ligplaatsenplannen. Voor het verkeer op het water wordt beleid ontwikkeld. Dit zal zijn beslag krijgen in, onder andere, een Vaarwegverordening.

Daarnaast hebben we te maken met grondwater, afvalwater en hemelwater. Het beleid hiervoor wordt voorgesteld in het in het nieuwe Integraal Waterketenplan (IWKP). Dit IWKP behandelt de gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemel- en grondwater, het beheer van stedelijk water en de zorgplicht van het waterschap voor het verwerken van afvalwater. Ook drinkwaterbereiding en- levering is onderdeel van de waterketen. Dit plan is opgesteld met 5 andere gemeenten, het Hoogheemraadschap van Rijnland en Dunea, met als doel maatregelen goed op elkaar af te stemmen, het watersysteem betaalbaar te houden en een goede dienstverlening te bieden.

Steeds meer krijgt Leiden te maken met klimaatverandering; naast perioden met hevige regenbuien en te veel water, zijn er ook perioden van te weinig water, wat droogte veroorzaakt.

Deze veranderende omstandigheden, vragen om een veranderende aanpak van de waterproblematiek. Vanuit het waterbeheer wordt het verminderen van wateroverlast door overvloedig hemelwater geregeld. Maar aanvullende maatregelen op het ondergrondse rioolsysteem zijn nodig, om het hemelwater te kunnen verwerken. Het is onze ambitie om in 2040 waterbestendig en klimaatrobuust te zijn. Om daartoe te komen zijn andere maatregelen nodig om in de openbare ruimte water vast te houden en eventueel te bergen, zodat dit ook in tijden van droogte gebruikt kan worden.

Waterbeheer heeft ook te maken de verbetering van de waterkwaliteit van het oppervlaktewater en het bevaarbaar en beleefbaar houden van de watergangen. Zowel in termen van nautisch beheer als in termen van waterrecreatie.

Doelen en prestaties bij 5B Openbaar water

Doel

Prestatie

5B1 Waterkwantiteit op orde en verbeteren waterkwaliteit

5B1.1 Ontwikkelen beleid waterkwantiteit en waterkwaliteit

5B1.2 Beheren openbaar water en riolering

5B2 Stimuleren van een doelmatig gebruik van het openbaar water

5B2.1 Ontwikkelen beleid gebruik openbaar water

5B2.2 Exploiteren havens en waterwegen

5B2.3 Behandelen ligplaatsvergunningen

5B2.4 Handhaven gebruik openbaar water

5B1.1 Ontwikkelen beleid waterkwantiteit en waterkwaliteit
Het bestaande beleid uit de vernieuwde Samenwerkingsagenda Hoogheemraadschap van Rijnland - Gemeente Leiden 2019-2022, het Integraal Waterketenplan en het beleid en de regelgeving van het Hoogheemraadschap van Rijnland (De Keur) vormen de basis voor het beleid en de acties rondom waterkwantiteit en waterkwaliteit. Het nieuwe Integraal Waterketenplan (IWKP, zie 5B1.2) behandelt de watertaken : de gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemel- en grondwater, het beheer van stedelijk water en de zorgplicht van het waterschap voor het verwerken van afvalwater. Ook drinkwaterbereiding en- levering is onderdeel van de waterketen. Naast een beleidsmodule is er een maatregelenmodule opgesteld die de maatregelen beschrijft die gezamenlijk met de partners (Gemeenten Leiderdorp, Zoeterwoude, Oegstgeest, Voorschoten, Wassenaar, Dunea, en het Hoogheemraadschap van Rijnland) uitgevoerd gaan worden in 2019 en verder.

In 2018 wordt een klimaatadaptatiestrategie aan de raad voorgelegd en is de projectopdracht Leiden Klimaatbestendig vastgesteld, om de stad ook in 2040 meer klimaatrobuust te maken voor de effecten van klimaatverandering, zoals hevigere regenbuien, droogte en hittestress. In 2019 wordt de stresstest uitgevoerd, zoals opgenomen in het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Na de stresstest en de risicodialoog zal een uitvoeringsagenda worden opgesteld. Hierin wordt aangegeven welke maatregelen er per wijk nodig zijn om in 2040 klimaatrobuust te worden. Zoals beschreven in het projectplan Leiden Klimaatbestendig werken we in het SPONGE- project met 3 pilot gebieden. In 2018 worden ontwerpstudies gerond en de investeringen voorbereid zodat deze in 2019 kunnen worden gerealiseerd:

