Programmabegroting 2022

Duurzame verstedelijking – werken aan een groen Leiden

1.1 Woningbouw en stadsontwikkeling:

Terugblik
Woningbouw
Er is een voortvarende start gemaakt met de grote opgave op het gebied van huisvesting, verduurzaming en mobiliteit. In 2018 committeerde wij ons als college aan de realisatie van 8.500 nieuwe woningen tot 2030 om aan de woonbehoefte te kunnen voldoen, waarvan 30% sociale huur. En daarnaast nog 2.700 studenteneenheden. Met de verstedelijkingsnotitie brachten we potentiegebieden voor duurzame verstedelijking in de stad in kaart. Door vervolgens al vroeg in te zetten op ontwikkelperspectieven voor gebieden als Noord, het Energiepark, de Lammenschans en het Stationsgebied (linkjes met foto’s invoegen?) hebben we vat weten te krijgen op de woningbouwopgave met als gevolg dat er inmiddels ruim 2.700 nieuwe woningen in Leiden zijn gerealiseerd. De opgave is flink en de eisen die we stellen aan ontwikkelaar ook (denk aan 30% sociaal, bijzondere doelgroepen, duurzaam, circulair, natuurinclusief). Ondanks corona is er doorgebouwd in de stad. Met de huidige plannen, 600 woningen per jaar tot 2030, gaan we onze doelstelling van 8.500 woningen halen. Ook onze buurgemeenten leveren een bijdrage aan het halen van het aantal studenteneenheden.

De invoering van de Omgevingswet verloopt voorspoedig. Leiden loopt op een aantal terreinen landelijk voorop. Kwalitatief doen we mooie dingen. Denk aan de regionale kaders als Hart van Holland, de Regionale omgevingsagenda (ROA) en de Regionale energie strategie (RES), die ook kaders zijn voor de Leidse uitwerking. Maar denk ook aan de unieke typisch Leidse tussenlaag van de ontwikkelperspectieven. Duurzamere nieuwbouw was vanaf dag één de inzet. Ondanks het feit dat hogere ambities (hoger dan wettelijk landelijk vastgesteld niveau) op dit vlak niet afdwingbaar zijn, hebben we door bestuurlijk in gesprek te gaan toch betere duurzaamheidsmaatregelen kunnen realiseren in de bouwplannen.


Bereikbaarheid
Bereikbaarheid is een harde randvoorwaarde voor de verstedelijking. De aangepaste regels rond parkeren (zowel auto - als fietsparkeren) maken verdere verstedelijking mogelijk in gebieden die anders ‘dicht’ hadden gezeten. We hebben een mooie relatie gelegd tussen mobiliteit en gezondheid. Het stimuleren van wandelen en fietsen geeft niet alleen duurzaamheidswinst, maar ook gezondheidswinst.
Het lukt steeds beter om het mobiliteitsprogramma en het verstedelijkingsprogramma op elkaar af te stemmen. De voorbereidingen voor de Leidse Ring zijn in volle gang.

In het voorjaar van 2020 is de mobiliteitsnota Leiden Duurzaam Bereikbaar 2020-2030 vastgesteld; de uitwerking en de uitvoering ervan krijgen vorm in een uitvoeringsagenda, waarvoor de structuur in het Uitvoeringsprogramma Leiden Duurzaam Bereikbaar is neergezet. Hieruit blijkt dat er op het gebied van bereikbaarheid veel gebeurt, van voorbereiding tot uitvoering.

