Programmabegroting 2021

Sociaal domein - werken aan een sociaal Leiden

Inleiding

Leiden is en blijft een sociale stad waarin iedereen mee telt en mee doet. We hebben een hele diverse bevolking met inwoners van jong tot oud en afkomstig uit alle windstreken. Voor al die inwoners blijven we ook in 2021 en daarna de Visie Sociaal Domein ‘Iedereen telt mee en doet mee’ onverminderd uitvoeren, ook in tijden van corona. En ook in deze tijd waarin er schaarse middelen zijn om toenemende vraag naar hulp en ondersteuning te bekostigen.

We passen waar nodig ons werk en beleid aan op de veranderde situatie door corona en andere ontwikkelingen in de maatschappij en houden daarbij ook rekening met veranderingen in wetgeving op rijksniveau. We continueren de ingezette doorontwikkeling van het sociaal domein. Daarbij voeren we het in de afgelopen jaren vastgestelde beleid uit. Dat beleid is gericht op dichtbij organiseren en het leveren van maatwerk (bijv. Sterke Sociale Basis, Perspectief op Werk, jeugdhulp, sport & gezondheid, nieuwe opdrachten voor de Sociale Wijkteams en Jeugd- en Gezinsteams). Ook werken we in 2021 aan de heroriëntatie op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de implementatie van de Veranderopgave Inburgering (VOI) en vroegsignalering in schuldhulpverlening als wettelijke taak. We blijven extra aandacht hebben voor de sociale gevolgen van corona, onder meer via het Social Impact Team, waarin we met onder meer de kennisinstellingen van elkaar en van anderen leren om ons sterker uit de crisis te laten komen. Tot slot blijven we de ontwikkeling van de financiën van het sociaal domein goed in de gaten houden om toekomstige mee- en tegenvallers vroegtijdig te signaleren. We zitten in financieel zwaar weer, vooral ook in het sociaal domein. De toename van de vraag naar jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning in combinatie met de gevolgen van corona leidt ertoe dat de financierbaarheid onverminderd onder druk blijft staan. Het college heeft ervoor gekozen de zorg en ondersteuning van inwoners zoveel mogelijk te blijven financieren, ook uit de algemene middelen. Waar enigszins mogelijk wordt bijgestuurd.

Effecten Corona
We ervaren negatieve en positieve gevolgen van corona, en tegelijk is de sociale impact van corona moeilijk volledig te voorspellen. Zo is er recent sprake van een steeds grotere uitdaging in het naleven van regels. Dit komt waarschijnlijk door de grote sociale en emotionele effecten van de coronaregelgeving op onze inwoners.
Corona leidt tevens tot een economische crisis. Dit heeft grote maatschappelijk-economische gevolgen voor onze inwoners. We verwachten dat ook in 2021 het aantal werklozen en bijstandsgerechtigden zal toenemen. We moeten rekening houden met een toename van het aantal aanvragen voor schuldhulpverlening. Daarnaast zijn er zorgen over jongeren die geen stage kunnen vinden, waardoor ook hun studieschuld kan oplopen en studievertraging kan ontstaan. In 2021 houden we deze ontwikkelingen goed in de gaten en zijn vroegsignalering en preventie belangrijke aandachtspunten.
Echter, juist ook in deze tijd zien we een sociaal en weerbaar Leiden. We kijken naar elkaar om, en zoeken met elkaar manieren om de mensen die, ook in tijden van corona, een steuntje in de rug nodig hebben, zo goed mogelijk te (blijven) helpen. Ook lijkt er meer aandacht voor gezondheid in het algemeen. Digitaal onderwijs lijkt de drempel voor deelname door thuiszitters te verlagen en samenwerking in het onderwijs rond kinderen in een kwetsbare positie is verder verbeterd.

Verder werken we aan snelle oprichting van een Social impact team: vanuit dit team werken we samen met kennisinstellingen en andere partijen om de impact van corona nauwgezet te volgen. De activiteiten van het team helpen ons om snel te kunnen beoordelen of extra actie nodig is. We zetten ons ervoor in dat we deze periode in Leiden gezamenlijk goed doorkomen, en dat iedereen in onze stad meetelt en kan meedoen.

Op koers: ontwikkeling en uitvoering gaan door
In deze begroting vallen de volgende programma’s onder het sociaal domein: 7 Jeugd & Onderwijs, 8C Sport, 9 Maatschappelijke Ondersteuning en 10 Werk & Inkomen. Er zijn echter ook activiteiten in de andere programma’s die bijdragen aan een sociale stad waarin iedereen meetelt en meedoet, zoals culturele voorzieningen waar Leidenaren aan deel kunnen nemen (8A Cultuur), het realiseren van leefbare wijken en voldoende passende en betaalbare woningen (6C Wonen) en een arbeidsmarktklimaat waarin werkgevers alle Leidenaren kansen bieden op een baan (3 Economie).