  1. Pilot Noorderkwartier oost: Er wordt een klimaatrobuust ontwerp voor de openbare ruimte opgesteld. Dit wordt samen met de buurt gedaan. Vanuit het SPONGE-project betrekken we intensief de bewoners bij het project “ droge voeten in het Noorderkwartier” We leggen 3 klimaatbestendig voorbeeldtuinen aan en stimuleren en ondersteunen groene initiatieven in de wijk.
  2. Stationsgebied Leiden (STEO): in deze pilot hebben we (eind 2018) samen met het Hoogheemraadschap van Rijnland een studie naar alternatieve waterberging op daken afgerond. Het doel van de studie is om een afspraak te maken met het Hoogheemraadschap over de waterbergingsnorm in het stationsgebied. Deze uitgangspunten worden dan als uitgangspunt voor de ontwikkeling van de nieuwe kavels gebruikt om zo groen te stimuleren en wateroverlast en hittestress te beperken of geheel te voorkomen. Momenteel worden de aanbevelingen van deze studie gebruikt om concreet te kijken of we een polderdak kunnen aanleggen op het eerste nieuwbouwblok (Lorenz). We werken hierbij samen met de bouwers.
  3. Lakenplein/Lakenpark: De inrichting van deze locatie wacht op de afronding van de nabijgelegen meelfabriek. Er staat nog een financiële bijdrage gereserveerd voor een innovatieve en klimaatbestendige inrichting van de locatie. De werkzaamheden moeten dan wel voor maart 2020 zijn afgerond.

Naast bovenstaande pilots wordt er in het kader van het SPONGE project gewerkt aan innovatieve samenwerkingsvormen met partners om tot greendeals te komen:

  • De duurzaamste kilometer van Nederland (DZKM): samen met 25 partijen in het Stationsgebied en de Schipholweg, overheden en burgers werkt de gemeente samen aan de duurzaamste kilometer van Nederland. In dit project werken we samen om op een creatieve en innovatieve manier de Leidse entree te vergroenen en als duurzaam verstedelijkingsgebied op de kaart te zetten. Partijen hebben een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Bij het opstellen van de kadernota wordt het projectplan nog uitgewerkt. Meer informatie is te vinden op www.duurzaamstekilometer.nl
  • De gemeente is in gesprek met de Leidse woningbouwcorporaties om te komen tot afspraken over klimaatbestendige nieuwbouw en renovatie bij alle projecten van woningcorporaties. Dit traject wordt afgestemd met de afspraken op het gebied van de energietransitie. Doel is om tot concrete afspraken te komen in de prestatie afspraken 2019. Naast afspraken op bestuurlijk niveau willen partijen ook praktijk kennis op doen in concrete pilot cases. Hiervoor hebben de corporaties om gemeentelijke ondersteuning gevraagd.
  • We gaan, conform de prestatie afspraken, met de corporaties in gesprek over de manier waarop de gemeente hen met kennis en eventuele financiële bijdragen kan ondersteunen in het klimaatbestendig ontwerpen van de percelen van de corporaties.

5B1.2 Beheren openbaar water en riolering

Beheren watergangen

Het doel van het regulier onderhouden van de gemeentelijke watergangen is zorg te dragen dat zowel de waterkwantiteit als de waterkwaliteit conform de “Legger” van het Waterschap geborgd is. Biodiversiteit en duurzaamheid zijn een belangrijk thema voor het college. De werkzaamheden verrichten we daarom uiteraard conform de Flora en Faunawet. De volgende activiteiten voeren we in 2019 uit:

  • het regulier onderhoud van de van de fonteinen;
  • het risicogestuurd ‘vissen van bladafval'. Op basis van het zogenaamde schaduwmodel (bomen) voorspellen we welke watergangen het meeste blad te verwerken krijgen en deze onderhouden we dan als eerste;
  • in de maanden september, oktober en november vindt de jaarlijkse “Schouw Rijnland” plaats, hierbij wordt circa 110 km watergang geschoond van vegetatie.

Beheren openbare riolering
Met het regulier onderhoud en het instandhouden van het gemeentelijk rioolsysteem wordt het hoofddoel, het duurzaam beschermen van volksgezondheid en milieu gerealiseerd. Hiertoe zamelen, we conform de gemeentelijke zorgplicht, het afval-, hemel en grondwater in. We voeren onze werkzaamheden aan de openbare rioleringen, inspectieputten, kolken en schuiven en het bedienen en onderhouden van riool-, polder-, tunnel- en onderbemalingsgemalen zo uit dat deze gedurende hun levensduur naar behoren functioneren. Overeenkomstig het IWKP (Integraal Water Keten Plan 2019-2023), dat eind 2018 ter vaststelling is aangeboden, voeren we de volgende maatregelen in 2019 uit:

  • aanvang rioolvervanging Bos- en Gasthuisdistrict Zuid (zie ook tekst inleiding programma 5 Beheer Openbare Ruimte);
  • uitvoering levensduur verlengende maatregelen;
  • reiniging en inspectie van circa 45km lengte aan riolering;
  • het renoveren van 13 gemalen.