Energietransitie
Leiden is op het vlak van energietransitie in hoge mate afhankelijk van vooral het Rijk als het gaat om de oplevering van de noodzakelijke randvoorwaarden, zoals het wettelijk instrumentarium dat vorm moet krijgen in de Warmtewet 2. We nemen geen onomkeerbare stappen bij het van het aardgas af gaan als de betaalbaarheid niet afdoende is geborgd. Die borging volgt in de nieuwe Warmtewet. De pijp uit Rotterdam met industriële restwarmte is niet een door Leiden te bepalen proces. ook in dit dossier hebben we het maximale gedaan: regionale samenwerking organiseren, gezamenlijk optrekken, helder zijn in je rolneming en nee durven zeggen tegen onwelgevallige verzoeken tot bijv. (risico)deelnemingen. Zelfs bij een no regret maatregel als isoleren, of betere verbruikbeperkende maatregelen, loop je als gemeente tegen budgettaire grenzen aan. Ook hier hebben we binnen de grenzen veel bereikt: wijkambassadeurs die voorlichten, prikkelen, stimuleren, de (niet onomstreden) rijkssubsidie van 75 euro per huishouden voor kleine maatregelen, specifieke huis-aan-huis advisering voor verduurzaming monumenten enz. enz. Ook met de woningbouwcorperaties zijn verbeterde afspraken gemaakt over verduurzaming van de panden.

Als gemeente hebben we ook de opdracht om onze eigen panden te verduurzamen. Een mooi voorbeeld is ons stadhuis. Binnen de beperkingen van de momumentenstatus werken we aan een duurzaam gebouw met warmte-koude opslag met grachtenwater.

Vooruitblik

  • Aandachtspunt binnen onze bouwopgave is dat in Leiden ontwikkelen gelijk is aan herontwikkelen. Dat is relatief duur. Op sommige locaties moet er gemeenschapsgeld bij om tot ontwikkeling te komen; denk aan Wernink. Herontwikkeling op eigen locaties lukt nog wel voor de corporaties, maar samen met marktpartijen ontwikkelen op nieuwe locaties is soms lastig. Met het Stadspact gaan we corporaties en marktpartijen bij elkaar brengen en hopen we verandering te bewerkstelligen.
  • Punt van aandacht is ook zeker het vermogen om in de komende collegeperiode nog subsidies voor gebiedsontwikkelingen vanuit het Rijk of de provincie te kunnen matchen met eigen geld.
  • De huisvesting van bijzondere doelgroepen vraagt blijvende aandacht. Net als specifieke huisvestingsvormen van ouderen. Per project bekijken wij de mogelijkheden.
  • We realiseren de woningbouwopgave die we hebben, maar inmiddels dienen zich nieuwe behoefteramingen aan die neerdalen van provincie naar de gemeenten. De raad zal zich moeten uitspreken over een eventuele ophoging van de Leidse woningbouwopgave.
  • We zoeken bij de energietransitie met de Leidse corporaties naar mogelijkheden om de energietransitie op te pakken. Alhoewel de prestatieafspraken op het punt van verduurzaming zeker een verbetering zijn ten opzichte van de oude afspraken, zijn we er nog niet en blijven we werken aan het realiseren van onze ambitie met de woningbouwcorporaties.
  • In 2022 verhuizen we weer terug naar ons gerenoveerde en verduurzaamde stadhuis. Hier kijken we erg naar uit. In dit project hebben we meegemaakt dat het verduurzamen van (monumentaal) vastgoed lastig is.
  • Er ligt een opgave in het verder verduurzamen van cultureel vastgoed.
  • Bij al deze projecten speelt de eerder beschreven aandacht voor communicatie, verwachtingsmanagement en participatie een grote rol.

1.2 Klimaatneutraal, groen en circulair

Terugblik
Klimaat
Naast woningbouw heeft de gemeente in het kader van duurzame verstedelijking de afgelopen jaren ook ingezet op een groene, biodiverse en klimaatadaptieve stad en het behalen van de Europese (en daarmee nationale) duurzaamheidsdoelen. We werken aan het realiseren van de sustainable development goals. Samen met inwoners hebben we bijvoorbeeld de “Groene kansenkaart” gemaakt waarop tientallen plekken in Leiden staan die we vergroenen. Verder is de renovatie van een aantal parken afgerond. Niet alleen is het Singelpark afgelopen jaar geopend, maar ook zijn we begonnen met de werkzaamheden aan Park Kweeklust en het Van der Werfpark. Het college ziet dat de parken het afgelopen jaar zeer druk bezocht zijn en een verbindende rol spelen in het buiten elkaar ontmoeten. Het programma 'samen aan de slag', waarmee we met inwoners werken aan een groenere stad, is erg populair.