Visie Sociaal Domein
We willen in Leiden een stadsklimaat bieden waarin alle Leidenaren zich gezond en veilig voelen, naar vermogen kunnen deelnemen en zichzelf kunnen ontwikkelen. Dit doen we bijvoorbeeld via goede jeugdgezondheidszorg voor alle kinderen, een sterke sociale basisinfrastructuur met inclusiviteit en ruimte voor diversiteit, sportaccommodaties van goede kwaliteit, een beweegvriendelijke openbare ruimte, goede onderwijsgebouwen en voldoende werkgelegenheid. Daarnaast hebben sommige mensen ondersteuning nodig om gezond te blijven en deel te kunnen nemen aan de samenleving, via meer collectieve (algemene) voorzieningen zoals geboden door het Sociaal Wijkteam (SWT) of het Jeugd- en Gezinsteam (JGT) en specifiek onderwijs voor nieuwkomers. Tot slot acteren we op het individuele niveau, zoals wanneer we cliënten via DZB of Team Werk & Inkomen naar werk begeleiden, gezinnen specialistische jeugdhulp bieden of individuele cliënten begeleiden in maatschappelijke zorg. Leidraad bij al deze activiteiten is dat we geloven dat investeren in een sterke sociale basis en een collectieve, preventieve aanpak beter werkt dan later met zwaardere (en duurdere) voorzieningen problematiek op proberen te lossen.

Zoals al beschreven in de Programmabegroting 2020 werken we meerjarig aan diverse onderwerpen. Vaak gaat het om beleidsontwikkeling die in 2021 en verder uitgevoerd wordt, maar ook om het blijvend doorontwikkelen van werkwijzen, samenwerking in en met de stad om stadsklimaat en collectieve en individuele voorzieningen te verbeteren. In onderstaande paragraaf en de paragraaf ‘Opgaves richting 2024’ staan de belangrijkste activiteiten voor 2021 toegelicht. De activiteiten hieronder zijn geordend naar de niveaus uit de Visie Sociaal Domein en dragen tevens bij aan de uitvoering van het Beleidsakkoord ‘Samen maken we de stad 2018-2020’. Waar er, soms tussen haakjes, nummers genoemd worden (bijv. 'zie 10'), verwijzen die naar het betreffende beleidsprogramma in deze begroting.

Algemeen

  • Visie Sociaal Domein. In 2021 maken we de indeling van de programmabegroting passend bij de Visie Sociaal Domein. Waarschijnlijk gaat het dan om een aanpassing van de indeling in beleidsterreinen, doelen en prestaties. Ook ontwikkelingen zoals met name de Sterke Sociale Basis en de verdere integratie van beleidsthema's sport en gezondheid geven aanleiding tot deze aanpassing en dergelijke ontwikkelingen nemen we hierin mee.

Stadsklimaat

  • Arbeidsmarkt: een betaalde baan geeft mensen de mogelijkheid volwaardig mee te doen in de samenleving, zich te ontwikkelen en zelfstandig hun leven in te richten. Wij stimuleren dat iedereen met arbeidsvermogen een plek op de arbeidsmarkt vindt. Werkgevers roepen we op om kansen te bieden aan alle Leidenaren op de arbeidsmarkt. Voor de mensen voor wie werk nog niet haalbaar is, worden andere vormen van participatie mogelijk gemaakt. Maatschappelijke activering en een betekenisvol leven staan daarbij centraal. Specifiek in 2021 voeren we het beleidsplan Werk & Participatie uit en bereiden we de wijziging van de Participatiewet medio 2021 voor (zie 10A en 3 Economie)
  • Sterke Sociale Basis: sinds medio 2020 bieden drie nieuw partijen (Stichting SOL, Incluzio en BuZz Leiden) vraaggericht, overzichtelijk en toegankelijk een samenhangend geheel aan activiteiten en voorzieningen in de stad en in de wijk, dat bijdraagt aan het welzijn van de Leidse inwoners. De drie onderwerpen zijn: Opgroeien, Samen Meedoen en Basiskracht. 2021 staat in het teken van het opbouwen van duurzame samenwerkingsrelaties en het leren kennen van de stad. Ook verkennen we met Incluzio de mogelijkheden voor het aanbieden van dagbesteding in een algemeen toegankelijke voorziening (zie 9C)
  • Sport & gezondheid: we willen dat alle Leidenaren zich gezond voelen. Daarom moet iedereen in Leiden kunnen sporten, spelen en bewegen. Daarbij vinden we gezond kunnen leven en een voldoende bewegen belangrijk, in lijn met het Beleidskader Sport en Gezondheid. Daarvoor zijn aantrekkelijke en duurzame sportvoorzieningen en een beweegvriendelijke leefomgeving nodig, evenals verenigingen en andere organisaties die een sport- en beweegaanbod bieden. In 2021 voeren we het Leidse Sportakkoord samen met onze partners uit (zie ook 8C, 7A, 9B).
  • Onderwijs & Leiden Kennisstad: we bouwen aan een rijke leeromgeving die breed toegankelijk is voor leerlingen en scholieren van het Leidse onderwijs. Dit doen we samen met stadspartners, in projecten zoals ‘Verwonder om de Hoek’ en ‘Leren met de stad’. Daarnaast willen we onderzoek naar maatschappelijke onderwerpen beter inzetten en benutten voor onze stad, onder meer via de samenwerkingsovereenkomst met Universiteit Leiden, LUMC en Hogeschool Leiden, maar ook door in 2021 een strategische samenwerkingsagenda met het MBO op te stellen. Onder meer dankzij de vele kenniswerkers die in Leiden wonen, maar ook door de toenemende globalisering wordt de Leidse bevolking steeds diverser en internationaler. Dat betekent ook dat we werken aan een verbeterde landing van nieuwkomers (anderstaligen) in het reguliere onderwijs (zie ook 7C en 3).