5B2.1 Ontwikkelen beleid gebruik openbaar water
De ambitie is om samen met bewoners, ondernemers en partners in de regio de natuurlijke, cultuurhistorische en recreatieve waarde van de watergangen te beschermen, te verbeteren en uit te dragen. In de Collegebrief afronding Nota Waterkracht (16.1071) staat de stand van zaken beschreven en de acties voor de toekomst. In 2018 is het proces rond het reguleren van de Historische Havens in Leiden afgerond. De daarin gekozen oplossingen worden in 2019 verder geïmplementeerd. Ook gaan we de historische kwaliteit van water versterken. Een voorbeeld hiervan is dat samen met de Duin- en Bollenstreek aan de Trekvaart Haarlem – Leiden een bredere bekendheid geven gaat worden. In 2019 wordt verder gewerkt aan het verbeteren van de voorzieningen in de passantenhaven. Ook wordt hierbij nader invulling gegeven aan de functie van Havenmeester. Ook is in 2018 een telsysteem op 4 strategische plekken aangelegd om aantallen vaartuigen te kunnen tellen. Het telsysteem blijft in elk geval 3 jaar in werking. De tellingen worden gebruikt om te beoordelen hoe druk het op het water is en of er eventueel maatregelen getroffen moeten worden om de drukte in goede banen te leiden. Het beoordelen van de tellingen zal in 2020 gebeuren.
In 2019 zullen de gevolgen van de op punten gewijzigde landelijke wet- en regeling omtrent woonschepen in beeld gebracht worden. Daarom worden de Leidse woonboten en de bij de woonboten in gebruik zijnde oevers in kaart gebracht. Op basis van de uitkomsten hiervan zal een opdracht worden voorbereid om hiermee in 2019 en de jaren daarna mee aan de slag te gaan. Tot slot zal in de eerste helft van 2019 een Vaarwegverordening worden vastgesteld en in werking treden die het nautisch beheer van het Leidse water nader zal regelen.

5B2.2 Exploiteren havens en waterwegen
In 2019 wordt in de Passantenhaven en de Charterhaven (langs de Zijlsingel) het jaarlijkse klein onderhoud uitgevoerd. Voor het overnachten in de haven int de gemeente havengelden. Daarnaast zorgt de gemeente in de havens voor een goed functionerende douche en toiletvoorziening. Dit wordt gedaan conform de huidige milieukundige regelgeving, en impliceert o.a. de jaarlijkse controle op legionella.

5B2.3 Behandelen ligplaatsvergunningen
In 2018 is de nieuwe Bedrijfs- en Pleziervaartuigenverordening in werking getreden. Een nieuw systeem voor de administratie van ligplaatsvergunningen zal in 2019 in gebruik worden genomen. Dat zal onder andere zorgen voor een vergemakkelijking van de handhaving op het water. Daarnaast kan daarmee de gekozen nieuwe grondslag van- en de bijbehorende tarieven voor het binnenhavengeld worden gerealiseerd. Het vraagstuk van zogenaamde ‘schaarse vergunningen’ wordt ook verder ter hand genomen.

5B2.4 Handhaven gebruik openbaar water
We continueren de aanpak voor beperken van overlast op het water, ook door nauwe samenwerking met de politie en andere partners op het water. Daarbij wordt tevens ingezet op de handhaving op de verordening voor plezier- en bedrijfsvaartuigen. De prioriteiten worden jaarlijks in het Uitvoerings Programma Handhaving (UPH) bepaald en verder uitgewerkt.

Effectindicatoren bij 5B Openbaar water

Effectindicator

Realisatie

Streefwaarden

Bron

2019

2020

2021

2022

Doel 5B2 Verbeteren waterkwaliteit

5B2.a Percentage inwoners dat het onderhoud van watergangen als 'uitstekend' of 'goed' beoordeelt

69% (2013)
66% (2015)

66% (2017)

66%

-

66%

-

Stads- en wijkenquête

Doel 5B3 Recreatieve waarde water vergroten

5B3.a Rapportcijfer door Leidenaren voor de recreatieve kwaliteit van groen en water in Leiden

6,6 (2013)
7,0 (2015)

7,1 (2017)

7,3

-

7,3

-

Stads- en wijkenquête

Een overzicht van realisatie- en streefwaarden van de indicatoren (ook uit vorige begrotingen) staat op LeideninCijfers.