Met het uitvoeringsprogramma “Leiden Biodivers en Klimaatbestendig. Samen maken we Leiden groener!” is de ambitie bepaald: in 2050 is Leiden een klimaatbestendige stad, is de stad zichtbaar groener geworden en is de biodiversiteit vergroot. Als dichtbebouwde stad heeft Leiden daarmee een grote opgave. Het realiseren van de plannen om de stad te vergroenen en biodiverser in te richten is een grote transitie en kost ook tijd. De komende tijd zullen de inwoners hier dan ook meer van zien. De waarde van groen is daarbij onschatbaar en we hebben een substantiële hoeveelheid groen toegevoegd.

Daarnaast is gestart met de rioleringsopgave en zetten we in op grootschalige wijkvervangingsprogramma’s voor klimaatadaptatie zoals in het Noorderkwartier en uitbreiding van het warmtenet om het gasgebruik terug te dringen en de Leidse energietransitie te stimuleren.

Circulair
Begin 2020 is de strategie ‘op weg naar een circulair Leiden’ vastgesteld. Deze strategie schetst de achtergrond en het belang van de transitie naar een circulaire economie. Door te bevorderen dat bedrijven en inwoners in Leiden actief bijdragen aan deze transitie, bereiden we Leiden voor op de duurzame economie van de toekomst.
De circulaire economie bevindt zich in de beginfase: de inzet van de gemeente is in eerste instantie gericht op het creëren van bewustwording, communiceren en het verzilveren van kansen. We doen eerste ervaringen op in eigen projecten en samenwerkingen in de stad en verkennen de mogelijkheden van verdere sturing in de volgende fase. We bouwen een netwerk op van bedrijven en organisaties rond circulair verwaarden. Een mooi voorbeeld is het gebruik van statiegeldbekers tijdens Leids ontzet. Het resultaat was direct merkbaar: schone straten en grachten.

Bij de uitvraag voor het indoor sportcentrum en de ijshal is het materialenpaspoort opgenomen waardoor slimme materiaalkeuzen gemaakt worden. Met Leidse ondernemers delen we goede praktijkvoorbeelden over circulaire economie, zonder verhoging van regeldruk. Dit hebben we o.a. gedaan door het organiseren van masterclasses waarbij de nadruk lag op kennisvergaring en deling en het opbouwen van netwerken.

Afval
Eind 2020 heeft het college het Afvalpreventieplan 2020- 2022 vastgesteld waarin de ambitie is
opgenomen om in te zetten op het verminderen van afval. Door het landelijk programma "Van Afval
naar Grondstof” (VANG) is er meer beweging gekomen in het verder motiveren van afvalscheiding en
het terugdringen van restafval. Leiden heeft deze motivatie overgenomen en haar doelstelling hierop
aangepast. We zetten ons in voor de reductie van de totale hoeveelheid restafval door preventie.

Vooruitblik

  • Na het voorbereidende werk van de afgelopen jaren, gaan we de komende jaren aan de slag met het uitvoeringsprogramma Leiden Biodivers en Klimaatbestendig.
  • Ook bij circulair volgt na de fase van bewustwording vanaf 2023 een inzet op het daadwerkelijk sturen op basis van landelijke en lokale regelgeving. We werken stapsgewijs aan het realiseren van de ambitie om in 2050 alleen nog duurzaam geproduceerde, hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen te gebruiken. Er is dan geen (zwerf)afval meer.We scherpen de gemeentelijke duurzaamheidsagenda aan met concrete doelstellingen over hergebruik van grondstoffen voor de middellange en lange termijn.
  • In 2022 evalueren we het afvalbeleid en vinden er hierover gesprekken plaats met bewoners en experts uit de stad (o.a. Groene Ideecafé en Leidse Milieuraad).
  • De doelstelling van gemeente Leiden is om de hoeveelheid van 249 kilo restafval (uit 2015) te verminderen naar 150 kilo per inwoner per 2022. Er zijn meerdere knoppen om aan te draaien: aan de achterkant, na consumptie, maar ook aan de voorkant voordat het gekocht wordt.