Collectief

  • SWT: de SWT’s zijn de toegang tot maatwerkvoorzieningen, maar bieden ook zelf begeleiding en ondersteuning en/of wijzen cliënten op de mogelijkheden die de organisaties in de Sterke Sociale Basis bieden. De Sterke Sociale Basis biedt de mogelijkheid om meer vragen en problemen op te lossen in de sociale basisinfrastructuur. In de ontwikkelagenda met de SWT's worden de gevolgen van de decentralisatie van de maatschappelijke zorg en van de nieuwe inkoop Wmo betrokken (zie ook 9C).
  • Nieuwe opdracht JGT: de nieuwe opdracht voor de JGT's gaat (met vertraging door corona) in op 1 juli 2021. Daarin worden de beginselen uit de doorontwikkeling jeugdhulp opgenomen (zie ook 7A).

Individueel

  • Jeugdhulp: in 2021 starten we met de uitwerking van het inkoopplan voor gespecialiseerde jeugdhulp in de Leidse Regio. We sturen daarbij niet meer op resultaat (7A).
  • Maatschappelijke Zorg: we bereiden de decentralisatie van maatschappelijke opvang samen met de regiogemeenten voor. Daarnaast werken we aan een vloeiende lijn van maatschappelijke zorg naar begeleiding thuis (9D).
  • De heroriëntatie op de Wmo, waarbij we samen met de Leidse regio gemeenten toewerken naar een een nieuwe vorm van inkoop. We onderzoeken daarbij de mogelijkheid om delen van huishoudelijke ondersteuning anders in te richten, wat mogelijk ook kostenbesparend werkt. We kijken daarbij ook naar manieren om de trend naar meer individuele begeleiding naar beneden bij te buigen (9C).

Opgaves richting 2024

In 2021 willen we:

  • De sociale impact van corona nauwlettend volgen, en hierop, als de situatie daarom vraagt, te acteren, onder meer via het Social Impact Team. We kijken dan ook naar meer algemene ontwikkelingen in de samenleving, zoals het mogelijk toenemen van het onderscheid tussen voor- en tegenstanders van de coronamaatregelen, met een potentieel effect op hoe goed Leidenaren met elkaar samenleven. Deze ontwikkelingen zijn nog onzeker, maar we starten het Social Impact Team nu al op op tijdig te kunnen prioriteren en acteren.
  • De ingezette koers voor ontwikkeling vasthouden en uitvoering voortzetten. Hiermee verwijzen we naar de paragraaf ‘Op koers: ontwikkeling en uitvoering gaan door’, waarin diverse uitvoerings- en ontwikkeltrajecten zijn beschreven. Het gaat om onder andere de Sterke Sociale Basis, sport & gezondheid en de nieuwe opdrachten voor JGT en SWT.
  • Werken aan sociaal en fysiek leefbare wijken. Dit doen we door onder meer de continuering van de Stedelijke Jeugdaanpak (2 Veiligheid), het Preventie Interventie Team en via wijkgericht werken (beiden 9). Het voorzien in voldoende passende woningen voor kwetsbare groepen is ook van belang om ook hen in de wijken een plek te bieden.
  • De nog uit te voeren maatregelen van de bijsturing sociaal domein 2019 uitvoeren of de uitvoering ervan voorbereiden. Zie voor een overzicht van activiteiten in 2021 ‘Bijzonder Programma Doorontwikkeling Sociaal Domein’. Er is een grote inhoudelijke samenhang tussen de ontwikkelopgaves in deze paragraaf en de bijsturingsmaatregelen.

Tot slot zijn er nog drie speerpunten waar we in 2021 extra aandacht voor hebben:

  • Doorontwikkeling DZB: DZB Leiden werkt een onderbouwde visie uit over hoe DZB Leiden een toekomstbestendig bedrijf wordt dat de re-integratiedoelen van de gemeente ook in de toekomst kan behalen.
  • In het eerste half jaar van 2021 bereiden we ons voor op de Veranderopgave Inburgering (VOI), onder meer via het maken van werkafspraken met de gecontracteerde partijen voor inburgeringsonderwijs (aanbesteding wordt eind 2020 afgerond). Per 1 juli 2021 voeren we de nieuwe taken en regierol uit, waaronder het verplicht financieel ontzorgen.
  • Vroegsignalering en preventie in de schuldhulpverlening. Vroegsignalering bij schulden wordt met ingang van 2021 een wettelijke taak in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. In Leiden werken we hier al aan via Eerste Hulp bij Geldzorgen (voorheen Snelle Hulp bij Schulden). We richten dit efficiënter in, onder meer via collectief schuldregelen en het Schuldenknooppunt (zie 10D).