1.3. Fietsstad met een autoluwe binnenstad

Terugblik
In een compacte, inclusieve, stad, die steeds drukker wordt, zijn de fiets, lopen en goed toegankelijk openbaar vervoer logische opties voor bewoners en bezoekers om zich te verplaatsen. Het beleidsakkoord spreekt zich uit voor het kiezen voor voetganger/fiets/ OV boven de auto. Financieel wordt bijvoorbeeld het fietsparkeren gefinancierd uit de parkeerreserve; dit is een eerste aanzet voor een overgang naar schone mobiliteit. We hebben bij deze ‘modal shift’/ overgang van auto naar schone mobiliteit (fiets/voetganger/OV) ingezet op:
1. Uitvoeringsagenda Leiden Duurzaam Bereikbaar
2. Autoluwe binnenstad
3. Parkeervisie
Met een autoluwe binnenstad investeert het college ook in kwaliteit van de openbare ruimte. Een binnenstad met minder auto’s op straat geeft mogelijkheden om de kwaliteit van de openbare ruimte te vergroten door meer groen en beter zicht op de historische gebouwen en de mogelijkheid om meer woningen toe te voegen. Drie mooie voorbeelden hiervan zijn de groene Garenmarkt, de parkeervrije Hooigracht en de omvorming van het Lakenplein naar het Lakenpark.

Schone mobiliteit is een ander speerpunt binnen de Leidse verstedelijkingsopgave waarbinnen de afgelopen jaren grote successen zijn geboekt. Het college stimuleert andere vervoersmiddelen dan de auto. Zo is begonnen met de uitvoering van de Centrumroute waarmee een betere OV-verbinding naar de binnenstad gerealiseerd wordt. Daarnaast heeft het college in 2019 besloten verder te investeren in de Leidse Ring Noord om de bereikbaarheid van de Leidse Regio te vergroten en werd in datzelfde jaar de fietsenstalling Lorentz opgeleverd waarmee in één klap 4.800 fietsparkeerplekken aan het centrum werden toegevoegd. De voorbereiding voor de Leidse Ring Noord is in volle gang en de uitvoering van de eerste twee tracédelen start nog dit begrotingsjaar.

Vooruitblik

  • Op het gebied van autoluwe binnenstad wil dit college het komende jaar nog een slag maken met concrete projecten als bijv. de Oude Rijn, voetgangers Nieuwe Rijn, en verkeersknip lange brug.
  • we geven uitvoering aan het beleidsplan voetganger.
  • We zetten het komende jaar nog flink in op de overgang naar emissievrije stadslogistiek in de binnenstad en het stationsgebied.
  • Een belangrijke ontwikkeling voor onze stad en regio betreft de OV-knoop Leiden Centraal, die we samen met de rijksoverheid en provincie willen ontwikkelen conform de visie "Leiden verbindt". Hiermee verbeteren we niet alleen de verbinding tussen binnenstad en Bio Science Park, de Hartlijn LBSP, we maken ook verdere verstedelijking mogelijk en we ondersteunen hiermee de verschuiving naar duurzame mobiliteit. In het Financieel perspectief duurzame stad (FPDS) hebben we geld beschikbaar voor onderzoek met de medeoverheden naar ontwikkeling van de OV-knoop. De komende periodemzullen rijk, provincie en gemeente een gezamenlijk besluit moeten nemen over de benodigde investeringen en de financiering daarvan.
  • Ook het realiseren van de laatste delen van de centrumroute vergen het komende jaar onze inzet.
  • Uitvoering geven aan de mobiliteitsnota en fietsnota, waaronder het vergroten van de verkeersveiligheid door de uitvoering van fietsverbeteringen en de afwaardering van diverse 50 km-wegen naar 30 km.